Imon nima? Tarjima

[Iqbol]

Imon nima



Imon nima ?
Bizning maqsadimiz imonning fiqhiy manosini tushuntirish emas, balki, imonning hususiyati va uning hayotdagi o’rnidan gapirmoqchimiz.
Imon, mohiyati o’tkinchi, kichik va chegaralangan odam bolasining azaliy va abadiy va cheklanlamagan asosga bog’lanishligidir. Bu manbaga bog’lanishi natijasida, ayni manbadan yuzaga kelgan koinot va shu koinotga hukm qiladigan asosiy qonunlar va ushbu koinotda yashirilgan kuch va energiya manbalari bilan sog’lom bir aloqa qurishligidir. Su asnoda, inson o’zining shahsiy va kichik chegaralaridan chiqip buyuk koinotning kengliklariga ko’chishi ; sodda va qadri yo’q kuchining hadlaridan oship koinotning yashirin qudratli energiya manbalariga ochilishidir. Qisqa umrining chegaralarini yengib, Alloh’dan bosqa hech kim bilmagan cheksizliklarga qarap parvoz qilishligidir.
Bu bog’lanish, insonga bir kuch, davomiylik va hurriyat berishi bilan bir qatorda, uning shu koinot va unda mavjud bo’lgan go’zalliklar va o’z ruhi bilan sevgi aloqasi qurgan barcha borliqlardan foydalanishini ta’minlaydi. Bu holatda, hayot har yerda va har zamonda insoniyat uchun qurilgan ilohiy bir bayram marosimiga aylanadi. Bu esa, buyuk bir hursandchilik va tengi yo’q bir sevinchdir. Bunday holatda, inson, huddi bir do’stiga ochilgani kabi butun hayotga va koinotga ochiladi. Ular bilan do’stlashadi. Bu esa haqiqatda tengi yo’q bo’lgan bir yutuqdir. Bu tushunchaning yo’qotilishi esa haqiqatdan ham qo’rqinchli bir husrondir.
Shunday ekan, imon asoslari, buyuk va sharafli insoniyatning ham asoslaridir.
Yagona Hudoga qullik, insonni boshqa borliqlarga qullik qilish tubanligidan qutqaradi. Aksincha, butun qullar bilan teng bo’lishini bilish insonning qalbida sevinch uyg’otadi. Shuning uchun u hech kim oldida bukilmaydi. Barcha narsalar sohibi bo’lgan yagona Alloh’dan boshqa hech kimga bo’yin egmaydi. Insondagi haqiqy ozodlik hissi uning vijdonidagi va koinotdagi hodisalarning haqiqatidan ogoh bo’lishligidan kelip chiqadigan hurriyat tushunchasidir. Maydonda yagona qudrat yoki yagona ilohdan boshqa hech narsa yo’qdir. Hurriyat hissi shu tushunchadan maydonga keladi. Chunki bu, mantiqqa to’g’ri keladigan yagona yechimdir.
Rabboniylik, insonning tushunchalarini, qadriyatlarini, o’lchov va me’yorlarini, qonunlarini va o’zini Alloh’ga, koinotga va insonga bog’lagan ; butun narsalarning olinishi kerak bo’lgan yagona manbani belgilagan avtoritetdir. Bunday tushuncha hayotdan havo va havasni chiqarip tashlaydi. Bularning o’rniga shariat va adolatni qo’yadi. Mo’minning firkida o’z tuzumining qadrini yuksaltiradi. Uning butun johiliy tushuncha va qadriyatlardan, meyorlardan halos bo’lishi va yer yuzida ushbu manfiy bog’lardan kelip chiqqan qadriyatlarni oshib o’tishini taminlaydi. U bu qadriyatlarning ustiga chiqadi. Hattoki bir o’zi bo’lsa ham… Chunki, u bir o’zi bo’lsa ham johiliyatga Alloh’dan kelgan tushuncha, qadriyat va meyorlar bilan qarshi chiqmoqda. Bu qadriyatlar esa, Alloh’dan kelgani uchun, eng sog’lom va kuchli qadriyatlardir. Ularga bo’ysunish va hurmat qilish aqlga muvofiqroqdir.
Yaratgan va yaratilgan o’rtasidagi aloqalarning oydinlashishi, ilohlik maqomi bilan qullik maqomining butun haqiqati bilan aniq bo’lishi bu foniy insonni doimiy bol’gan haqiqatga bog’laydi. Bu voqea hech qanday tushunmovchilik va adashmovchilksiz va hech qanday vositasiz ro’y beradi. Insonning qalbida oydinlik, ruhida huzur, qalbida ishonch va do’stlik yerlashadi. Dunyoda, keraksiz va adolatsiz buyuklik davo qilishlikni, asossiz va yasama qadriyatlarga suyanip boshqalardan ustunlik davo qilishlikni yo’qotadi va insonni qo’rquv, yomonlik, bo’hron va qarorsizlik kabi yomon tushunchalardan halos etadi.
Imon insonning Alloh hohlagan yo’lda salomat bir yer va istiqomat sohibi bo’lishini taqozo etadi. Bu holatda yahshilik o’tkinchi orzu, asossiz tuyg’u va ko’pik kabi bo’lgan bir hodisaga aylanip qolmaydi. Aksincha, bu yerda yahshilik bir necha asoslardan kelip chiqadi. Bir maqsad sari yuzlanadi. Alloh uchun bir birini bog’lab turgan bog’lar yahshilik uchun musobaqalashadilar. Shunday qilip, musulmon bir jamiyat ochiq va yagona maqsadi bo’lgan, aniq bir bayrog’i bo’lgan jamoat bo’lip maydonga kiradi. Shu bilan birga, ulardan keyin kelgan va bu sog’lom bog’larga tayangan kelajak nasllar bilan ham bir biriga suyanch bo’ladilar.
Alloh’ning insonni sharafli qilip yaratganiga ishonish, insonning o’ziga bo’lgan hurmatini oshiradi. Bu hurmat, uning vijdonida Alloh yuqori qilgan martabalaridan pastga tushishlikdan uyatish hissini tug’diradi. Bu esa inson o’zi haqida ega bo’ladigan eng ustun bir tushunchadir. Chunki, insonning Alloh bilan bog’larini uzadigan va uni oddiy past bir manbaga bog’lap inson bilan yuksak olamlar o’rtasidagi aloqalarni buzadigan har qanday tushuncha va tushuncha maktabi insonni tubanlikka va pastlikka chaqiradigan bir tushuncha maktabidir. Hohlasa buni bildirsin, yoki yashirsin, buning farqi yo’q.
Shu jihatdan, tor fikrli Freudizm va Marksizm bashar fitratiga va insoniyatni boshqarip turadigan mehanizmga qarshi chiqqan en chirkin va tuban tushunchalardir. Bular insonni har qanday pastlik, yomonlik va ifloslik kutsa boladigan hayvoniy bir mavjudot dep, hech qanday hayratga loyiq emasligini, shuning uchun bunday pastliklardan uyatishning keragi yo’qligini olg’a suradilar. Bunday tushuncha insoniyatga qarshi jinoyatdir. Bu tushunchani otib tashlash va ildizlarini yo’q qilish kerakdir.

