View Full Version : Tahoviya
Black
06-15-2005, 05:38 AM
Bugundan boshlab Tahoviya aqidasining qisqacha sharhini qismlarga bo'lib post qilib bormiqchiman. Aqida Islomda eng asosiy masaladir. Aqidasi noto'g'ri odam ming yil namoz o'qib, ming yil ro'za tutsa ham bir pulga qimmat. Shuning uchun aqidamizni to'g'irlab olaylik birodarlar!
Таховийя акидасининг енгил шархи
Матн сохиби: Абу Жаъфар ибн Ахмад ибн Мухаммад ал-Аздий ат-Таховий
Мутаржим: Усмон Хаким
--------------------------------------------------------------------------------
بسم الله الرحمن الرحيم
إن الحمد لله ، نحمده ، و نستعينه ، و نستغفره ، و نعوذ بالله من شرور أنفسنا و من سيئات أعمالنا، من يهده الله فلا مضل له ، و من يضلل فلا هادي له ، و أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له ، و أشهد أن محمدا عبده و رسوله، صلى الله عليه و على آله و أصحابه أجمعين.
أما بعد:
М у к а д д и м а
Аллохга хамдлар ва мактовлар бўлсин. Ундан ёрдам сўраймиз. Нафсларимиз ёмонлиги ва амалларимиз хатоликларидан Аллохнинг панохига ўтамиз. Аллох кимни хидоят килса, уни хеч ким адаштира олмас ва Ул зот адаштириб кўйган кишини бирор кимса хидоят кила олмас. Ёлгиз Аллохдан бошка ибодатга хакли бирор илох йўклигига гувохлик бераман. Унинг шериги йўк. Ва Мухаммад Ул зотнинг кули ва элчиси эканлигига гувохлик бераман.
"يا أيها الذين آمنوا اتقوا الله حق تقاته ولا تموتن إلا وأنتم مسلمون".
“Эй иймон келтирган зотлар, Аллохдан хакикий кўркув билан кўркинглар ва факат мусулмон бўлган холларингизда дунёдан ўтинглар!”
"يا أيها الناس اتقوا ربكم الذي خلقكم من نفس واحدة وخلق منها زوجها وبث منهما رجالا كثيرا ونساء، و اتقوا الله الذي تساءلون به و الأرحام، إن الله كان عليكم رقيبا".
“Эй инсонлар! Сизларни бир жондан (яъни Одам алайхиссаломдан) яратган ва ундан жуфтини (Хавво алайхассаломни) яратган хамда у икковидан кўп эркак ва аёлларни таркатган Роббингиздан кўркингиз! Яна ораларингиздаги савол-жавобларда ўртага номи солинадиган Аллохдан кўркингиз ва кариндошларингиз (билан ажралиб кетишдан сакланингиз)! Албатта Аллох устингизда кузатгувчи бўлган зотдир”.
"يا أيها الذين آمنوا اتقوا الله و قولوا قولا سديدا، يصلح لكم أعمالكم و يغفر لكم ذنوبكم، و من يطع الله و رسوله فقد فاز فوزا عظيما"
“Эй мўминлар, Аллохдан кўркинглар ва тўгри сўзни сўзланглар! (Шунда Аллох) ишларингизни ўнглар ва гунохларингизни магфират килар. Ким Аллохга ва Унинг элчисига итоат этса, улуг бахтга эришибди”.
Аммо баъд:
Сўзларнинг энг тўгриси Аллохнинг китоби ва йўлларнинг энг яхшиси Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам йўлларидир. Ишларнинг энг ёмони динда пайдо килинган янгиликлар бўлади. Хар бир пайдо килинган янгилик бидъат, хар бир бидъат залолат-адашиш ва хар бир залолат дўзахдадир.
Ахли суннат вал-жамоат эътикодини баён килиш учун ёзилган бу китобнинг матнлари улуг имом Абу Ханифа, Абу Юсуф ва Мухаммад бин ал-Хасан уламолари мазхабига мувофикдир (барчаларини Аллох таоло Ўз рахматига олсин!). Бул зотларнинг эътикодларини имом Абу Жаъфар Таховий рахимахуллох ўзларининг “Ал-акийдатут-Таховия” китобларида баён киладилар. Бу киши ханафий мазхабининг етук мухаддис уламоларидан бўладилар. Мухаммадия умматининг жумхур-кўпчилик уламолари Таховийнинг мазкур китобларида баён килинган акидани эътироф килиб тасдиклашган. Бу китобдаги матнларга ёзилган шарх ва изохлар кўп. Уларнинг айримлари суннатга мувофик бўлса, бошкалари фалсафа йўналиши билан тушунтирилди. Бу шархларнинг серфойдалиси имом Ибну Абил-Из Ал-Ханафий ёзган шархдир (барчаларидан Аллох таоло рози бўлсин!).
Азиз биродарлар, Аллох таолонинг мадади ила Таховий акидаси ва юкорида эслатилган унинг шархидаги маъноларни Сизларга кискача таржима киламиз, иншааллох. Аллох таолодан офият сўрайман! Кавслар орасидаги тушунтиришлар, оятлар тафсири ва хадислар шархи таржимон томонидан. Ушбу китоб таржимасида камчилик сезиб колган китобхон биродаримдан уни тўгрилаб кўйишини илтимос киламан! Ахли суннат вал-жамоат йўлини мустахкам тутсам деган барча биродарларимни Аллох Субхонаху ва таоло магфират килиб, дахшатли киёмат кунида Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам ва Ул зот сахобалари жамоасида тирилтиришини илтижо килиб сўрайман! Зеро Аллох таоло рахмлиларнинг рахм килувчироги бўлган зотдир!
Таржимон
Black
06-15-2005, 05:45 AM
1. نقول في توحيد الله معتقدين بتوفيق الله أن الله واحد لا شريك له
1-матн: Аллохнинг бизга берган тавфик-хидояти билан эътикод килган холда Аллохнинг тавхиди тўгрисида айтамиз: Албатта Аллох ёлгиз, Унинг шериги йўк.
Шарх: (Ёлгиз Аллох таолога ибодат килиб, ширк келтирмасликка тавхид дейилади. Аллохни кўйиб яратилган нарсаларга, яъни фаришта, жин, авлиё, бут, дарахт, олов ва бундан бошкаларга сигинишга ширк деб аталади). Тавхид пайгамбарлар даъватининг боши, (жаннатга олиб борувчи) йўлнинг аввалги манзили ва Аллохга юзланувчи банданинг киладиган энг биринчи ишидир. Аллох таоло айтади:
"لقد أرسلنا نوحا إلى قومه فقال يا قوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره" (الأعراف:59)
(Табарий ушбу оятни куйидагича тафсир киладилар: “Роббимиз Аллох таоло бу оят билан эшитувчи одамларга Нух عليه السلام ни кавмига юборганини эслатади. Шунда Нух айтдилар: Ибодатга хакли бўлган ёлгиз Аллохгагина ибодат килингиз. Тоатлар килиб, Ул зотнинг олдида ўзингизни паст тутингиз. Бутларга ибодат килишни тарк этингиз. Чунки, сизлар учун Аллохдан бошка ибодат килишингизга лойик бирор илох йўк”). (Табарий тафсири: 8-жуз, 213- сахифа).
Худ, Солих, Шуайб алайхимуссалом каби бошка пайгамбарларнинг хам юкоридагидек тавхидга даъват килишганини Аллох таоло “Аъроф” сурасининг кейинги оятларида баён килган. Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам айтадилар:
"أمرت أن أقاتل الناس حتى يشهدوا أن لا إله إلا الله، و أن محمدا رسول الله" (رواه البخاري: 25 و غيره ).
Маъноси: “Одамлар то ла илаха иллаллох ва Мухаммад расулуллох деб гувохлик бермагунларича улар билан курашишга буюрилдим”.
Демак, инсонни энг биринчи Исломга олиб кирадиган ва охирида дунёдан чикиб кетишидаги нарса тавхид бўлиши керак экан. Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам бундай деганлар:
"من كان آخر كلامه لا إله إلا الله دخل الجنة" (المستدرك على صحيحين:هذا حديث صحيح الإسناد ولم يخرجاه ).
Маъноси: “Кимнинг охирги сўзи ла илаха иллаллох бўлса, албатта жаннатга киради”.
2. و لا شيء مثله
2-матн: Аллохга ўхшаш бирор нарса йўк
Шарх: Аллох таолога бирор нарсанинг ўхшамаслигига Ахли суннат уламолари иттифок килишди. Хох Унинг зотида, хох сифатларида ёки феълларида бўлсин, бирор нарса Унга ўхшамайди. Аллох таоло айтади:
" ليس كمثله شيء، و هو السميع البصير"(الشورى: 11)
(Мазкур оят маъносини Абдуррохман бин Носир Саъдий рахимахуллох бундай тафсир киладилар: “Аллох таолога яратган халкидан бирор нарса ўхшамайди ва тенг кела олмайди. Хох Унинг зоти, исмлари, сифатлари ё феълларида бўлсин, хеч бир нарса Ул зотга асло ўхшамайди. Чунки, Ул зот исмларининг барчаси гўзал, сифатларининг хаммаси камол ва улуг сифатлар, феъллари эса улкан махлукларни шериксиз пайдо килгувчи феъллардир. Хулоса килиб айтганда, хар кандай томонда хам Ул зотга тенг бўла оладиган бирор нарса йўк. Ул зот яккаю ягона. Аллох таоло барча овозларни хилма хил тиллар ва сўралаётган турли-турли хожатлар бўлишига карамай эшитгувчидир. Ул зот туннинг зулматида кора тошнинг устида юрган кора чумолининг изини хам ва бундан бошка барча нарсаларни хам кўргувчидир. Ахли суннат вал-жамоат уламолари (уларга Роббимнинг рахмати бўлсин!), Аллох таолонинг сифатларини исбот килишга ва уларни махлукларнинг сифатларига ўхшамаслигига бу каби оятларни далил килиб келтиришади).
3. و لا شيء يعجزه
3- матн: Бирор нарса Аллохни ожиз колдира олмас.
Шарх: Аллох таоло айтади:
"إن الله على كل شيء قدير" ( البقرة: 20)
(Оят маъносини Саъдий рахимахуллох бундай тафсир киладилар: “Шубхасиз Аллох таоло барча нарсаларга кодир Зотдир. Бирор нарса Уни ожиз колдирмайди. Унинг кудрати жумласида шу нарса борки, качон бир нарсани килмокчи бўлса, бирор тўсик ва каршиликларсиз уни амалга оширади. Бу каби оятлар адашган кадария тоифасининг даъвосини ботилга чикаради. Уларнинг фикрича, бандаларнинг феъллари Аллох таолонинг кудрати остига дохил бўлмас эмиш. Бу даъво рад этилади. Аллох таоло хамма-хамма нарсаларни, мавжудотларнинг феълу харакатларини хам яратгувчи бўлган Зотдир).
Аллох Субхонаху ва таоло барча нарсага кодир Зотдир, ожиз эмас. Ожиз хеч качон илох бўла олмайди. Бундай камчиликлардан Аллох Субхонаху ва таоло олийдир.
و لا إله غيره
4 матн: Аллохдан ўзга ибодатга хакли бирор илох йўк.
Шарх: Бу тавхид калимаси. Юкорирокда айтилганидек, барча пайгамбарлар ўз кавмларини шу калимага чакиришган.
5. قديم بلا ابتداء، دائم بلا انتهاء
5 матн: Аллох таолонинг бошланиши йўк, азалдан мавжуд хамда Ул зот доимий, абадийдир, охири йўк.
Шарх: Аллох таоло бундай деган:
" هو الأول و الآخر" (الحديد: 3)
(Табарий рахимахуллох мазкур оятни куйидагича шархлайдилар: “Аллох таоло хамма нарсалардан бурун, чегарасиз аввалги, ва барча нарсалардан кейин, чексиз охиргидир. Хулоса килиб айтганда бирон нарса бўлмаганда хам, Аллох таоло бор эди. Барча нарсалар йўк бўлиб кетганда хам, Ул зот бўлади. Ул зотнинг юзидан бошка хамма нарса халок бўлгувчидир. Аллох таолога хамду санолар бўлсин!”)
Black
06-15-2005, 06:02 AM
6. لا يفنى و لا يبيد
6 -матн: Аллох таоло хеч качон йўк бўлмайди.
Шарх: Аллох таоло бундай дейди:
" كل من عليها فان، و يبقى وجه ربك ذو الجلال و الإكرام"(الرحمن: 26، 27)
(Ибни Касир рахимахуллох бу оятни куйидагича тафсир киладилар: “Аллох таоло барча халкига оммавий хабар бериб айтади: Хар бир жон ўлим (жон топшириш аччиглиги)ни тотгувчидир. Ёлгиз Аллохнинг Ўзигина ўлмас зот. Жину инсон тоифалари, фаришталар ва аршни кўтариб тургувчи малоикаларнинг хаммаси ўладилар. Яккаю ягона Каххор зотгина доимий колгувчидир. Шунинг учун хам Ул зот аввалги бўлганидек, охирги хамдир. Бу оятда барча халкларга таъзия бериш бор. Чунки, ўлмасдан хеч ким колмас. Хамма ўлиб бўлгач, Аллох Киёматни коим килади. Кейин халкларнинг амалларига, каттасию кичиги, озию кўпи ва ошкорасию яширинчасига караб, мукофот ё жазо беради. Ул зот зарранинг мисколича хам зулм килмайди).