[Iqbol]

Top toza tuyg’ular insonning Alloh nazarida sharafli bir mavjudot bo’lganini bilishlikning tabiiy natijasidir. Keyin, bu tuyg’ularning manbai Alloh’ning insonning qalbi va vijdonidagi har bir narsani ko’rip turgani va yashirin har narsadan habardor bo’lganidan ogoh bo’lishdir.Agar inson Freud va Marx kabi tushunchalar bilan o’zligini yo’qotmagan bo’lsa, o’zi kabi bo’lgan boshqa insonlarning kamchilik taraflariga nazar solishdan uyaladi. Mo’min inson Alloh o’zini kuzatib turganini butun vijdoni bilan his etadi. Bu uning qalbini tir-tir titratadi. Bu esa uning tuyg’ularini shaffof holga keltiradi.
Ahloq tuyg’usi, bu adolatli, marhamatli, kechiruvchi, sharafni o’rgatuvchi, sevimli, yumshoq hulqli, yomonlikdan hazar qilgan, yahshilikni sevgan, hattoki ko’z solgan nazarlar va ko’ngil yashirgan narsalarni ham biluvchi bir ilohga ishonishning tabiiy natijasidir.
Boshqa tarafda esa, iroda erkinligi va mas’uliyat hissi ham mavjuddir. Bu hislar mo’minning vijdonida doim uyg’oqlik va hassosiyat bo’lishini taminlaydi. Har bir ish qilayotganda jiddiyatli va o’ylap ish qilishini o’rgatadi. Bu faqat shahsiy masuliyat emas, balki jamoaviy masuliyat hamdir. Chunki, o’z shahsiga qarshi masuliyatli bo’lish, o’z jamoati oldida ham masuliyatli bo’lishdir. Alloh’ning oldida masuliyatlik bo’lishdir. Mo’min bir harakat qilayotgan butun shu tushunchalarni ham his etadi va hisobga oladi. Bir qadam otishdan oldin, shu qadamini har tarafdan o’ylap, baholap bosadi. Chunki u mavjudotlar olamida yuksak qadrga ega bo’lgan va ushbu olam tuzumida mas’uliyatga sohib bo’lgan shahsdir.
Dunyo hayotining imkon va nematlari qarshisida ochko’zlarcha to’rt qo’l bilan otilish kabi tubanlikdan yuksalip, bular ichidan Alloh nazarida hayrli bo’lganini tanlash eng hayrli va davomiy foydali bo’lgan bir ishdir. « Endi shu mavzuda musobaqalashadiganlar musobaqalashsinlar ».Allohning mukofoti uchun musobaqalashish insonni yuksaltadi, tozalab poklaydi. Bunday harakt qilish mo’min faoliyat qiladigan maydonning buyukligia ham mos tushadi. Chunki mo’minning harakat maydoni ham dunyo ham ohirat, ham yer yuzi ham koinotlar olamidir. Bu haqiqatni anglap yetish insonni darrov natijaga ega bo’lishni hohlashdan, shoshqaloklikdan halos etadi. Uni huzurga yetishtiradi. Chunki u yahshilikni faqat yahshilik uchun qiladi. Alloh hohlagani uchun yahshilikni qiladi. Chegaralangan hayotida bu yahshilikning foydasini va natijalarini o’z ko’zlari bilan ko’rishi shart emas. Chunki u rozilgini hohlap qilgan Alloh hech qachon o’lmaydi va inson qilgan hech bir narsani bo’shga chiqarmaydi. Hâshâ ! Buning ustiga bu dunyo mukofot yeri emas. Dunyo hayoti ham yo’lning ohiri emasdir. Inson mana shu tuganmas manbadan kuch va dastak olip, doimiy yahshilik qilishda davom etadi. Mana shu kuch yahshilikning to’htovsiz davom etishini taminlaydi. Insonni o’tkinchi havas va tushunchalardan qutqaradi. Mo’minni yomonlikka qarshi chiqishga undaydi va unga bu yol’da quvvat beradi. Bu yomonlik hoh adashgan bir tushuncha yoki johiliy bir qadriyat, ichki kechinmalar natijasi bo’lsin farqi yo’q. Asosan bu yomonlikka intilish insonning o’z umrini qisqa deb bilishi, butun zawqlardan foydalana olmasligini, butun hohishlarining ro’yobga chiqara olmasligini va yahshilikning uzoq natijalarini ko’ra olmasligini, haq’ning botildan ustun kelishiga shohid bolishi ko’rishga umri yetmasligini tushunishidan kelip chiqadi. Imon esa bunday tushunchalarni ildizlari bilan yo’q qiladi va insonni mukammal ravishda davolaydi.
Imon hayotning eng buyuk asosidir. Butun yahshiliklar shu yerdan ‘z ildizini oladi. Butun mevalar bu asosga bog’liqdir. Imon bolmasa butun yahshililar ildizidan ayriladi. So’lishga va qurishlikka mahkum bo’ladi. Yoki faqat shaytoniy mevalar qoladi. Shaytoniy mevalarning esa hech qanday davomiyligi bo’lmaydi.
Hayotning butun yuksak bog’larining iplari imonga kelip taqaladi. Imon yo’q bolsa butun bu iplar cho’zilip ketadi va hech narsaga bog’lanmagan bol’adi. Orzu va istaklar va ehtiroslar og’ushida chirip yo’q bo’lip ketadi.
Imon tartibsiz harakat va amallarni birlashtiradi. Bir biriga mos, bir biriga yordamlashuvchi bir tartibga soladi. Hammasini bir yo’l, bir harakat ichiga yo’naltiradi. Bu harakatlarning oldinga soladigan kuch va yagona maqsadi bo’ladi
Shu sabali, Qur’on bir asosga tayanmagan va bu bog’ga bog’lanmagan va tuzumdan manba olmagan butun ish va yahshiliklarni hechga chiqaradi, ularga hech qanday qadr bermaydi. Bu mavzuda islomning qarashi oydindir. Ibrohim surasidan deyiladiki : « Robbini inkor qilganlarning yahshiliklari bo’ronli bir kunda sovurilip ketgan bir kulga o’hshaydi, qilgan yahshi ishlari natijasida qo’llariga hech narsa tegmaydi. Haqiqiy adashish mana shudir » (Ibrohim surasi 18 oyat).
Nur surasida buyuriladiki : « Kofirlarning amallari keng sahrolardagi sarobga o’hshaydi. Chanqagan inson uni suv deb o’ylaydi, lekin u yerga borganda hech narsa topa olmaydi. Kofirning qarshisida Allohni topadi. Alloh ham uning hisobini kamchiliksiz ko’radi. Zotan, Alloh’ning hisobl qilishi tezdir. » (Nur, 39).
Imonga tayanmagan muddatcha, butun yahshiliklar va qadriyatlarning bo’shga chiqishi ochiq hukmlardir. Chunki, imon amallarni davomiy ravishda borliqning manbaiga bog’lagan bir faktor va borliqning mohiyatiga mos bo’lgan bir maqsaddir. Undan ajralgan butunligicha ajraladi va mohiyatining haqiqy manosini yo’qotadi.
Imon fitratning va inson dunyosining sog’lom bo’lganini ko’rsatadi. Insonning tuzilishining butun koinot fitrati bilan bir biriga mos ekanligini ko’rsatadi. Inson va uni o’rap turgan koinot o’rtasida sog’lom va samimiy bir kelishuv borligining dalilidir. Inson bu koinotda yashaydi. Tuzilishi sog’lom bol’gan inson bilan koinot o’rtasidagi aloqaning mavjud bo’lishi ochiqdir va bu munosabatlar insonni imonga yetaklaydi. Chunki koinot o’zini yaratgan cheksiz qudratga ishoralar bilan to’ladir. Agar inson va koinot o’rtasidagi munosabatlar buziladigan bo’lsa, bu inson tuzilishining nuqsonli ekani va bundan vujudga kelgan kamchiliklarni ko’rsatadi. Bu esa husrondan boshqa narsa bermagan va tashqi shakli yahshi ko’insa ham hech bir yahshilikning o’zi bilan birga mano ifoda etmasligini bilishdan vujudga kelgan aniq bir husrondir.