7. ولا يكون إلا ما يريد
7- матн: Аллох таоло хохлаган нарсаларгина амалга ошар. Ул зот хохламаган нарса хеч качон амалга ошмас.
Шарх: Бу сўзлар Кадария ва Муътазила тоифаларининг даъволарини ботилга чикаради. Уларнинг даъвосича, Аллох таоло одамларнинг баридан Иймонни хохлаган, кофир эса куфрни хохлаб кофир бўлган эмиш. Бу даъво бемаъни, бўлмагурдир. Чунки Куръон, суннат ва соглом аклга каршидир.
Кадарияларга, Аллохнинг такдирини инкор килганлари учун, кадариялар деб ном берилди.
Муътазила фиркаси: Булар Амр бин Убайд, Восил бин Ато ва уларнинг шогирдлари бўлади. Муътазила калимаси, четга ажралиб чикканлар маъносини англатади. Булар иккинчи хижрий аср бошларида Ал-Хасанул-Басрий рахимахуллох мажлисидан ажралиб, ўзлари алохида четда ўтиришарди. Катода рахимахуллох каби олим тобиъийнлар: Булар муътазилалар бўлади, дейишарди. Шу ўринда мавзудан ташкари бўлса хам маълумот учун адашган муътазила тоифасининг акидаси тўгрисида тўхталиб ўтамиз, иншааллох. Муътазилалар ўз мазхабларини бешта аслга бино килишган. Уларни куйидагича номлайдилар: Адл, тавхид, ваъийдни бажариш, икки манзил орасидаги манзил ва яхшиликка амр килмок хамда ёмонликдан кайтармок. Муътазилалар бу асосларида хакка ботилни кийгазишди. Зеро, бидъат ахлининг ахволи шунака бўлади.
Адл: Муътазилалар, бу асосларида Аллохга адолат сифатини беришиб, бунинг никоби остида такдирга иймон келтиришни йўкка чикаришди. Айтишдики: Аллох таоло ёмонликни яратмайди. Чунки, ёмонликни бандаларига кисмат килиб, сўнг уларнинг килмишлари учун уларни азоблаш, зулм бўлиб колади. Аллох таоло адолатли зот, зулм килмайди. Муътазилаларнинг бу бузук асосларидан шу нарса келиб чикадики, Аллох таолонинг мулкида, Ул зот хохламаган нарсалар хам бўлиб кетаверади ва У зот бир нарсани хохлаганда, у нарса амалга ошмайди. Масалан: Аллох таоло хохламаса хам котил ўз хохиши ва куввати билан одам ўлдиради,деб тушунишади. Улар Аллохни ожизлик сифати билан сифатлаган бўлишади. Аллох таоло бу нарсалардан пок зотдир.
Тавхид: Муътазилалар тавхиднинг никоби остида Куръон махлук деган сўзларини яширишади. (Ахли суннат вал-жамоат эътикодида Куръон Аллохнинг каломидир, махлук эмас.) Улар бу бузук сўзлари билан Аллохнинг илми, кудрати ва бошка сифатларини яралмиш нарсага чикариб кўйишади.
Ваъийдни бажариш: (Куръон ва хадисдаги дўзах, азоб, Аллохнинг газаби ва лаънатидан кўркитиш каби ворид бўлган далилларга ваъийд далиллари дейилади. Муътазилалар айтишадики, агар Аллох таоло бандаларининг баъзиларини азоб билан кўркитса, ваъдасини бузиб уларни азобламаслиги тўгри бўлмайди. Чунки, Аллох таоло ваъдасига хилоф иш тутмайди. Шунда муътазилалар тушунчасида Аллох таоло бир бандани афв этишни хохласа хам, афв эта олмайди ва магфират килишни истаган кишисини хам кечира олмайди.
Икки манзил орасидаги манзил: Муътазилалар тушунчасида катта гунох килган киши иймондан чикади. Аммо куфрга кирмайди. Яъни мўмин хам бўлмайди, кофир хам бўлмайди. Иймон ва куфр орасидаги манзилда бўлади. (Китоб ва суннатнинг кўп далилларига асосан уларнинг бу тушунчаси ботил).
Яхшиликка амр килиб ёмонликдан кайтармок: Муътазилалар айтишдики: биз нимага буюрилган бўлсак, бошкаларни хам шунга буюришимиз шарт ва бизга нима лозим бўлса, бошкаларни хам шунга мажбурлаймиз. Улар бу килмишларини амри маъруф ва нахи мункар дейишди. Бунинг никоби остида мусулмон халифалар зулм килишганда уларга карши бош кўтариб жанг килиш дуруст бўлади, деган тушунчаларни яширишади. (Мусулмон халифа агар зулм килиб кўйса хам унга итоатсизлик килишдан Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам кўп хадисларида кайтарганлар).
Ахли суннат вал-жамоат айтадиларки: Аллох таоло такдир жихатидан гунохлар бўлишини хохлайди. Аммо Ул зот гунохларни яхши кўрмайди, улардан рози бўлмайди ва гунох килишга амр килмайди. Аксинча, Аллох таоло гунохларни ёмон кўради, уларга газаб килади ва гунохлардан кайтаради.
Аллох таоло нимани хохласа, шу нарса вужудга келади. Нимани хохламаса, у нарса хеч качон бўлмайди.
8. لا تبلغه الأوهام و لا تدركه الأفهام
8-матн: Гумонлар Аллох таолонинг кандай зот эканлигига ета олмас ва илмлар Ул зотнинг канакалигини фахмлай олмас.
Шарх: Аллох таолонинг кандай зот эканлигини Унинг Ўзидан бошка хеч ким билмайди. Биз факат Ул зотни сифатлари билангина биламиз. (Аллох таоло Куръонида Ўзини кандай сифатлар билан сифатлаган бўлса хамда пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам хадисларида Ул зотни канака сифатлар билан сифатлаган бўлсалар, биз хам шу сифатларни Аллох таолога исбот килиб иймон келтирамиз.)
Аллох таоло айтади:
"يعلم ما بين أيديهم و ما خلفهم و لا يحيطون به علما" (طه: 110)
(Маъноси: Табарий рахимахуллох бу оятни шархлаб айтадилар: “Эй Мухаммад, саллаллоху алайхи ва саллам , (Киёмат кунида махшаргохга) чакирувчига эргашаётган одамларнинг олдиларида, яъни Киёмат кунида нималар бўлишини, уларнинг савоб олиб жаннат ё азобланиш учун дўзахга боришларини факат Аллох билади хамда одамлар ортларида, яъни дунёда нималар килиб ўтганларини Аллох билади. Одамлар эса Аллохнинг кандай зот эканлигини била олмайдилар”.)
9. و لا يشبهه الأنام
9-матн: Халклар Аллох таолога ўхшамайди.
Шарх:: Бу сўз мушаббиха деб аталадиган тоифага рад жавобини беради. Улар Холикни махлук-яратилганга ўхшатадилар. Уларнинг бу ботил сўзидан Аллох таоло покдир.
Аллох таоло айтади:
" ليس كمثله شيء، و هو السميع البصير"(الشورى: 11)
(“Аллох таолога яратган халкидан бирор нарса ўхшамайди ва тенг кела олмайди. Хох Унинг зоти, исмлари, сифатлари ё феълларида бўлсин, хеч бир нарса Ул зотга асло ўхшамайди.. Аллох таоло барча овозларни хилма хил тиллар ва сўралаётган турли-турли хожатлар бўлишига карамай эшитгувчи ва Ул зот туннинг зулматида кора тошнинг устида юрган кора чумолининг изини хам ва бундан бошка барча нарсаларни хам кўргувчидир. Саъдий рахимахуллох тафсири асосида)
Абу Ханифа рахматуллохи алайхининг “Ал-Фикхул-Акбар”деган китобда бундай сўзлари бор: “Аллох таоло халкидан бирор нарсага ўхшамайди ва халкидан бирор нарса Ул зотга асло ўхшамайди. Ул зотнинг барча сифатлари махлуклар сифатларининг аксидир. Ул зот билади — бизнинг билишимиз каби эмас. Ул зот кодир — бизнинг кудратимиз каби эмас. Ул зот кўради — бизнинг кўришимиз каби эмас”.
Наъим бин Хаммод рахимахуллох айтадилар: «Кимда ким Аллохни халкларидан бўлган бирор нарсага ўхшатса, шубхасиз кофир бўлади. Хамда кимки, Аллох Ўзини сифатлаган сифатлардан бирини инкор килса, у хам кофир бўлади».
10. حي لا يموت، قيوم لا ينام
10-матн: Аллох таоло хар доим тирикдир, ўлмас. Доимо коимдир, ухламас.
Шарх:: Аллох табарока ва таоло “Бакара” сурасининг 255-оятида бундай дейди:
"الله لا إله إلا هو الحي القيوم لا تأخذه سنة و لا نوم" البقرة: 255
Маъноси: (Аллох шундай зотки, ундан бошка ибодат килинишга хакли бирор илох йўк. Барча ибодатларга ёлгиз Аллохгина хакли. Ундан бошкасига ибодат килиш мумкин эмас, ботилдир. Аллох таоло доим тирик, доим коимдир. Ул зотни мудрок хам, уйку хам тутмас. Чунки, мудрок ва уйку яратилган кучсизларни тутади. Саъдий тафсири ).
Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам айтадиларки:
"إن الله لا ينام و لا ينبغي له أن ينام" (رواه مسلم، و ابن ماجه و غيرهما )
Маъноси: Аллох ухламайди. Ухламокни Ул зотга кераги йўк. (Абдуллох бин Масъуд разияллоху анху айтадилар: “Роббингиз Аллох таоло хузурида тун хам, кун хам йўк. Осмонлар нури Унинг юзи нуридан”. Ибни Таймия рахимахуллохнинг “Ал-мажмуъул-фатово” китобларидан).
Akhee-Abdullah
06-15-2005, 07:25 PM
al-Hamdu-Lillaahi Rabbil-'Aalameen was-Salaatu was-Salaamu 'alaa
Ashrafil-Anbiyaa’e wal-Mursaleen, wa ba'd: :info:
as-Salaam 'alaykum wa-Rahmatullaahi :!:
Jazakumallah khairan, for spreading the beneficial knowledge.
As well the same subject has been discussed for the benefit of those who do not speak Uzbek, in the following thread, in the english language Aqeedatut Tahawia (http://www.forum.uz/showthread.php?t=15372) and also you can find concise notes on this subject at this website, Concise Notes on Aqeedah at-Tahaawiyyah (http://www.therighteouspath.com/aqeedah/)
Black
06-16-2005, 12:00 AM
11. خالق بلا حاجة، رازق بلا مؤنة
11-матн:Аллох таоло бехожат яратгувчи ва кийналмасдан ризк бергувчидир.
Шарх: Аллох таоло бундай дейди:
" و ما خلقت الجن و الإنس إلا ليعبدون. ما أريد منهم من رزق و ما أريد أن يطعمون. إن الله هو الرزاق ذو القوة المتين" سورة الذاريات: 56-57.
(Ушбу оятлар маъносини Ибни Касир рахимахуллох бундай тафсир киладилар: “Аллох табарока ва таоло бандаларини ширк келтирмасдан, ёлгиз Унинг Ўзигагина ибодат килишлари учун яратганининг хабарини бермокда. Кимда ким Аллохга итоат килса, Аллох унга мукофотини тўлик килиб беради. Кимки Ул зотга осий бўлса, Аллох уни каттик азоблайди. Аллох таоло халкига мухтож эмаслигини балки, уларнинг барчалари хамма-хамма хожатларида Аллохга мухтож эканликларини уларга эслатмокда. Аллохнинг Ўзи кўп ризк бергувчи ва барча куч-кувват сохибидир.)
Абу Зарр разияллоху анху ривоят киладилар: Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам айтдилар: “Аллох таоло бундай деган: “Эй бандаларим, агар авваларингизу охирларингиз, инсонларингизу жинларингиз сизларнинг ораларингиздаги калби энг такволи кишидек (покиза) бўлганларида хам, менинг мулкимга бирор нарса кўшиб кўймайдилар. Эй бандаларим, агар авваларингизу охирларингиз, инсонларингизу жинларингиз сизларнинг ораларингиздаги энг калби бузук каби (нопок, ёмон одам) бўлсалар хам, менинг мулкимда бирор нарса камайтириб кўймайдилар. Эй бандаларим, агар авваларингизу охирларингиз, инсонларингизу жинларингиз бир майдонда туриб мендан хожатларини сўрасалар, хар бирларига сўраганини бераман. Ва бу берганим менинг хузуримдаги нарсаларини хеч камайтирмайди, факат денгизга ботириб олинган игна денгиз сувини канча камайтирса, (улар хам шунча камайтиришади).” (Ибни Ражаб рахимахуллох мазкур хадиси кудсийни шархлаб айтадилар: “Халкларнинг барчаси такводор бўлиб Аллохга тоат-ибодат килганларида Аллохнинг мулкига бирор нарса зиёда кила олмайдилар. Шунингдек халкларнинг барчаси гунохкор бўлиб гунох килишганида хам Аллохнинг мулкидан бирор нарсани камайтира олишмайди.”)