Mo’minning dunyosi shu qadar keng, chuqur, yuksak, go’zal va mamnun dunyoki, uning oldida imon keltirmaganlarning dunyolari kichik, nursiz, tuban, qadrsiz va qorong ‘u va g’amgin dunyo bo’lip ko’rinadi. Bu esa haqiqatdan ham katta bir husrondir. Va da qanday…



Amali solih imonning tabiiy natijasidir : imon qalbga kelip joylashgan zamondan boshlangan, ilhomlangan harakatdir. Chunki imon aktiv va harakatga keltiruvchi haqiqatdir. Amal, ehson shaklida insonning tajribasida ifodasini topmasa, imon insonning qalbida va vijdonida joylaship qola olmaydi. Islomning imon tushunchasi shudir. Mo’minning qalbida harakatsiz va so’ngan holda kuta olmaydi va yashirinip ichidan tashiga chiqmay tura olmaydi. Agar imon bu tabiiy harakatini yo’qotsa, yoki zaif yoki o’lgan imondir. Huddi hidini saqlap turaolmaydigan gul kabidir imon. Gul hidini ushlap qola olmagani kabi, imonning ham harakatda bo’lishi tabiiy holatdir. Aks holda imon yo’q bo’ladi.
Imonning ahamiayti ham shunda. Imon bir harakat, bir qurilish va tuzatishlikdir. Alloh’ga qarab yo’nalmoqlik. Imon vjdonning chuqurlarida yashirilgan, passiv, chekinuvchi, buzilgan bir narsa emas. Yoki, hech qachon harakatga aylanmagan yashi niyatlardan ham iborat emas. Imonni hayotda quruvchi bir kuchga aylantirgan islom tushunchasi shudir.
Imon Rabboniy tuzumga bog’liq bo’lgani uchun, bu tuzum, borliqlarning fitratida doimiy mavjud bo’lgan va bir biriga bog’liq bolgan plandan ilhomlangan, bir maqsadga yo’nlagan holda qolgandagina osonlik bilan anglashiladi. Imonning insoniyatga yo’lboshvlochiligi, bu borliqlarning tuzilishida mavjud bo’lgan harakat sistemasining amalga oshishiga yo’naltiruvchi liderlikdir. Bu esa Alloh’dan ilhomlangan bir tuzumga munosib, top toza, bunyodkor va hayirli bir harakatga yo’naltirish demakdir.

[Iqbol]

Tarjimadagi hatolar, noto'gri tanlangan ibora va so'zlar uchun uzr so'rayman. Agar, hatolari bo'lsa, birodarlarimizning tanqid va tuzatishlaridan hursand bo'laman...

[Abu Hurayra]

Tarjimadagi hatolar, noto'gri tanlangan ibora va so'zlar uchun uzr so'rayman. Agar, hatolari bo'lsa, birodarlarimizning tanqid va tuzatishlaridan hursand bo'laman...

bu haqida juda ham foydali ma'ruza bor:
save as and open it in real player:

http://www.toislam.com/uzb/Audio/akida/imon_va_shirk_haqida.rm

[Marg'iloniy]

Mana bu joyda imon va aqidamiz haqida juda foydali narsalar bor:

http://www.islam.uz/main/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=30

[Abu Hurayra]

Mana bu joyda imon va aqidamiz haqida juda foydali narsalar bor:
http://www.islam.uz/main/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=30
:salam:
Mar'g'iloniy brodarimizni oxiratlari obod bo'lsin, yotgan qabrlariga Inshallah jannat bog'chalaridan bir darcha ochilgan bo'lsin...
Bu brodarimiz ham bizga o'xshab forumga kirib turib turli xil mavzularda fikr almashardilar, iymonlashardilar...to'satdan shunday bo'lib qolgandi...
Shubhasiz, hech qaysi inson qayerda qachon qay holatda jon taslim qilinishini bilmaydi...har bir jon o'lim tamini totguvchidir...
Qanday qilib qaysi yuz bilan bu inson, o'ziga berilgan shuncha ne'matlarni yaratguvchisini tanimasdan, hatto uni inkor qilib yashaydi?
Qaysi ne'mat deysizmi haliham???
Uni atrofini o'rab turgan ne'matlarni bir chetga quyib avvalo insonni o'ziga bir qarang...Kishining oddiy bir nafas olishini uylab ko'ring?, kishining 1 nafasida 2 ne'mat bor, nafas olishi unga hayotini ta'minlasa, nafaschiqarishi unga rohat beradi. Kishi umri buyi faqat nafas olish ne'matiga shukr aytaman deb harakat qilsa ulgurmaydiku axir?
Kishiga birov hatto gapirmasdan, o'zi bir o'ziga o'zini o'rab turgan borliqqa tafakkur bilan nazar solsa, Yaratguvchisining yakkayu yagona "ahad" ekanligiga iymon keltirsa qolgani Inshallah xayrli bo'ladi...Allohning yakkayu yagona ma'bud ekanligini tushunib, iymon keltirmagan kishi bilan bizlarning gapirishimiz befoyda. Faqatgina Moddiyatni taniydigan unday najosatlar bilan bahslashishni o'rniga ularni haqiga Allohdan hidoyat tilab duo qilaylik...
Internetda turli xil forumlar to'lib yotibdi. Aksariyat xudosiz yoki din dushmanlari yoki mushrik va shunga o'xshagan maxluqlar hokim bo'lgan forumlar ham talaygina. Balkim bu forum uz da ham ir zamon kelib xudosiz, xudodan qaytganlar fikri aksariyat forum 'azolarini tashkil qolar, lekin nima bo'lgan taqdirda ham Allohning kalomi Qur'on qiyomatgacha o'zgarmaydi, Sunnat sahih manbaalarda hujjatlashtirilgan...
Zamon o'tgan sari turli xil dinyoviy ilmlar o'zgarayatganini, xudosizlarning safsatalari asossiz ekanligini hatto hozirgi kundagi xudosizlarni o'zlari isbotlashayapti Allohni o'zi bundaylarni qalblarni ochsin...
mayli mavzuga doir bir hadisni sizlar bilan baham ko'rmoqchi edim:
Hadis Sahih Muslimda kelgan, Imom Navaviy ham bu hadisni 40 hadis to'plamlarida keltirganlar.Ushbu hadisni Sharhi bilan iqtibos qilayapmiz, Sharhlovchilar: доктор Мустафо ал-Буғо, шайх Муҳиддин Мисту.