12. مميت بلا مخافة، باعث بلا مشقة
12-матн: Аллох таоло кўркувсиз ўлдиргувчи, машаккатсиз тирилтиргувчидир.
Шарх: Аллох таоло айтади:
"الذي خلق الموت و الحياة ليبلوكم أيكم أحسن عملا" الملك: 2.
Маъноси: “Аллох шундай зотки, сизлардан кайсиларингиз чиройлирок амал килишингизни имтихон килиши учун ўлим ва хаётни яратди”. (Табарий рахимахуллох мазкур оятни тафсир килиб айтадилар: “Аллох таоло хохлаган кишисини ўлдиради ва хохлаган кишисига хаёт беради. Эй инсонлар, сизлардан кайсиларингиз чиройлирок амал килишингиз, кайсиларингиз Аллохга кўпрок тоат килишингиз ва кайсиларингиз Ул зот розилигини кўпрок излашингизни имтихон килиши учун Ул зот ўлим ва хаётни яратди.” Куртубий рахимахуллох айтадиларки: “Аллох таоло биринчи ўлимни, кейин хаётни зикр килди. Сабаби, ўлим аввалрокдир. Чунки бошида нарсалар ўлик хукмида бўлган. Масалан: одам келиб чикадиган маний-уруг ва тупрок кабилар.”)
13. ما زالَ بصفاته قديما قبلَ خلقه، لم يَزدَد بكونهم شيئا لم يكن قبلهم من صفته، و كما كان بصفاته أزليّا، كذلك لا يزال عليها أبديّا.
13-матн: Аллох таоло Ўзининг сифатлари билан кадимдан, халкларини яратишидан олдин бўлган. Ул зотда олдин йўк бўлган бирор бир сифат, халкларнинг вужудга келишлари туфайли кўшилиб колмаган. Ул зот Ўз сифатлари билан азалдан бўлгани каби, улар билан абадий колгувчидир.
Шарх: Аллох Субхонаху таоло азалдан зотида хам, феълларида хам камол сифатлар билан сифатланган. Аллохнинг маълум бир сифати аввалда йўк эди, кейин бор бўлди, деб эътикод килиш мумкин эмас. Агар маълум бир Аллохнинг сифати олдин бўлмаган дейилса, Аллох таоло нуксон-камчилик билан сифатланган бўлади. Аллох Субхонаху ва таоло хар кандай айб ва нуксонлардан пок ва олийдир.
Мазкур сўзлар муътазила, жахмия ва буларга эътикодда йўлдош бўлган баъзи шийъаларга рад жавобини беради. Тилга олинган бу тоифалар даъволарига кўра, Аллох феъл ва гапиришга аввал кодир бўлмаган, кейин кодир бўлган экан. (Бундай эътикод ботил. Бундай нуксондан Аллох Субхонаху ва таоло покдир.)
14. ليس بعد خَلق الخلق استفاد اسم "الخالق" و لا بإحداثه البرية استفاد اسم "الباري"
14- матн: Аллох таоло халкларини яратганидан кейин “Холик-яратувчи” исмини олган эмас ва халкларини бор килганидан кейин “Ал-Борий” исмига эга бўлган эмас. (Олдин бирор кўриниши бўлмаган халкларни бор килгувчи исмига “Ал-Борий” деб аталади.)
Шарх: Аллох таоло халкларини яратишдан олдин Холик бўлган ва бу исм билан азалдан номланган. Халкларни яратгандан кейин бу исм билан номланди, деб эътикод килиш мумкин эмас. “Борий” исми хам шундай.
15. له معنى الربوبية و لا مر بوبَ ، و معنى الخالق و لا مخلوقَ
15-матн: Аллох таоло тарбия килинувчилар-яратилганлар вужудга келишларидан олдин хам Ар-Робб-тарбия килгувчи бўлган ва яратилганлар яралишидан аввал хам Ал-Холик-яратгувчи бўлган.
Шарх: (Аллох таоло барча тарбия килгувчи маънолари билан Ар-Робб тарбия килгувчидир. Халкларидан энг биринчисини яратишидан олдин хам шундай бўлган. Шунингдек, халкларини яратишидан олдин хам Холикдир. Аллох таолони–нг бу ва бундан бошка исмлари Ул зотда олдин хам бўлган, кейин хам бўлади. Хумаййис хафизахуллох сўзлари асосида. )
Black
06-16-2005, 12:24 AM
16. و كما أنه مُحيي الموتى بعدَ ما أحيا استحقَ هذا الاسمَ قبلَ إحيائهم، كذلك استحقَ اسمَ الخالق قبلَ إنشائهم
16-матн: Аллох таоло халкларини тирилтирганидан кейин хам “Ўликларни тирилтиргувчи” зот. Ушбу исмга халкларни тирилтиришидан олдин хам хакли бўлган. Шунингдек, “Ал-Холик” исмига хам яралганларни яратишидан аввал хакли бўлган.
Шарх: Мазкур матн хам муътазила ва уларга ўхшаган тоифаларнинг шу масаладаги эътикодини ботилга чикаради. Юкорида ўтгандек, улар айтишдики: Аллох феъл ва гапиришга аввал кодир бўлмаган, кейин кодир бўлган экан. Ахли суннат вал-жамоат бундай дейдилар: Аллох таоло азалдан нимани хохласа, кандай ирода килса, барига кодир зот.
17. ذلك بأنه على كل شيء قدير، و كلُ شيءٍ إليه فقير، و كل أمر عليه يسير، لا يحتاج إلى شيء، ليس كمثله شيء، و هو السميع البصير
17-матн: Аллох таоло Ўзининг барча сифатлари билан азалдан бўлиши - Унинг хар бир нарсага кодир, хар бир нарса Унга мухтож, хар бир иш Унга осон ва У бирор нарсага мухтож эмаслигидандир. Аллох таолога яратган халкидан бирор нарса ўхшамайди ва тенг кела олмайди. Ул зот барча овозларни эшитгувчи ва хар кандай нарсаларни кўргувчи зотдир.
Шарх: Аллох таоло Бакара сурасининг 284-оятида бундай дейди:
" و الله على كل شيء قدير" (البقرة:284)
Маъноси: “Аллох хар бир нарсага кодир зот”. Адашиб кетган муътазила тоифаси: Аллох хар бир кодир бўлган нарсасига кодир. Бандаларнинг феълу харакатларига кодир эмас, деб даъво килишди. Бу борликдаги хар бир бўладиган нарса Аллох таолонинг иродаси ва хохиши билан бўлади. Бу масалага иймон келтириш Аллох таолонинг рубубиятига бўлган иймон шартларининг энг мухимидир. Бу борликдаги хар бир нарса Аллох таолога мухтождир. У нарса вужудга келиши ва бор бўлиб туришида Аллохга мухтождир. Хар бир иш Аллох таолога осон. Куръонда: “Бу Аллохга осондир” деган (Хадид-22). Аллохнинг Ўзи бирор нарсага мухтож эмас. У айбу нуксонлардан пок, олий зот, балки хар бир нарса ўз-ўзидан Унга мухтож. Хар бир нарсанинг Аллох таолога бўлган хожати исбот килинган, тасдикланган хакикатдир. Мана шу холат хеч ўзгармайди. Хар кандай нарса бир вактда Аллохга хожатманд бўлиб, бошка бир вактда хожатсиз бўлиб колмайди ёки бир маконда мухтож бўлиб бошка маконда бехожат бўлиб колмайди. (Шархда Хумаййис хафизахуллохнинг сўзлари хам бор. )
Аллох таоло айтади:
" ليس كمثله شيء، و هو السميع البصير"(الشورى: 11)
(“Аллох таолога яратган халкидан бирор нарса ўхшамайди ва тенг кела олмайди. Хох Унинг зоти, исмлари, сифатлари ё феълларида бўлсин, хеч бир нарса Ул зотга асло ўхшамайди.. Аллох таоло барча овозларни хилма хил тиллар ва сўралаётган турли-турли хожатлар бўлишига карамай эшитгувчи ва Ул зот туннинг зулматида кора тошнинг устида юрган кора чумолининг изини хам ва бундан бошка барча нарсаларни хам кўргувчидир. Саъдий рахимахуллох тафсири асосида)
18. خلق الخلق بعلمه
18-матн: Аллох табарока ва таоло халкларини билиб яратди.
Шарх: Аллох таоло халкларини билган холда яратди.(Масалан, Аллох таоло канча одам ё канча жин яратишини, уларни хаётлари мобайнида канча таом ейишларини, нима ишлар килишларини, канча хаёт кечиришларини, уларни бахтли ё бахтсиз бўлишларини, жаннат ёки дўзахга боришларини ва бундан бошка хар кандай холатларини билиб яратди.) Куръонда Ул зот айтдики:
"ألا يعلم من خلق و هو اللطيف الخبير"الملك: 14
(Саъдий рахимахуллох мазкур оятни бундай тафсир киладилар: “Ахир халкларни гўзалдан-гўзал ва рангбаранг килиб яратган Холик-Аллох таоло билмасми? Кандай билмасин?! Аллох Латиф ва хар нарсадан хабардор зот. Аллох таолонинг Ал-Латиф исми Ул зот барча сиру асрор, яширин ва ичкию ташки нарсаларни билгувчи хамда мўмин бандаларига мехрибон бўлган зот маъносини англатади.)
19. و قدر لهم أقدارا
19-матн: Аллох таоло халкларининг такдирларини белгилаб кўйган.
Шарх: Аллох субханаху ва таоло айтади:
"إنا كلَّ شيء خلقناه بقدر" القمر: 49
Маъноси: “Албатта Биз хар бир нарсани такдири билан яратганмиз”. (Камар-49).
Имом Муслим ўзларининг “сахих” китобларида Абдуллох бин Амр разияллоху анхумодан ривоят киладилар, пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам бундай дедилар:
" قدّر الله مقاديرَ الخلق قبل أن يخلق السموات و الأرض بخمسين ألف سنة و كان عرشه على الماء"
Маъноси: Аллох таоло осмонлар ва Ерни яратишидан эллик минг йил аввал халкларининг такдирларини белгилаб кўйди. Ўшанда Ул зотнинг Арши сув устида эди.
20.و ضَرَبَ لَهم آجَال
20-матн: Аллох субханаху ва таоло халкларининг ажалларини белгилаб кўйди.
Шарх: Аллох субханаху ва таоло халкларининг ажалларини белгилаб кўйган. Ажаллари келганда, уларни бир соат ортга хам, олдинга хам сура олмайдилар. Аллох таоло Оли Имрон сурасининг 145-оятида айтади:
"و ما كان لنفس أن تموت إلا بإذن الله كتابا مؤجّلا" آل عمران: 145
(Ушбу оят маъносини Ас-Саъдий рахимахуллох бундай тафсир киладилар: “Жонзотларнинг бари Аллохнинг изни ва такдири билан ажалларига богланган. Качон жонзотга ўлиш такдири келса, гарчи сабаб бўлмаса хам ўлиб кетаверади. Аллох таоло кайси жонзот хаётини давом этишини хохлаган бўлса, халокатга олиб борувчи сабаблардан хар кандай сабаб унинг бошига тушса хам, ажалидан аввал ўлмас. Мана шундай бўлиши, Аллох таоло у жонзотнинг такдирини белгилаб хукм килиб кўйгани, маълум бир ажални унга ёзиб кўйганлигидандир. “Качон халкларнинг ажаллари келса, улар ажалларини бир соат оркага хам, бир соат олдинга хам сура олмаслар”.”)
عن عبد الله قال قالت أم حبيبة زوج النبي صلى الله عليه وسلم ثم اللهم أمتعني بزوجي رسول الله صلى الله عليه وسلم وبأبي أبي سفيان وبأخي معاوية قال فقال النبي صلى الله عليه وسلم قد سألت الله لآجال مضروبة وأيام معدودة وأرزاق مقسومة لن يعجل شيئا قبل حله أو يؤخر شيئا عن حله ولو كنت سألت الله أن يعيذك من عذاب في النار أو عذاب في القبر كان خيرا وأفضل" رواه مسلم
Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам аёллари Умму Хабиба разияллоху анхо: “Эй Аллох, эрим Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам , отам Абу Суфён ва акам Муовияларнинг умрларини узок килиш билан мени рохатлантир”, деб дуо килганларида, пайгамабаримиз саллаллоху алайхи ва саллам айтдиларки: “Сен Аллохдан такдирлаб кўйилган ажаллар, санаб кўйилган кунлар ва таксимлаб кўйилган ризкларни сўрадинг. Аллох таоло бирор нарсани ажалидан олдинга сурмас ва хеч бир нарсани ажалидан кейинга хам колдирмас. Агар сен Аллохдан дўзахдаги азоб ва кабрдаги азобдан сени куткаришини сўраганингда, яхширок ва афзал бўлар эди.” (Муслим ривояти)
Black
06-17-2005, 12:28 AM
21. و لم يَخفَ عليه شيءٌ قبلَ أن يخلقَهم، و علِم ما هم عاملون قبلَ أن يخلقَهم
21-матн: Аллох таоло халкларни яратишидан олдин Унга бирор нарса махфий бўлмаган. Аллох таоло уларни яратишидан олдин нима амал килишларини билган.