Ислом, иймон ва эҳсон
عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ أَيْضًا، قَالَ: بَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ، إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ، شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ، لا يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلايَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ، حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ، وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ، وَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنِ الإسْلاَمِ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "الإسْلاَمُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لا إِلهَ إِلاَّ اللهُ وَأَنَّ مُحَمَدًا رَسُولُ اللهِ، وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ، وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ، وَتَصُومَ رَمَضَانَ، وتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنِ اسْتَطَعْتَ إلَيْهِ سَبِيلاً". قَالَ: صَدَقْتَ. فَعَجِبْنَا لَهُ، يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ. قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِيْمَانِ، قَالَ: "أَنْ تُؤْمِنَ بِاللهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ، وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ". قَالَ: صَدَقْتَ. قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِحْسَانِ. قَالَ: "أَنْ تَعْبُدَ اللهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ". قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّاعَةِ. قَالَ: "مَا الْمَسْؤُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ". قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَاتِهَا. قَالَ: "أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا، وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ في الْبُنْيَانِ". ثُمَّ انْطَلَقَ، فَلَبِثْتُ مَلِيًا، ثُمَّ قَالَ: "يَا عُمَرُ أَتَدْرِي مَنِ السَّائِلُ؟" قُلْتُ: اللهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: "فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ، أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ". (رواه مسلم).

Умар разияллоҳу анҳудан ривоят: "Бир куни биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларида ўтирганимизда баногоҳ олдимизга кийимлари оппоқ, соч-соқоли тим қора, устида сафар аломатлари кўринмайдиган, орамизда ҳам ҳеч ким уни танимайдиган бир киши чиқди ва пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам олдиларига бориб ўтирди. Тиззасини у кишининг тиззаларига тақаб, икки қўлини (ўзининг) сонларига қўйиб, деди:
- Эй Муҳаммад! Менга Ислом ҳақида хабар беринг!
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:
- Ислом Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлиги ҳамда Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг Расули эканлигига гувоҳлик беришинг, намозни барпо қилишинг, закотни ўташинг, Рамазонда рўза тутишинг ва агар қодир бўлсанг, Байтуллоҳни ҳаж қилишингдир.
Ҳалиги киши:
- Тўғри айтдингиз! - деди. Биз унинг ҳам сўраб, ҳам тасдиқлаётганига ҳайрон бўлдик.
- Менга иймон ҳақида хабар беринг!
- Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва Охират кунига ишонишинг ҳамда тақдирнинг яхшисию ёмонига иймон келтиришинг.
У одам:
- Тўғри айтдингиз!- деб, кейин яна сўради:
- Менга эҳсон ҳақида хабар беринг!
- Аллоҳга худди Уни кўриб турганингдек ибодат қилишинг, агар сен Уни кўрмаётган бўлсанг, У сени кўриб туради.
- Менга Соат (Қиёмат куни) ҳақида хабар беринг.
- У ҳақда сўралаётган киши сўровчидан кўпроқ билгувчи эмас.
- Унинг аломатлари ҳақида айтиб беринг.
- Чўри ўзининг хўжайинини туғади ва ўзлари ялангоёқ, яланғоч, камбағал бўлган қўйбоқарлар фахр ва риё учун бино қураётганини кўрасиз.
Сўнг ҳалиги киши кетди. Мен бир оз муддат кутдим. Кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мендан сўрадилар:
- Эй Умар! Биласанми, ўша сўровчи киши кимлигини?
- Аллоҳ ва Расули билувчироқ.
- У киши - Жибрийл алайҳиссалом, сизларга динингизни таълим бергани келган эдилар, - дедилар". (Муслим ривоятлари).

[Abu Hurayra]

Ҳадиснинг аҳамияти ҳақида
Ибн Дақиқ ал-Ийд айтадилар:
- Бу барча зоҳирий ва ботиний вазифаларни ўз ичига олган улуғ ҳадисдир. Шариат илмларининг ҳаммаси шу ҳадисга бориб тақалади ва шундан келиб чиқади. Негаки, у Суннат илмларининг барчасини ўз ичига қамраб олган. Қуръон маъноларини ўзида жамлагани учун Фотиҳа сураси "Уммул Қуръон" - "Қуръон онаси" деб номланганидек, бу ҳадис ҳам "Суннат онаси"дир.
Бундан ташқари, у мутавотир ҳадислардан ҳисобланиб, саҳобаи киромларнинг саккиз нафаридан ворид бўлган. Улар: Абу Ҳурайра, Умар, Абу Зар, Анас, Ибн Аббос, Ибн Умар, Абу Омир Ашъарий ва Жарир Бажалийдирлар. Барчаларидан Аллоҳ рози бўлсин.
Ҳадисдан олинадиган сабоқлар
1. Кийим ва ташқи кўринишни гўзал қилиб юриш
Масжидга кириш, илм мажлисларида қатнашиш учун покиза кийимларни кийиш, хушбўй атирлар сепиш, илм мажлисларида олимлар билан одоб ила муомала қилиш яхши хислатлар жумласига киради. Чунки Жибрийл алайҳиссалом сўзлари билан ҳам, кўринишлари билан ҳам умматга таълим берганлар.
2. Ислом нима?
Исломнинг луғавий маъноси - Аллоҳ таолога бўйсуниш, таслим бўлиш. Шаръий истилоҳда эса, Ислом қуйидаги беш асос устига бино қилинган диндир:
• "Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг Расули" деб гувоҳлик бериш;
• Намозни ўз вақтида, шартларига, рукнларига, суннат ва одобларига риоя қилган ҳолда адо этиш;
• Закотни ўташ;
• Рамазон ойида рўза тутиш;
• Ҳаж сафарини қилишга қодир бўлса (яъни йўллар очиқ, озиқ-овқати ва аҳли-оиласи учун нафақаси етарли бўлса), бир марта Байтуллоҳни ҳаж қилиш;
3. Иймон нима?
Иймоннинг луғавий маъноси ишониш, тасдиқ қилиш. Шаръий маъноси эса қуйида зикр қилинган нарсаларга қатъий ишониш:
• Барча нарсани яратган Аллоҳ таолонинг борлигига, Унинг ягона ва шериксиз зот эканига иймон келтириш;
• Аллоҳ таолонинг фаришталар дея аталмиш махлуқлари борлигига, улар Аллоҳнинг буйруғига осийлик қилмай, буюрилган нарсаларни бекаму кўст бажарадиган ва шу туфайли ҳурматга сазовор бўлган улуғ бандалар эканлигига, уларнинг Аллоҳ томонидан нурдан яратилгани, еб-ичиш, эркаклик, аёллик, насл қолдириб кўпайиш каби сифатларга эга бўлмаган жонли мавжудотлар эканига ҳамда ададларини Аллоҳ таолодан ўзга ҳеч ким билмаслигига иймон келтириш;
• Аллоҳ таоло тарафидан нозил қилинган самовий китобларга ишониш ҳамда бу китоблар инсонлар томонидан ўзгартирилмасдан ва қўшимчалар киритилмасдан илгари Аллоҳнинг шариати ҳисобланганига иймон келтириш;
• Аллоҳ таоло халқларни ҳидоятга бошлаш учун пайғамбарларни ихтиёр қилганига, уларнинг баъзиларига самовий китобларни нозил этганига ҳамда барчалари хато-маъсиятлардан маъсум зотлар бўлишганига иймон келтириш;
• Охират ҳаёти ҳақлигига, ўша кунда Аллоҳ таоло халқларни қайта тирилтириб, яхши амаллари учун мукофотлашига ва ёмон амаллари учун етарли жазо беришига иймон келтириш;
• Борлиқда рўй бераётган ҳар бир нарса Аллоҳ таолонинг ўзигагина аён бўлган ҳикмат учун, Унинг тақдир қилиши билангина ва Унинг хоҳиш-иродасига мувофиқ амалга ошишига иймон келтириш;
Буларнинг барчаси иймон арконларидир. Ким шунга иймон келтириб, эътиқод қилса - нажот топади, зафар қучади. Ким инкор қилса - адашади, дунё ва Охиратда бахтсиз бўлади. "Эй мўминлар, Аллоҳга, Унинг Расулига ва шу Расулига нозил қилинган китобига ҳамда илгари нозил қилинган китобларга иймонингиз комил бўлсин. Кимки Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва Охират кунига ишонмаса, демак, у жуда қаттиқ адашибди." (Нисо сураси, 136-оят).