Шарх: Аллох субханаху ва таоло бўлиб ўтган нарсаларни, бўлаётганларини, энди бўладиганларини, ўтмишда бўлмаган ишларни ва борди-ю бўлганда, кандай амалга ошишини билади. Бу сўзлар рофиза ва кадария тоифалари эътикодларини рад этади. Уларнинг айтишича, Аллох таоло бир нарсани яратиши ва вужудга келтиришидан бурун, уни билмас эмиш. Бу эътикод ботил. (Ахмад Ал-Хилол рахимахуллох (234-311-хижрий йиллар орасида яшаганлар) ўзларининг “Ас-суннату лил-Хилол” деб номланган китобларида куйидаги наклни келтирадилар: Абдуллох бин Ахмад айтадиларки: “Отам (Ахмад бин Ханбал) га: “Рофизий ким? деб савол бердим. У киши: “Абу Бакр ва Умар рахимахумаллохларни сўкиб, хакорат киладиган кимса” деб жавоб бердилар” Исноди сахих. Куртубий рахимахуллох эса тафсир китобларида бундай дейдилар: “Рофизалар 12 фиркага бўлинишади: Алавийлар, Амрийлар, Шийъалар, Исхокийлар, Новусийлар, Имомийлар, Зайдийлар, Аббосийлар, Таносухийлар, Рожъийлар, Лоъиналар ва Мутабаррисалар. Мазкур тоифалар эътикоди билан танишмокчи бўлган биродаримни Куртубий тафсирининг 4-жуз 158-сахифасига мурожаат килишини тавсия киламан.)
22.و أمَرَهُمْ بـِطاعَـتِهِ، و نـَهاهُمْ عَن مَعْصِيَـتِهِ
22-матн: Аллох таоло халкларини Ўзига итоат килишга буюрди ва Ул зотга осий бўлишлари-гунох килишларидан кайтарди.
Шарх: Таховий рахимахуллох яратиш ва такдир хакидаги матнлардан кейин буйрук ва кайтарик хакида матн келтирдилар. Бунда, Аллох таоло халкини факат Унинг Ўзига ибодат килишлари учун яратганлигига ишора бор. Аллох таоло айтганидекки:
" و ما خلقت الجن و الإنس إلا ليعبدون. " سورة الذاريات: 56
(“Аллох табарока ва таоло бандаларини ширк келтирмасдан, ёлгиз Унинг Ўзигагина ибодат килишлари учун яратганининг хабарини бермокда. Кимда ким Аллохга итоат килса, Аллох унга мукофотини тўлик килиб беради. Кимки Ул зотга осий бўлса, Аллох уни каттик азоблайди” Ибни Касир рахимахуллох тафсири).
23. و كُلّ شَيْءٍ يَجْري بتـَقـْدِيرهِ ومَشِيئـَتِِهِ، و مَشِيئَتـُه تـَنْـفـُذ، لا مَشِـيئَة لِلعِبادِ، إلا ما شَاءَ لَهُم، فـَما شَاءَ لَهُم كان، و ما لَمْ يَشـَأ لَمْ يَكـُنْ
23-матн: Хар бир нарса Аллохнинг такдири ва хохиши билан содир бўлади. Ул зотнинг хохиши албатта амалга ошади. Бандалар учун бирор бир хохиш йўк. Факат, Аллох таоло уларга нимани хохласа, у юзага келади. Демак, Аллох субханаху ва таоло халкига нимани истаса, (у хеч бир тўсиксиз) вужудга келади, ниманики хохламаса, (бутун халк жамланиб уринганда хам, хеч качон) юзага келмайди.
Шарх: Аллох таоло Таквир сурасининг 29-оятида бундай дейди:
"و ما تشاءون إلا أن يشاء الله رب العالمين" التكوير: 29
(Мазкур оят маъносини Ибни Касир рахимахуллох куйидагича баён киладилар: “Сизлар факат бутун оламларнинг Роббиси бўлган Аллох хохласагина хохларсизлар. Хохиш сизларнинг кўлингизда эмас. Аллох таоло кимга хидоят беришни хохласа, у одам албатта хидоят топади, кимнинг адашишини истаса, у кимса шубхасиз адашиб кетади. Бу ишларнинг бари оламлар Роббиси бўлган Аллох таолонинг хохишига боглик. Суфёнус-Саврий Саъийд бин Абдулазиздан, бул киши эса Сулаймон бин Мусодан ривоят киладилар, айтадиларки: “Аллох сизлардан кимни хидоят топиб, тўгри йўлдан юришингизни хохлаган бўлса, (Куръон унга ибрат оладиган эслатма бўлади, маъносидаги) оят тушганда, Абу Жахл айтдики: “Иш, ўзимизнинг кўлимизда. Хохласак, тўгри бўламиз, хохласак эгри бўламиз”. Шунда Аллох таоло юкоридаги “Сизлар факат бутун оламларнинг Роббиси бўлган Аллох хохласагина хохларсизлар” оятини туширди”.)
Ушбу ва шунга ўхшаш оятлар Ахли суннатнинг Аллох таоло нимани хохласа бўлади, нимани хохламаса бўлмайди, деган эътикодига далил бўлади. Ахир, Аллохнинг мулкида Ул зот хохламаган нарса кандай бўлсин?! Эмишки, Аллох кофирнинг иймонли бўлишини хохлаган. Кофир эса, куфрни хохлаб кофир бўлган экан. Кофирнинг хохиши Аллохнинг хохишидан устун келган!!! Бундай ботил гапни айтган кимсадан-да адашганрок ва куфр боткогига ботганрок кимса борми?! Аллох бундай кимсалар айтаётган сўзлардан улуг ва олий Зот.
Вахб бин Мунаббах рахимахуллох айтадилар: “Такдир масаласида (чукур кетиб), назар солган эдим, хайратда колдим. Кейин кайта назар солдим, яна хайратда колдим. Шунда, такдир тўгрисида одамларнинг энг билгувчилари (бу масалани аклларига солмайдиган, унда чукур кетмасдан) ўзларини тиядиган кишилар экан, бу борада одамларнинг энг жохиллари эса, у хакда кўп гапирадиганлар экан, деб хулоса килдим”. (Вахб бин Мунаббах рахимахуллох 34-хижрий йил, Усмон разияллоху анхунинг халифалик замонларда тугилганлар. Ибни Аббос, Абу Хурайра ва бошка сахобалардан таълим олган тобиийнлардан бўладилар. Бу киши тўгрисида Ахмад рахимахуллох бундай деганлар: “Вахб бин Мунаббах форслар фарзандидан, шарафли киши бўлганлар”. Баъзи ровийлар: Вахб бин Мунаббахни золим халифалардан бири азоблаб-азоблаб ўлдирган, деб ривоят килишади. Аллох таоло бу кишини Ўз рахматига олсин! Ушбу маълумотлар Аз-Захабий рахимахуллохнинг “Сияру аълаамин-нубалаъ”китобларидан олинди.)
24. يَهدي مَن يَشاءُ، و يَعصِمُ و يُعَافِي، فـَضلا، و يُضِلّ مَن يَشاء، و يَخذلُ و يَبتلِي، عَدْلا
24-матн: Аллох таоло Ўзининг фазл ва рахмати билан хохлаган бандасини хидоят килади, адашиб кетишидан саклайди ва балою офатлардан саломат колдиради. Ул зот Ўзининг адолати билан хохлаган кулини адаштиради, шубхалардан уни сакламайди ва балою офатларга мубтало килади.
Шарх: Мазкур сўзлар мўтазила фиркасининг эътикодини рад этади. Улар айтишадики: Аллох томонидан бўлган хидоятнинг маъноси-тўгри йўлни баён килиш. (Бу тушунча ботил. Ахли суннат уламолари хидоятни икки кисмга бўлишади. 1.Тавфик хидояти. 2. Тугри йўлни баён килиш хидояти. Аллох таоло бир бандасига Иймон ато этса, уни хидоят килди, деб аталади. Тавфик хидояти мана шу. Ушбу хидоят факат Аллох таоло томонидан бўлади. Бирор бир киши, хатто пайгамбар ва фаришта хам ўзларича бирор одамга Иймону тавфик бера олмаслар. Хидоятнинг иккинчи – тўгри йўлни баён килиш – турини пайгамбарлар ва олимлар килишлари мумкин.) Зеро, пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам , хам яхши кўрган, хам ёмон кўрган одамларига тўгри йўлни баён килганлар. Аллох таоло Касос сурасининг 56- оятида бундай мархамат килади:
"إنك لا تـَهدِي مَن أحبَبْتَ و لكنَّ الله يَهدي مَن يـَشاء"القصص: 56
(Саъдий рахимахуллох ушбу оят маъносини бундай баён киладилар: “Эй Мухаммад, сиз бирор бир кишига, гарчи энг яхши кўрган одамингиз бўлса хам, тавфик хидоятини бера олмассиз. Чунки тавфик хидоятига, калбга Иймон беришга халклар кодир эмас. Бу, факат Аллох таолонинг кўлида бўлган иш. Ул зот хохлаган бандасини хидоят килади. Хидоятга кимлар салохиятли эканини ёлгиз Ул зот билади. Шунинг учун Унинг Ўзи билиб хидоят килади. Хидоятга салохиятли бўлмаган кулини эса, адашишлигида ташлаб кўяди”.)
Аллох таоло Сажда сурасининг 13-оятида айтади:
"و لو شِئنا لآتـَينا كلَّ نـَفس هُداها" السجدة: 13
(Мазкур оят маъносини хам Саъдий куйидагича тафсир киладилар: “Аллох таоло айтади: Агар Биз хохлаганимизда, одамларнинг барчасига хидоят бериб, тўгри йўлга йўллаган бўлар эдик. Аммо, одамларнинг барини хидоят устида бўлишидан хикмат-яъни Аллохнинг хикмати бош тортди.)
Ул зот Муддассир сурасининг 31-оятида эса бундай дейди:
" يضل الله من يشاء و يهدي من يشاء" المدثر:31
(Маъноси: “Аллох хохлаган бандасини адаштиради. Истаган бандасини эса хидоят килади”.)
25. و كلـُّهُم يـَتـَقـَلـََّبُون فِي مـَشِيئتِه، بَينَ فـَضلِه و عَدلِه
25-матн: Халкларнинг хаммалари Аллох таоло хохишининг ичида, фазлу рахмати ва адолати орасида хаёт кечирадилар.
Шарх: Аллох субхонаху ва таоло айтади:
"هو الذي خلقكم فمنكم كافر و منكم مؤمن" التغابن: 2
(Саъдий рахимахуллох бу оятни куйидагича тафсир киладилар: Аллох таоло халкларни яратганини эслатиб, кимнидир мўмин, кимнидир кофир килганини хабар беради. Одамларнинг хаммаларини мўмин ё кофир бўлишлари Аллох таолонинг такдирига боглик.) Аллох таборака ва таоло кимни хидоят килган бўлса, фазли ва рахмати сабабли. Ул зотга мактовлар бўлсин! Кимни адаштирган бўлса, адолати туфайлидир. Ул зотга хамдлар бўлсин!
Black
06-17-2005, 12:36 AM
26. و هو مُتـَعالٍ عن الأضداد و الأنـْدَاد
26-матн: Аллох таоло мухолиф-карши чикувчи ва ўхшашлардан олий бўлган зотдир.
Шарх: Аллох субхонаху ва таолога каршилик килувчи бирор кимса йўк. Ул зот нимани хохласа бўлади, хохламаса хеч качон бўлмайди. Ул зотга тенг келадиган, ўхшайдиган бирор нарса йўк. Аллох таоло Ихлос сурасининг 4-оятида айтади:
" و لم يـَكن له كـُفـُوًا أحَدٌ "الإخلاص: 4
(Ушбу оят тафсирида Табарий рахимахуллох куйидаги наклни келтирадилар: “Мушриклар пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам га: «Роббингиз насабини бизга таништиринг» деган савол беришганда, Аллох таоло куйидаги оятларни туширган: “Айтинг, Аллох якка. Аллох бехожат. Ул зот тугмаган ва тугилмаган. Ул зотга тенг келадиган бирор кимса йўк”. Чунки, хар кандай тугиладиган жонзот борки, албатта ўлади ва хар бир ўлаётган жонзот ўзидан кейин мерос колдиради. Аллох субхонаху ва таоло хеч качон ўлмайди, мерос колдирмайди ва Ул зотга тенг келувчи бирор нарса йўк. Ул зотга хеч нарса ўхшамайди. Хох Унинг зоти, исмлари, сифатлари ё феълларида бўлсин, хеч бир нарса Ул зотга асло ўхшамас.)
“Банда ўзининг феълларини ўзи яратади” деб даъво килган мўтазилаларга бу сўзлар карши хужжат бўлади.