4. Ислом билан иймон ўртасидаги фарқ
Ислом ва иймон луғавий жиҳатдан ҳам, шаръий жиҳатдан ҳам фарқли бўлган икки алоҳида атамадир. Турли атамалар борасидаги асосий қоида ҳам ана шундай. Бироқ шариат гоҳида бу масалаларга кенгроқ ёндошиб, бирининг номини зикр қилганда иккинчисини, иккинчисининг номини зикр қилганда эса биринчисини назарда тутиши ҳам мумкин. Чунки Ислом ва иймон бири албатта иккинчисини тақозо қиладиган нарсалардир. Ислом амалларини бажармай туриб қалбида иймонни даъво қилиш ҳам ва аксинча, қалбида иймон бўлмай туриб аъзолар билан Ислом амалларини бажариш ҳам бефойда. Шунинг учун иймон арконларининг барчасига қалб билан ишониб, тана аъзолари билан Ислом амалларини бажариш шарт.
5. Эҳсон нима?
Бирон ишни эҳсон билан қилиш шу ишни ихлос билан пухта ва чиройли бажаришдир. Ибодатни эҳсон билан бажаришнинг маъноси ибодатда худди Аллоҳ таолони кўриб тургандек ихлос қилиш, ҳамда қилаётган ибодатни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам суннатларига мувофиқ тарзда бажаришдир. Агар киши бунга қодир бўлмаса, у ўзидан содир бўлаётган ҳар бир каттаю кичик амални Аллоҳ таоло кўриб турганини ёдга олмоғи зарур.
6. Қиёмат ва унинг аломатлари
Қиёмат кунининг қачон бошланиши Аллоҳ таолонинг ўзидан бошқа ҳеч ким билмайдиган илмлар жумласидан бўлиб, Аллоҳ буни бандаларидан ҳеч кимга, ҳатто фаришта ва элчиларига ҳам маълум қилмаган. Шунинг учун пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам Жаброил алайҳиссаломга: "У ҳақида сўралаётган киши сўровчидан кўра кўпроқ билувчи эмас", - деб жавоб бердилар. Аммо Қиёматдан аввалроқ содир бўлиб, унинг яқин қолганлигини билдирувчи қуйидаги баъзи аломатларни санаб ўтдилар:
• Замона шу даражада фасодга юз тутадики, фарзандлар ўз ота-оналарига кўп зулм қилиб, уларга нисбатан хўжайин ўз қулларига қилганидек қўпол муомалада бўладилар;
• Кўп ишлар ўзгача тус олиб, бир-бири билан аралашиб-қоришиб кетади; энг разил кишилар халқлар устига раҳбар бўлиб қоладилар, ишлар нолойиқ кимсалар қўлига ўтади, одамлар қўлида мол-дунё кўпаяди, дабдаба, исрофгарчилик авж олади. Одамлар иморатларининг баландлиги ҳамда рўзғор буюмларию уй жиҳозларининг кўплиги билан керилиб, мақтанадилар. Камбағаллиги боис доимо ўзгалар эҳсонига яшаб ўрганган, ўзлари қўпол ва тўпори бўлган қўйбоқар кишилар замона зайли билан кўпчиликка бош бўлиб қоладилар;
7. Савол сўраш одоби ва унинг фойдалари
Мусулмон киши дунё ва Охирати учун фойдали бўлган нарсалар ҳақида сўраб, бефойда саволларни тарк қилмоғи лозим. Илм мажлисида ўтирган киши гарчи ўзи яхши билса-да, биродарлари фойдаланиши учун зарур саволни сўраши ҳам тўғри бўлади.
Билмайдиган нарсаси ҳақида сўралган киши билмайман деб жавоб бериши лозим. Бундай камтарона жавоб унинг эҳтиёткор, тақводор ва тўғри илм соҳиби эканига далолат қилади.
8. Савол-жавоб тарбия услубларидан биридир
Савол-жавоб қилиш қадимда ҳам, ҳозир ҳам муваффақиятли тарбия услубларидан ҳисобланади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобаи киромларини шу тарзда тарбия қилганлари кўпгина ҳадисларда айтилган. Савол-жавоб атрофдагилар диққат-эътиборини ўзига тортади, натижада бир яхшиликдан кўпчилик баҳраманд бўлади.

Allohga omonat bo'linglar!,
Ashuro kunida nafila ro'za tutishni unutmanglar, muhtaram/a ahli iymonlar...
:salam:

[Black]

Inna lillahi va inna ilayhi rojiun.