27. لا رَادَّ لِقـَضائِه، و لا مُعَقـِّبَ لحُكمِه، و لا غالِبَ لأمْرهِ
27-матн: Аллох таолонинг хукмини бирор бир рад этувчи, кечиктирувчи ва Ул зотнинг амрига голиб келувчи бирор нарса йўк.
Шарх: Чунки, Аллох субхонаху ва таоло яккаю ягона Каххор зотдир.
28. آمـَنـَّا بـِذلك كُلـِّهِ، و أيقـَنـَّا أنَّ كلا مِن عِنده
28-матн: Юкорида ўтган эътикод масалаларининг хаммасига иймон келтирдик ва хаммаси Аллохнинг хузуридан эканлигига мувкин бўлдик (калбимизда Иймон карор топди).
Шарх: Сувни ховузда тиниб, карор топишига ийкон дейилади. Юкорида ўтган – хамма нарса Аллохнинг хохиши ва такдири билан бўлиши тўгрисидаги - эътикод масалаларига бўлган иймон бизнинг калбимизда сув каби карор топди, яъни мувкин бўлдик.
29. و إن مُحمَّدا عَبدُه المُصْطفى، و نـَبيـّه المُجْـتـَبى، و رَسوله المُرتـَضى
29-матн: Албатта Мухаммад Аллохнинг танланган кули, пайгамбари ва рози бўлган элчисидир.
Шарх: Кулчилик, бандалик вазифаларини адо этиш билангина яралмиш жонзот камол топади. Киши ўзининг куллик вазифасини чиройли бажариб борган сайин, камоли хам зиёда бўлиб, даражалари кўтарилаверади. Аллох таоло одамларнинг энг яхшиси ва пайгамбарларнинг саййиди бўлган Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам ни энг шарафли мартабаларда кул деб номлади. Чунки инсон куллик доирасидан хеч качон чикмайди. Одам солих амаллар килиб, юкори мартабага кўтарилиб борганда, куллик вазифасини гўзал адо этди дейилиши, камситилган ном эмас, балки шарафдир. (Ислом яшнаб кетаётган бугунги кунимиз пайгамбаримиз Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам нинг пайгамбар эканликларини исбот киладиган далиллар келтиришга бехожат килди.)
30. و إنه خـَاتــَم الأنبياءِ
30-матн: Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам пайгамбарларнинг охиргиси бўладилар.
Шарх: Аллох таоло бундай деди:
"ولكنْ رَسولَ الله و خاتـَمَ النـَّبيينَ" الأحزاب: 40
(Мазкур оят маъносини Табарий куйидагича тафсир киладилар: “(Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам ) Аллохнинг расули ва пайгамбарларнинг охиргиси бўладилар. Бу кишидан кейин пайгамбарликка мухр кўйилди. Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам дан кейин, Киёмат кунигача бирор кишига пайгамбарлик берилмас”.)
(عن أبي حازم قال: قاعدت أبا هريرة خمس سنين فسمعته يحدث عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: " كانت بنو إسرائيل تسوسهم الأنبياء كلما هلك نبي خلفه نبي وإنه لا نبي بعدي صحيح البخاري ج: 3 ص: 1273
Абу Хозимдан ривоят килинади, айтадилар: Абу Хурайра мажлисларида беш йил ўтирдим. У кишининг пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам дан сўзлаб берган куйидаги хадисларини эшитдим. Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам дедилар: (Маъноси)”Ёкуб алайхиссаломнинг авлоди деб аталмиш Бану Исроилни пайгамбарлар бошкарар эди. Хар качон пайгамбар вафот этганда, унинг ўрнига бошка пайгамбар келган. Мендан кейин эса бирор пайгамбар йўк. (Мен пайгамбарларнинг охиргисиман).”
و عن ثوبان قال: قال رسول الله саллаллоху алайхи ва саллам: "وإنه سيكون في أمتي ثلاثون كذابا كلهم يزعم انه نبي وإني خاتم النبيين لا نبي بعدي" صحيح ابن حبان ج: 16 ص: 221
Савбон разияллоху анхудан ривоят килинади айтадилар: Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам бундай дедилар: “Менинг умматим орасида ўттизта каззоб-кўп ёлгон гапирувчи бўлади. Уларнинг хар бири ўзини пайгамбарман деб даъво килади. Мен пайгамбарларнинг сўнггисиман. Мендан кейин пайгамбар бўлмас.)
(Ушбу сўзлар, пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам дан кейин пайгамбарликни даъво килган хар бир ёлгончи, жумладан Ахмад Кодиёний ва унга эргашганларга карши хужжат бўлади.)
Shokirbek
06-17-2005, 01:30 AM
Rahamat, kam bo'lmang, jazakallohu xoyron va zawwajaka bikron.
Black
06-18-2005, 12:42 AM
31. و إمامُ الأتقِياء
31-матн: Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам такводорлар имоми бўладилар.
Шарх: Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам эргашиладиган имомдирлар. Аллох таоло У кишини иктидо килиниш учунгина юборган. Аллох таоло Оли Имрон сурасида айтади:
" قـل إن كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله" آل عمران: 31
Маъноси: “Эй Мухаммад, айтинг, агар сизлар Аллохни яхши кўрсангиз, менга эргашинглар. Шунда Аллох сизларни яхши кўради”.
Кимда ким пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам га эргашса, такводорлар жумласига киради.
32. و سَـيـِّدُ المُرسَـلِين
32-матн: Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам юборилган элчиларнинг сайиди бўладилар.
Термизий, Ибни Можах ва Ахмад рахимахумуллохлар ривоят килган хадисда пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам айтадилар:
" أنا سَـيّدُ ولدِ آدَمَ و لا فـَخْرَ"رواه الترمذي، و ابن ماجه، و أحمد
Маъноси: “Мен Одам болаларининг саййидиман, лекин фахрланмайман” деганлар.
33. و حَبـِيبُ رَبّ العَالـَمين
33-матн: Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам оламлар Роббисининг суюкли бандасидирлар.
Шарх: Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам нафакат Аллохнинг суюкли бандаси, балки Аллохнинг халили бўладилар. Чунки Аллохнинг суюкли бандалари кўп. Аммо халиллик факат пайгамбаримиз ва Иброхим صلى الله عليهما و سلم ларгагина ато этилган. Муслим рахимахуллох ривоят килган хадисда Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам айтадилар:
" إنَّ اللهَ اتـَّخـَذنِي خليلا كما اتـَّخَذ إبراهيم خليلا" رواه مسلم
Маъноси: “Албатта Аллох Иброхимни Ўзига халил килиб олганидек, мени хам Ўзига халил килиб олди”. (Бир инсонни ўзига тўлик яхши кўриб дўст тутишга халил килиш дейилади).
34. و كلّ دَعوًى النـُبـُوَّة بَعدَه فـَغـَيّ و هَوًى
34-матн: Пайгамбаримиз Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам дан кейинги хар бир пайгамбарлик даъвоси адашиш ва хавои-нафсдир.
Шарх: (Кимки Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам дан кейин ўзини пайгамбарман деб даъво килса ёки бошка бир одамни пайгамбар деса, шубхасиз кофир бўлади. Бундай кимсанинг даъвосини тасдиклаган киши хам кофир бўлади. Балки бу хакда иккиланса хам кофир бўлади. Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам дан кейин бошка хеч кандай пайгамбар бўлмайди деб иймон келтирган инсон мўминдир. Ха, баъзан у кишидан кейин пайгамбарликни даъво килувчи ёлгончилар бўлади, гайри оддий ходисалар келтиради. Унга эргашувчилар хам бўлади. Лекин тез шармандаси чикиб, иши охирига етмайди. Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам дан кейинги барча пайгамбарлик даъвогарларига бу холат юз берган. Пайгамбаримиз Мухаммадга Аллохнинг салоту саломлари бўлсин. Хумаййис сўзлари асосида.)
35. و هو المَبعُوث إلى عَامَّة الجنِّ و كافـَّة الوَرَى، بالحَقِّ و الهُدَى، و بالنـُور و الضِيَاء
35-матн: Пайгамбаримиз Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам жинларнинг оммаси ва халкларининг барчасига хакку хидоят ва нуру зиё билан юборилган энг улуг пайгамбар бўладилар.
Шарх: Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам дан илгари ўтган пайгамбарлар факат ўз ковмларига юборилган. Бу киши эса, барча жин ва инсон тоифаларига юборилганлар.
Жинларнинг оммасига юборилганига Ахкоф сурасининг куйидаги 31-ояти далил бўлади:
"يا قومنا أجيبوا داعي الله" ألأحقاف: 31
(Ушбу оят маъносини Суютий рахимахуллох Жалолайн тафсирларида бундай баён киладилар: Жинлар Куръонни эшитишгач кавмларига айтишди: Эй кавмларимиз Иймонга чакиргувчи бўлган Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам даъватларини ижобат килиб, Ул зотга Иймон келтиринглар.)
Инсонларнинг барчасига юборилганига эса, Сабаъ сурасининг мана бу ояти асос бўлади:
" و ما أرسلناك إلا كافة للناس بشيرا و نذيرا"سبأ: 28
)Оят маъносини Табарий бундай тафсир киладилар: “Аллох таоло айтади: Эй Мухаммад, Биз Сизни Аллохга ширк келтирувчи бу мушрик кавмингизгагина хос пайгамбар килиб юборганимиз йўк. Биз Сизни одамларнинг барчасига - арабию арабмаси, кизилию корасига юбордик. Сизга тоат килганларига хушхабар берувчи, ёлгонга чикарувчиларига эса, дўзах олови билан огохлантирувчи килиб юбордик.)
Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам нинг ўзлари Бухорий ривоят килган хадисда: “Пайгамбарлар ўз ковмларига хоссатан юборилар эди, мен эса инсонларнинг барчасига юборилдим” деганлар. (Бухорий ва Муслим ривоятлари).
Black
06-18-2005, 12:50 AM
36. و إنّ القرآن كلامُ الله، مِنهُ بََدا بلا كَيفيَّـة قولا، و أنزلـَهُ على رَسُولِه وَحْيًا، و صَدَّقـَهُ المُؤمنـُون عَـلى ذلك حَقـًا، و أيْقـَنـُوا أنـَّهُ كَلامُ الله تعالى بالحَقـِيقـَةِ، لـَيسَ بمَخلـُوق كَـكَـلام البَـريَّـةِ، فـَمَنْ سَمِعَهُ فـَزَعَمَ أنـَّهُ كَلامُ البَـشَر فـَقـَدْ كَفـَرَ، و قـَدْ ذمَّهُ الله و عَابَهُ و أوْعَدَهُ بسَقـَرَ حَيثُ قال تعالى: { إنْ هـَذا إلا قـَوْلُ البـَشَر} المدثر:25 – عَـلِمْـنا و أيْقـنـَّا أنَّه قـَولُ خـَالِـق البـَشَر، و لا يُـشبهُ قـَولَ البَـشَر
36-матн: Албатта Куръон Аллохнинг каломи. Аллохдан сўз бўлиб, кайфиятсиз (яъни канакалиги номаълум бўлиб) юзага чиккан. Аллох таоло уни Ўз расулига вахий (яширин сўз) килиб туширди. Мўминлар уни хак деб тасдиклашди. Куръон хакикатда Аллох таолонинг каломи эканлиги хакидаги Иймон уларнинг калбида карор топди. Куръон халкларнинг сўзлари каби яратилган эмас. Кимки уни эшитиб, бу одамнинг сўзи деб даъво килса, шубхасиз кофир бўлади. Аллох бундай кимсани коралаган, айблаган ва унга сакар дўзахини хозир килган. Аллох таоло шу маънода айтдики: “Куръон Аллохнинг сўзи эмас, одамнинг сўзи, деган кимсани якинда сакар дўзахига киритажакман” (Муддассир: 25-26). Аллох таоло бунака кимсага сакарни тайёрлаб кўйгани маълум бўлгач, биз, шак- шубхасиз Куръон одамзот яратувчисининг сўзи эканлигини хамда инсоният сўзига ўхшамаслигини билдик ва калбимизда Иймонимиз карор топди.
Шарх: Мазкур матн улуг коида ва дин асосларининг энг мухимларидан хисобланади. Бу борада одамларнинг кўп тоифалари адашиб кетишди. Таховий рахимахуллох келтирган матн хакикат. Аллох таоло шак-шубхасиз гапиради. Ул зотга гапириш сифатини исботлаб, Иймон келтирамиз. Айбу нуксонлардан пок ва олий бўлган Роббимизнинг кандай гапиришини биз билмаймиз. Ушбу сўзлар Мўтазила тоифасининг даъвосини йўкка чикаради. Уларнинг даъвосича Куръон Аллохнинг гапи эмас, яратилган бир махлук экан. Куйидаги ва ундан бошка кўп далиллар уларнинг акидасини ботилга чикаради. Аллох таоло айтади:
"و كلم الله موسى تكليما" النساء: 164
Маъноси: (“Аллох таоло Мусога гапирди” дегани, Аллох таоло Мусога Ўзининг сўзи билан хитоб килди, маъносини англатади. Табарий тафсиридан.)
37. و مَنْ وَصَفَ اللهَ بمَعْنـًى مِنْ مَعَانِي البَـشر، فـَقـَدْ كَـفـرَ. مَنْ أبْصَرَ هذا اعْـتـَبَرَ. وَ عَن مثـل قـَوْل الكُفـَّار انـْزَجَرَ. عَـلِمَ أنـَّهُ بصِفـَاتِهِ ليسَ كَالبَشَر
37-матн: Кимки башариятдаги бўлган сифатлардан бири билан Аллохни сифатласа, шубхасиз кофир бўлади. Бундай кимсанинг холатига назар солган киши ибрат олади, бу каби кофирларнинг сўзидан тийилади ва Аллох таолони Ўзининг комил сифатларида инсонга ўхшамаслигини билиб олади.
Шарх: Таховий рахимахуллох, Куръон Аллохнинг хакикий каломи деган матндан кейин, Аллох таоло Ўзининг сифатлари билан одам каби эмаслигини эслатадилар. Аллох таоло гапирувчи, аммо одам каби гапирмайди. Аллох таолога бирор нарса ўхшамайди ва тенг кела олмайди. Хох Унинг зоти, исмлари, сифатлари ё феълларида бўлсин, хеч бир нарса Ул зотга асло ўхшамас. Ул зот барча овозларни эшитгувчи ва хар кандай нарсаларни кўргувчи зотдир.
Аллохнинг сифатларини йўкка чикарувчи кимса, йўк нарсага ибодат килаётган бўлади. Ул зотнинг сифатларини яратилганларга ўхшатган кимса эса, бутга сигинаётган бўлади.
38. و الرُؤْيَة حَـقٌ لأهْـل الجَـنَّةِ، بغـَيْر إحَاطةٍ و لا كيْفيَّةٍ، كَمَا نـَطقَ بهِ كِتابُ رَبِّـنـَا: {وُجُوهُ يَومَئِذٍ نـَاضِرَة إلى رَبِّهَا نـَاظِرَة} القيامة: 22-23. و تـَفـْسِيرُهُ عَـلى مَا أرَادَ اللهُ تعالى و عـَلِمَهُ، و كُلّ مَا جَاءَ فِي ذلك مِنْ الحَدِيثِ الصَحِيح عَـنْ رَسول اللهِ саллаллоху алайхи ва саллам فـَهُوَ كَمَا قالَ، و مَعْـنـَاهُ عَـلى مَا أرَادَ، لا نـَدْخـُلُ فِي ذلك مُتـَأوِّلِـينَ بآرَائِنـَا و لا مُتَوَهِّمِـيـنَ بأهْوَائِنا، فإنـَّهُ مَا سَـلِمَ فِي دِينِهِ إلا مَنْ سَـلـَّمَ لِلّهِ عَـزَّ و جَـلَّ و لِـرَسُولِهِ саллаллоху алайхи ва саллам. و رَدَّ عِلـْمَ مَا اشْـتـَبَهَ عَـلـَيهِ إلى عَالِمِهِ
38-матн: Жаннат ахлининг камраб олувсиз ва кайфиятсиз (яъни кандайлиги маълум эмас) бўлиб, Аллохни кўришлари хак. (“Камраб олувсиз” деган сўзнинг маъноси: Мўминлар Аллохни Киёмат кунида кўришганда, Аллох таолонинг улканлигидан уларнинг кўзлари Ул зотни камраб ололмас. Аллохнинг кўзи эса барча халойикни камраб олур. Табарий тафсиридан накл килдик). Бу хакда Роббимизнинг китобида бундай оятлар келади: (Табарий рахимахуллох баёнлари: ) “Киёмат кунида бахтли юзлар неъмат билан лаззатланиб, чиройли бўлган холда Роббиларига бокиб тургувчидир!” Киёмат: 22-23. Аллох таолони кўриш тўгрисидаги баён Ул зотнинг хохиши ва илмига хавола килинади хамда бу хакда Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам томонларидан келган барча сахих хадислар, У киши айтганлари ва хохлаганларидек кабул килинади (киска аклларга солиб кўрилмайди). Биз, аклга солинмайдиган бу каби эътикод масалаларига ўзларимизнинг фикрларимиз билан йўйиб ва хавою хохишларимиз билан тахмину гумонлар килиб киришиб кетмаймиз. Чунки инсон, Аллох таоло ва Унинг расули саллаллоху алайхи ва саллам га таслим бўлиб хамда аклига сигдира олмаган масалалар илмини Олимига кайтармагунча динида саломат колмайди.
Шарх: Аллохни кўриш хакидаги бу мусаффо эътикодга жахмийлар, мўтазилийлар ва буларга эргашган баъзи Хаворижлар хамда имомийлар карши чикишди. Китобу суннат буларнинг даъволарини ботилга чикаради. Сахобалар, Тобиинлар, Исломдаги таникли имомлар, Ахли хадислар ва ўзларини Ахли суннат ва жамоатга нисбат берадиган Ахли калом тоифалари Аллох субхонаху ва таолонинг кўрилишини исбот килишади. Бу хакикатдир.
Бу масала динимиз асосларининг энг шарафли ва улуг масалаларидан cаналади. (Эътикод масалаларини аклга солиб, сигса Иймон келтириб кабул килиш, сигмаса, ояту хадислар маъноларини ўзгартириб, рад этиш мумкин эмас. Эътикод акл билан ўлчанмайди. Таслим бўлиб Иймон келтирилади.)
Аллох таоло Юнус сурасининг 26-оятида айтади:
" للذين أحسنوا الحسنى و زيادة" يونس: 26.
Маъноси: “Чиройли амал килган кишилар учун гўзал окибат (жаннат) ва зиёда бордир”. Пайгамбаримиз соллаллоху алайхи ва саллам оятдаги ”зиёда” калимасини Муслим рахимахуллох ривоятларида, охиратда Аллох таолонинг юзига караш, деб тафсир килганлар. Яна Бухорий ривоят килган хадисда: “Якинда сизлар ойни кўрганингиздек, Роббингизни кўрасиз. У зотни кўришда талашиб-тортишмайсиз” деганлар. Аллохга караш, ахли жаннат неъматланадиган неъматларнинг энг улугидир. Бу хакда пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам дан ворид бўлган хадислар мутавотир (одатда ёлгонга иттифок килишлари мумкин бўлмаган, жамоатдан ана шу каби жамоат ривоят килган хадис) даражасига етган.
(Катта гунох килган мусулмон кофир бўлиб, дўзахда абадий колади, деган эътикод билан адашиб кетганларга Хаворижлар дейилади. Куртубий рахимахуллох тафсир китобларида Хавориж тоифаси тўгрисида куйидаги сўзларни накл киладилар: “Харурийлар-Хаворижлар ўн икки тоифага бўлинадилар: Азракийлар, Ибозийлар, Саълабийлар, Хозимийлар, Халфийлар, Кавзийлар, Канзийлар, Шамрохийлар, Ахнасийлар, Хукмийлар, Мўтазилалар ва Маймунийлар. Мазкур тоифалар эътикоди билан танишмокчи бўлган биродаримни Куртубий тафсирининг 4-жуз 158-сахифасига мурожаат килишини тавсия киламан.)
(Адашган Имомия тоифаси куйидагича эътикод килади: Хусан фарзандидан бўладиган имомсиз Дунёнинг туриши мумкин эмас. Имомга Жибрил алайхиссалом илм ўргатади. Вафот этганда, ўрнига бошкасини алмаштиради.)
39. و لا تـثبت قدم الإسلام إلا على ظهر التسليم و الاستسلام
39-матн: Исломнинг кадами Аллох таолога таслим бўлиш хамда Ул зот билан Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам томонларидан келган шариатга итоат килиш билангина собиткадам бўлади.
Шарх: Куръон ва Суннат кўрсатмаларига таслим бўлган, уларни тасдиклаб бўйинсунган, хавою нафси, шак-шубхаси ва фикру акли билан уларга каршилик килмаган инсонгина Исломнинг хакикатида саботли ва тўгри эътикодли бўлади. Бухорий Ибни Шихоб Зухрийдан (уларга Аллохнинг рахмати бўлсин!) ривоят киладилар, айтадиларки: “Рисолат-пайгамбарлик Аллох хузуридан. Етказиш Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам томонларидан. Бизга эса таслим бўлиш фарз”.
40. فـَمَنْ رَامَ عِلـْمَ مَا حُظـِّرَ عَـنـْهُ عِلـْمُهُ، و لمْ يَـقـْنـَعْ بالتـَّسْلِيم فـَهْمُهُ، حَجَبَهُ مَرَامُهُ عَـنْ خـَالِص التـَّوْحِيدِ، و صَافِي المَعْرفـَةِ، و صَحِيح الإيمَان، فـَيَتـَذبْذبُ بَيْنَ الكُفـْر و الإيمَان، و التـَّصْدِيق و التـَّكْذِيب، و الإقـْرَار و الإنـْكَار، مُوَسْوَسًا تـَائِهًا، شَاكـّا، لا مُؤْمِنـًا مُصَدِّقـًا، و لا جَاحِدًا مُكَذبًا"
40-матн: Кимки, билиш такикланган илмни ўрганишни касд килса, унинг фахми таслим бўлиш билан каноат топмаса, бу макcад уни тавхиднинг хакикатидан, мусаффо тушунчадан ва сахих иймондан тўсиб кўяди. Шунда бу кимса куфр билан иймон, тасдиклаш билан ёлгонга чикариш ва икрор бўлиш билан инкор килиш орасида васваса килинган холда йўл йўкотган ва шак келтириб сарсону саргардон бўлиб дайдийди. Ё тасдик килган мўминмас, ё ёлгонга чикарган кофирмас бўлиб колади.
Шарх: Мазкур матн, дин асосларида ва ундан бошкасида хам илмсиз гапириш такикланган эканини янада таъкидлайди. Аллох таоло айтади:
" و لا تقف ما ليس لك به علم، إن السمع و البصر و الفؤاد كل أولئك كان عنه مسؤولا" الإسراء: 36
Оят маъносини Табарий рахимахуллох бундай тафсир киладилар: “Одамларга илминг бўлмаган нарсалар хакида гапирма. Шубхасиз кулок, кўз ва юрак - буларнинг бари масъул бўлади. Яъни, Аллох таоло бу аъзолардан уларнинг эгаси нима амаллар килганини сўрайди. Киёмат кунида кулок эшитгани, кўз кўргани ва калб килган эътикоди хакида сўралажак”.
(Ушбу матндаги такикланган илмдан максад гайб илмидир. Уни факат Аллох таоло билади. Баъзиларини Ўзи хохлаган пайгамбарига билдиради. Гайб илмини билишга уриниш мумкин эмас. Уни хеч ким била олмайди хам.Фалсафа билан шугулланиш хам шу жумлага киради.) Абу Ханифа рахимахуллохнинг энг пешкадам ўкувчиси бўлган Абу Юсуф рахимахуллохдан ривоят килинади, айтадиларки: “Калом-фалсафа илмини билиш жахолат. Фалсафани тўгримас деб, ундан юз ўгириш илмдир. Кимда-ким илмни калом-фалсафа йўли билан талаб килса зиндик бўлади.
Black
06-20-2005, 12:51 AM
41. وَ لا يَصِحّ الإيمَانُ بالرُؤْيَةِ لأهْـل دَار السَّلام لِمَنْ اعْـتـَبَرَهَا مِنـْهُمْ بوَهـْم، أو تـَأوَّلهَا بفـَهْم، إذ كَانَ تَـأويلُ الرُؤْيَةِ- و تـَأويل كُلّ مَعْنـًى يُضَافُ إلى الرّبُوبيَّةِ- بتـَرْكِ التـَّأويل، و لـُزُوم التـَّسْلِيم، و عـَلـَيْهِ دِينُ المُسْلِمِينَ
41-матн: Дорусалом-жаннат ахли Аллохни (мана бундай холатда кўради, деб) гумони билан эътибор килган кишининг шу масалага бўлган Иймони тўгри бўлмайди. Ёки, Аллохнинг кўрилишини ўз фахми билан йўйган кишининг хам бу борадаги Иймони дуруст бўлмайди. Чунки инсонга, Аллохнинг кўрилишини ўз акли ва тахмини билан йўйиш-гавдалантириш манъ килинган. Умуман олганда, Аллохга нисбат бериладиган хар бир сифатнинг маъносини акл ва тахмин билан ўлчаш ва йўйиш мумкин эмас. (Инсоннинг акли ета олмайдиган) бу акидавий масалаларга таслим бўлишдан бошка йўл йўк. Мусулмонларнинг дини мана шунга бино килинган.
Шарх: Таховий рахимахуллох бу матнда мўтазилийлар ва уларга эътикоддош бўлган тоифалар даъвосини рад киладилар. Улар Аллохнинг кўрилишини инкор килишади. Бундан ташкари Аллохни яралмишларга ўхшатадиган тоифаларнинг эътикодини хам рад этадилар.
42 . و مَنْ لـَمْ يَتـَوَقَّ النـَّفـْيَ و التـَّشْبيهَ، زَلَّ وَ لمْ يُصِبْ التـَّنـْزيهَ
42-матн: Кимки, Аллохнинг сифатлари ва бундан бошка эътикод масалаларини йўкка чикаришдан хамда Ул зотнинг сифатларини халклар сифатига ўхшатишдан тийилмаса, тўгри йўлдан огиб кетади. Аллох таолони айбу нуксонлардан поклай олмайди.
Шарх: Матнда айтилган йўкка чикариш билан ўхшатиш калб касалликларидан. Чунки, калблар касаллиги икки турли бўлади: шубха касаллиги ва шахват касаллиги. Бу касалликлар Куръонда зикр килинган. Шубха касаллиги шахват касаллигидан баттаррок бўлади. Сабаби, шахват хожати ўталганда, шахват касаллигининг тузалишига умид бор. Шубха касаллиги эса, агар Аллох рахматига олмаса, унга шифо йўк. Аллохнинг сифатларини йўкка чикариш ёки ўхшатиш шубха касаллигидир.
" ليس كمثله شيء، و هو السميع البصير"(الشورى: 11)
(“Аллох таолога яратган халкидан бирор нарса ўхшамайди ва тенг кела олмайди. Хох Унинг зоти, исмлари, сифатлари ва феълларида бўлсин, бирор нарса Ул зотга асло ўхшамайди. Саъдий рахимахуллох тафсиридан.)
43. فإنََّ رَبـَّنـَا جلّ و عَلا مَوصُوفٌ بـِصِفـَاتِ الوَحْدَانِـيَّةِ، مَـنـْعُوتٌ بنـُعُوتِ الفـَرْدَانِيَّةِ، ليْسَ فِي مَعْـنـَاهُ أحَدٌ مِنَ البَـريَّةِ
43-матн: Чунки, Роббимиз cубхонаху ва таоло сифатланган сифатларида яккаю ягонадир. Халкларидан бирор-бир кишида Ундаги бор сифатлар мавжуд эмас.
Шарх: Таховий рахимахуллох мазкур матнни Ихлос сурасидан олганлар. Суранинг маъноси: “Айтинг, Аллох якка. Аллох бехожат. Ул зот тугмаган ва тугилмаган. Ул зотга тенг келадиган бирор кимса йўк”.
44. و تـَعَالـَى عَن الحُدُودِ وَ الغـَايَاتِ، وَ الأرْكَان وَ الأعْضَاءِ وَ الأدَوَاتِ، لا تحويه الجِهَاتُ السِّتُ كَسَائِر المُبْـتـَدَعَاتِ
44-матн: Аллох таоло чегаралар, гоялар, бурчаклар, аъзолар, иш куроллари - фойдаланиладиган ва зарарни дафъ киладиган асбоблардан олийдир. Яралмишлар каби Ул зотни олти томон камраб олмайди.
Шарх: Салафларимиз шунга иттифок килишганки, башарият Аллохнинг чегарасини билмайди хамда Ул зотнинг сифатларидан бирортасини чеклай олмайди. Абу Довуд Таёлусий рахимахуллох айтадилар: “Суфён, Шуъба, Хаммод бин Зайд, Хаммод бин Салама, Шарийк ва Абу Авоналар (буларга Аллохнинг рахмати бўлсин!) Аллох таолони чегараламас, ўхшатмас ва тенглаштирмас эдилар. “Кандай?” демасдан хадисларни ривоят килишарди. Уларга савол берилганда хадис билан жавоб беришарди.” Келгуси матнларда Таховийнинг “Аллох таоло халкларини Ул зотни камраб олишларидан ожиз килиб кўйган” деган сўзлари хам келади. Бундан маълум бўладики, бирор киши Аллох таолони бирон чегара билан ўраб ололмайди. Аллох бундан олий зот. Аллох таоло яралмишлардан ажралган, ташкарида (улар билан бирлашиб кетган эмас). Абдуллох бин Муборак рахимахуллохга: Роббимизни нима билан таниймиз? деган савол берилганда, “Аллох таоло Аршнинг устида, яралмишлардан ажралган”, деб жавоб бердилар.
Абу Ханифа рахимахуллох “Фикхул-акбар” да бундай дейдилар: “Аллох таоло Куръонда Ўзини сифатлаб айтганидек, Унда кўл, юз ва нафс бор. Булар Ул зотнинг сифатлари бўлиб, канакалигини яралмишлар билишмайди. Аллохнинг кўли - Унинг кудрати ва неъмати дейилмайди. Чунки, бундай дейилишда, Ул зотнинг сифати йўкка чикарилган бўлади”.
Ушбу матн Мушаббиха тоифасининг эътикодини ботил килади. Улар Аллох таолони жисм, жусса ва аъзолар деб даъво килишади. Аллох таоло бу камчиликлардан олий бўлган зотдир.
(Аллох субхонаху ва таоло чегаралар ва гоялардан пок ва олийдир. Уни чегаралаб турадиган бирор чегара йўк ва маълум бир нихояси бўлган чўккиси хам йўк. Лекин бунинг маъноси, Аллох таоло халклари билан бирлашиб, уларга киришиб кетган, дегани эмас. Балки Аллох субханаху ва таоло халкларидан ташкарида, ажралган. Шунингдек, Аллох таоло аъзолардан, бандаларда бўладиган касб килиш куроллари ва фойда олинадиган хамда зарарни дафъ киладиган асбоблардан пок ва олийдир. Аллох субханаху ва таолони бошка махлуклар каби олти томон ўраб турмайди. У Зот бундан покдир. Биз Унинг барча исмлари ва сифатларига иймон келтирамиз, уларнинг кайфият-холатини билмаймиз. Хумаййис хафизахуллох шархидан).
45. مِنَ العُلا و أكْرَمَهُ اللهُ بمَا شَاءَ، و أوْحَى إلـَيْهِ مَا أوْحَى، مَا كَذبَ الفؤَادُ مَا رَأى، فـَصلى الله عليه و سلم فِي الآخِرَةِ و الأوْلـَى
45-матн: Меърож вокеъаси хак. Хакикатда пайгамбар َсаллаллоху алайхи ва саллам нинг шахслари ўйгок холатларида сайр килдирилдилар ва осмонга кўтарилдилар. Кейин Аллох хохлаган юкори жихатгача кўтарилдилар. Аллох хохлаган нарсалари билан У кишини иззату икром килди. У кишига вахий килган нарсаларини вахий килди. Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам нинг калблари у киши кўрган нарсаларини ёлгонга чикармади, балки тасдиклади. Пайгамбаримизга дунёда хам охиратда хам салому салавотлар бўлсин.
Шарх: Тепага кўтарилишда фойдаланиладиган нарсага меърож-нарвон дейилади. Аммо бу меърожнинг канакалиги маълум эмас. Бунинг хукми бошка гайб нарсалар хукмидек. Яъни унга Иймон келтириб, канакалиги тўгрисида бош котирмаймиз.
Аллох таоло бундай дейди:
" سبحان الذي أسرى بعبده ليلا من المسجد الحرام إلى المسجد الأقصى" الإسراء: 1
Маъноси: “Аллох бир кечада Ўз бандаси Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам ни Масжидул-Харомдан Масжидул-Аксога сайр килдирган барча айбу нуксонлардан пок зотдир”.
Исро хадисида: Пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам жасадлари билан ўйгок холатларида Маккадаги Масжиди Харомдан Куддус шахридаги Масжиди Аксогача, Бурокка минган холда, Жаброил عليه السلام билан бирга сайр килдирилдилар. У ерда пайгамбарларга имом бўлган холда намоз ўкидилар. Бурокни масжид эшигининг халкасига богладилар. Кейин ўша кечада Байтул-Макдисдан Дунё осмонига кўтарилдилар. Жаброил Ул киши учун осмон дарвозазининг очилишини сўрадилар. Улар учун дарвоза очилди. У ерда башарият отаси бўлган Одамни кўрдилар... Хатто олдида шахидларнинг жаннатдаги жойи бўлган Сидратул-мунтахода бўлдилар. (Сидротун мевалик дарахтдир. Баъзи уламолар хар бир олимнинг илми нихояга етадиган жойга сидратул-мунтахо дейилади, яъни бундан у ёгини Аллохдан бошкаси билмайди, дейишган). У кишини Аллох таоло, Ўзи истаган неъматлари билан иззат-икром килди, бевосита у киши билан гаплашди. Бирор киши ета олмаган маконга кўтарди, у киши билан Аллохнинг Ўзи яширин сўзлашди. Жаннат ва дўзах холатларини кўрсатди. Вахий килган нарсаларини вахий килди. Бир кеча-кундузда беш махал намозни шариат конунларига киритди. Пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам нинг калблари кўрган нарсаларини ёлгонга чикармади. Балки кўзлари билан кўрган хар бир нарса хакдир. Бу неъматлар, у кишига улуглик ва бошка пайгамбарлардан шарафлик бўлишлари, барча халклардан макомлари олий эканлигини билдириш эди. Бу муборак кечадаги пайгамбар саллаллоху алайхи ва саллам дан ворид бўлган барча сахих хадислар хакдир.
Акл юритган кишилар учун Меърож хадисида Аллох таолонинг олийлик сифатини бир неча ўринда исбот киладиган далиллар бор. (Яъни Аллохнинг Арш устига кўтарилганлиги, барча халки устида, олий эканлиги исботланади.)
Black
06-20-2005, 01:17 AM
46. و الحوض- الذي أكرمه الله تعالى به غياثا لأمته- حق
46-матн: Аллох таоло Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам га умматларини (Киёмат кунининг огир чанкоглигидан) куткариш учун, иззату икром килиб - берган ховузи хакдир.
Шарх: Пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам дан ховуз хакида келган хадислар мутавотир даражасига етган. У хакда ўттиздан ортик сахобалар ривоят килишган.
Имом Ахмад Анас бин Моликдан ривоят киладилар, айтадиларки
Маъноси: Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам бир лахза мудраб, табассум килган холда бошларини кўтардилар. Нима учун кулдингиз? деб сахобалар савол беришганда, Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам : “Хозиргина менга бир сура туширилди” деб, куйидаги сурани охиригача ўкидилар: (Мехрибон ва рахмли Аллох номи билан ўкийман. Албатта Биз Сизга Кавсарни ато килдик...) Кейин: “Кавсарнинг нималигини биласизларми?” деб, сахобаларга савол ташладилар. Улар: Аллох ва Унинг элчиси билгувчирок, деб жавоб беришди. Шунда Ўзлари айтдиларки: “Бу бир дарёдир. Роббим азза ва жалла уни менга жаннатда бергай. Унда кўп яхшиликлар бор. Киёмат кунида унинг устида турганимда, умматим олдимга келиб унинг сувидан ичади. Унинг идишлари юлдузлар сонича. Умматим сув ичишга келаётганида, улар орасидан бир банда сугуриб олинади. Шунда мен: Эй Роббим, бу хам менинг умматимдан бўлади, дейман. Менга айтиладики: Сиздан кейин булар не бидъатлар пайдо килишганини Сиз билмайсиз”.
Мазкур ховузнинг сифати хусусида келган хадислар хулосаси куйидагича: Бу ховуз нихоятда катта бўлиб, унга жаннат ичимлиги бўлмиш Кавсар дарёси окиб келади. Унинг суви сутдан ок, кордан совук, асалдан ширин ва мушки анбардан хушбўйрокдир. Эни ва узунлиги тенг, хар бир бурчагидан бошка бурчагигача бир ойлик масофа бор. Баъзи хадисларга кўра, у ховуздан ичилган сайин у кенгайиб, суви кўпайиб боради. Зеро, Аллох айбу нуксонлардан пок. Бирор бир нарса Ул зотни ожиз колдира олмас. Кўзалари осмон юлдузларининг сонича. Кимда-ким ундан бир марта ичса, хеч качон чанкамайди. У киёмат кунидаги энг катта, энг халоватли ва ичувчилари энг кўп бўлган ховуздир. У пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам умматига киёмат куни ташналигидан ёрдам ва Аллохнинг пайгамбари Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам га бўлган фазлу мархаматидир. Аллох таоло Ўзининг фазли ва карами ила бизларни хам ундан ичишга муяссар айласин!
47.و الشـَّفـَاعَة الـَّتِي ادَّخـَرَهَا لـَهُمْ حَقٌ، كَمَا رُويَ فِي الأخـْبَار
47-матн: Хабарларда ривоят килинганидек, Аллохнинг Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам умматлари учун захирага олиб кўйган шафоат-оклов хакдир.
Шарх: Шафоатнинг бир неча тури бор. Уларнинг баъзиларига бутун уммат иттифок килган бўлса, баъзиларига Мўтазила ва улар каби бошка бидъат ахли карши чиккан.
Шафоатнинг биринчи тури энг улкан шафоат бўлиб, факат бизнинг пайгамбаримиз Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам га хос. Бухорий, Муслим ва Ахмад рахимахумуллохлар Абу Хурайра разияллоху анхудан ривоят килишган хадисда, одамлар Киёмат куни улуг пайгамбарлардан бориб шафоат сўрашади. Пайгамбарлар шафоат кила олмасликларини айтишади. Шунда одамлар бизнинг пайгамбаримиз Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам олдиларига келишиб бундай дейишади: (Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам хабар беряптилар) “Эй Мухаммад, Сиз Аллохнинг элчиси ва пайгамбарларнинг сўнггисисиз. Аллох Сизнинг ўтган ва кейинги гунохингизни кечириб кўйган. Роббингиздан бизга шафоат сўранг. Бошимизга тушган мусибатни курмаяпсизми? Бизга етган кайгуга назар солмаяпсизми? Шунда мен туриб, Аршнинг остига келаман-да, Роббим азза ва жаллага сажда килган холда йикиламан. Кейин Аллох таоло менга, Ўзининг мактовлари ва Ўзига айтиладиган шунака чиройли саноларни очиб, илхом киладики, мендан бурун бирор кишига уларни очмаган. Сўнг менга айтилади: Эй Мухаммад, бошингизни кўтаринг. Сўранг, сўраганингизни оласиз. Шафоат сўранг, шафоатчи килинасиз. Шунда мен айтаман: Эй Роббим, умматим, умматим. Эй Роббим, умматим, умматим. Эй Роббим умматим, умматим. (Аллох) айтади: Жаннат дарвозаларининг ўнг дарвозасидан, хисоб-китоби йўк бўлган умматингизни киритинг”. Кейин Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам бундай дедилар: “Менинг жоним Унинг кўлида бўлган зотга касамки, жаннат дарвозаларининг бир тарафи билан иккинчи тарафининг ораси, Макка билан (Ямандаги) Хажар шахар орасича ёки Макка билан (Шомдаги) Бусро шахри орасича”.
Иккинчи тури - яхшиликлари билан ёмонликлари тенглашиб колган кавмларнинг жаннатга киришлари учун Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам нинг киладиган шафоатлари.
Учинчи тури - дўзахга амр килинган кавмларни, у ерга кирмасликлари учун киладиган шафоатлари.
Тўртинчи тури - жаннатга кирган кавмларни, амалларининг савоби такозо киладиган даражалардан-да юкорирок мартабаларга кўтарилишлари тўгрисидаги шафоатлари.
Бешинчи тури - баъзи кавмларнинг хисоб-китобсиз жаннатга киришлари хусусидаги шафоатлари.
Олтинчи тури - азобланишга лойик бўлган кавмларнинг азобини енгиллаштириш учун киладиган шафоатлари. Масалан: Ўз амакилари Абу Толибдан азобнинг енгил килиниши борасидаги шафоатлари каби.
Еттинчи тури - мўминларнинг барчасини жаннатга киришлари учун изн берилиши тўгрисидаги шафоатлари.
Саккизинчи тури - Ул зот саллаллоху алайхи ва саллам нинг умматларидан гунохи азим килиб, дўзахга тушиб колганларнинг у ердан чикарилишлари борасидаги шафоатлари. Шафоатнинг бу туридаги хадислар мутавотир даражасига етган. Ушбу хадислар илмидан хавориж ва мўтазилалар жохил колишиб, шафоатнинг бу турига хам карши чикишди. Бундай адашган тоифалар даъвосига кўра, умматнинг гунохкорлари дўзахга киргандан кейин кайтиб чикмас экан!!! Мазкур шафоат турига пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам дан ташкари фаришталар, пайгамбарлар ва мўминлар хам шерик бўлишиб, улар хам шафоат килишади.
(Эй Аллох, Киёмат кунининг шиддатида севимли пайгамбаримиз Мухаммад саллаллоху алайхи ва саллам шафоатлари билан бизни хам кувонтир. Сен бандаларингга рахми кенг Зотсан!)
48. والمِيثـَاقُ الـَّذِي أخـَذهُ اللهُ تـَعَالى مِنْ آدَمَ و ذرِّيـَّتِهِ حَقٌ
48-матн: Аллох таолонинг Одам ва унинг зурриётидан олган мийсоки хакдир.
Шарх: Аллох таоло айтади:
Имом Ахмад Умар бин Хаттоб разияллоху анхудан ривоят киладилар: Мазкур оят хакида савол берилганда Умар айтдилар: Расулуллох صلى الله عليه وسلم ушбу оят хакида сўралганларида, бундай жавоб берганларини эшитдим: “Хакикатда Аллох Одам алайхиссаломни яратди. Кейин ўнг (кўл)и билан оркасини силаб, ундан зурриёт чикариб айтди: “Буларни мен жаннат учун яратдим. Булар жаннат ахлининг амалини килишади”. Кейин Аллох (яна) Одам алайхиссаломнинг оркасини силаб, зурриёт чикариб, деди: “Буларни мен дўзах учун яратдим. Булар дўзах ахлининг амалини килишади». Шунда бир киши: “Ё Расулаллох саллаллоху алайхи ва саллам, унда амалнинг нима кераги бор?” деб савол берди. Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам айтдилар: “Аллох азза ва жалла бир бандани жаннат учун яратганда, унга жаннат ахлининг амалини килдиради. Бориб-бориб у банда жаннат ахлининг амалларидан бири устида вафот этади. Кейин у ўша амал сабабли жаннатга киради. Аллох бир бандани дўзах учун яратганда, унга дўзах ахлининг амалини килдиради. У хам бориб-бориб дўзах ахлининг амалларидан бири устида ўлиб, ўша сабабли дўзахга киради”.
49.و قـَدْ عَلِمَ اللهُ تـَعَالى فِيمَا لم يـَزلْ عَدَدَ مَنْ يَدْخـُلُ الجَّـنـَة، و عَدَدَ مَنْ يَدْخـُلُ النـَّار, جُمْـلة وَاحِدَة, فلا يَزْدَادُ فِي ذلِكَ العَدَدِ و لا يَـنـْقـُصُ مِنـْهُ, و كذلِكَ أفـْعَالهُمْ فِيمَا عَلِمَ مِنـْهُمْ أنْ يَفـْعَلـُوهُ
49-матн: Аллох таоло, азалдан бўлган илмида жаннат ва дўзахга кирадиган халкларнинг сонини бира тўла билган. Бу сон кўпаймайди хам, камаймайди хам. Шунингдек, Ул зот халкларининг нима амаллар килишларини азалдаги илми билан билган.
Шарх: Аллох таоло айтади:
“Шубхасиз Аллох барча нарсаларни билгувчи зот”. Аллох таоло хам азалда, хам доимо, барча нарсаларни билгувчи, деган сифат билан сифатланган.
50. و كُلّ مُيَسَّرٌ لِمَا خـُلِقَ لـَهُ, وَ الأعْمَالُ بالخـَوَاتِيم, و السَّعِيدُ مَنْ سَعِدَ بقـَضَاءِ اللهِ, و الشَّقِيّ مَنْ شَقِيَ بقـَضَاءِ اللهِ
50-матн: Хар бир одамга яратиб кўйилган жойининг амаллари енгил килиб кўйилган. Амаллар охирларига караб эътибор килинади. Саодатли инсон Аллохнинг такдири билан саодатли бўлган. Бахтсиз кимса хам Аллохнинг кисмати билан бахтсиз бўлган.
Шарх: Юкоридаги хадисда айтилгандики: “Аллох азза ва жалла бир бандани жаннат учун яратганда, унга жаннат ахлининг амалини килдиради. Бориб-бориб у банда жаннат ахлининг амалларидан бири устида вафот этади. Кейин у ўша амал сабабли жаннатга киради. Аллох бир бандани дўзах учун яратганда, унга дўзах ахлининг амалини килдиради. У хам бориб-бориб дўзах ахлининг амалларидан бири устида ўлиб, ўша сабабли дўзахга киради”.
Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам Бухорий ривоятларида: «Амаллар факат охирларига караб эътибор килинади», деганлар.
Саодатли инсон Аллохнинг такдири билан бахтли бўлганлиги хамда бахтсиз кимса хам Аллохнинг кисмати билан бахтсиз бўлганлиги борасида, Абдуллох бин Масъуд разияллоху анхудан ривоят килинади, айтадилар: Расулуллох صلى الله عليه وسلم бизга бундай хадис сўзлаб бердилар:
“Сизлардан хар бирингиз онасининг корнида кирк кун нутфа-маний холда бўлади. Кейин шунча вакт лахта кон холда бўлади. Сўнг яна шунча вакт парча гўшт бўлиб туради. Кейин Аллох унга бир фариштани юборади. Фаришта унга рух киргизади хамда тўртта калимани: унинг ризки, ажали, амали ва бахтли ё бахтсиз бўлишини ёзишга амр килинади. Ундан бошка ибодатга хакли илох йўк бўлган Зот - Аллохга касам ичаманки, сизлардан бирингиз сўзсиз жаннат ахлининг амалини килиб боради. Хатто у билан жаннат орасида факат бир билакча масофа колганда, унинг ёзуви-такдири ўзиб келиб, у дўзах ахлининг амалини килади. Кейин шу сабабли дўзахга кириб кетади. Сизлардан бирингиз хакикатда дўзах ахлининг амалини килиб боради. Хатто у билан дўзахгача бор-йўги бир билакча масофа колганда, ёзуви ўзиб келиб, у жаннат ахлининг амалини килади-да, шу туфайли жаннатга киради.”
Black
06-21-2005, 04:47 AM
51. و أصْـلُ القـَدَر سِرّ اللهِ تـَعَالى فِي خـَلـْقِهِ, لـَمْ يَطلعْ عَلى ذلك مَلـَكٌ مُقـَرَّبٌ, و لا نـَبيّ مُرْسَلْ, و التـَّعَمّقُ و النـَّظرُ فِي ذلك ذريعَة الخِذلان, و سُلـَّمُ الحِرْمَان, و دَرَجَة الطـُغـْيَان, فالحَذر كُلّ الحَذر مِن ذلك نـَظرًا و فِكْرًا و وَسْوَسَة, فإنَّ اللهَ َطوَى عِلـْمَ القـَدَر عَن أنـَامِهِ, و نـَهَاهُم عَن مَرَامِهِ, كَمَا قال تعالى فِي كِتابهِ: { لا يُسْألُ عَمَّا يَـفعَلُ و هُمْ يُسْألـُون} الأنبياء: 23. فـَمَنْ سَألَ: لِمَ فعَلَ؟ فـَقـَدْ رَدَّ حُكْمَ الكِتاب, وَ مَنْ رَدَّ حُكْمَ الكِتاب, كَانَ مِن الكَافـِرينَ
51-матн: Такдирнинг асли Аллох таолонинг халклари орасидаги сири хисобланади. Уни, Аллохга якин бўлган фаришта хам, юборилган пайгамбар хам билмайди. Такдир хусусида чукур кетиш - уни ўрганишда муболага килиш ва бехад назар солиш, Аллохнинг ёрдамидан, тавфику хидоятдан махрум бўлиб, тугёнга кетишга сабаб бўлади. Бу масалага назар солиш, фикр юритиш ва васвасага боришдан жуда-жуда хазар килмок лозим. Чунки Аллох таоло такдир илмини халкларидан махфий килди. Уни билишга касд килишдан уларни кайтарди. Аллох таоло айтди: (маъноси) “Аллох таоло киладиган бирор нарса хакида сўралмайди, халклар эса сўраладилар” (Анбиё-23). Шундай экан, кимки “Нима учун Аллох бундай килди?” деган савол килса, хакикатда Куръоннинг хукмини рад этган бўлади. Кимда-ким Куръоннинг хукмини рад этса, шубхасиз, кофирлардан бўлади.
Шарх: Такдирнинг асли Аллох таолонинг сиридир. Аллох таоло халкларни вужудга келтиради. Бою камбагал килади. Адаштиради ва хидоят килади. Ўлдиради ва тирилтиради. Али разияллоху анху айтадилар: “Такдир Аллохнинг сиридир. Уни кашф килишга уринмаймиз”.
Такдир масаласида одамлар орасидаги тортишув машхурдир. Ёлгиз нажот топгувчи тоифа бўлган Ахли суннат ва жамоат мазкур масала борасида бундай эътикод килади: Хар бир нарса Аллохнинг такдири билан бўлади. Аллох таоло бандаларнинг амалларини хам яратгувчидир. Аллох субханаху ва таоло айтади:
"إنا كلَّ شيء خلقناه بقدر" القمر: 49
Маъноси: “Албатта Биз хар бир нарсани такдири билан яратганмиз”. (Камар-49).
Яна Ул зот Сажда сурасининг 13-оятида айтади:
"و لو شِئنا لآتـَينا كلَّ نـَفس هُداها" السجدة: 13
(Мазкур оят маъносини Саъдий куйидагича тафсир киладилар: “Аллох таоло айтади: Агар Биз хохлаганимизда, одамларнинг барчасига хидоят бериб, тўгри йўлга йўллаган бўлар эдик. Аммо, одамларнинг барини хидоят устида бўлишидан Аллохнинг хикмати бош тортди.)
Имом Муслим ўзларининг “сахих” китобларида Абдуллох бин Амр разияллоху анхумодан ривоят киладилар, пайгамбаримиз саллаллоху алайхи ва саллам бундай дедилар:
" قدّر الله مقاديرَ الخلق قبل أن يخلق السموات و الأرض بخمسين ألف سنة و كان عرشه عل