Pythagor
02-11-2006, 03:53 PM
Қуёшли Ўзбекистон қуёш энергиясига ўтадими?
http://www.bbc.co.uk/f/t.gifhttp://www.bbc.co.uk/worldservice/images/2003/07/20030730200512030730_sunset203.jpg
Қуёш энергия илинжида бўлган инсонларнинг навбатдаги умидидирБирлашган Миллатлар Тараққиёт дастури лойиҳаси доирасида Ўзбекистоннинг Қорақалпоғистон минтақасида қуёш энергиясидан фойдаланиш тажрибаси йўлга қўйилмоқда. Ташкилот ходимлари мамлакатнинг чекка ҳудудларида мингга яқин қишлоқ борлигини инобатга олиб, қуёш панеллари бу ерлар учун энг қулай энергия манбаи, деган ишончдалар. Қуёш энергияси эса маҳаллий аҳолининг экологияга зиён етказиши мумкин бўлган энергия турларидан фойдаланмаслиги ва тўқайзорлару, чангалзорларнинг кесилиб кетишининг олдини олади. Шу жумладан, электр қуввати ишлаб чиқаришга имкон берувчи қуёш панеллари хўжалик юмушларида ҳам қўл келади. Бирлашган Миллатлар Тараққиёт лойиҳасининг минтақадаги мувофиқлаштирувчиси Дўсберган Мусаев Би-би-си Ўзбек Хизмати билан суҳбатда Ўзбекистонда нега қуёш энергиясига эҳтиёж пайдо бўлганлиги сабабларини мана бундай изоҳлаган:
Дўсберган Мусаев: Ўзбекистоннинг чекка ҳудудларида мингга яқин қишлоқ жойлашган. Биз улардан бири бўлган Қўштруба посёлкасида экологик соф энергия ишлаб чиқариш лойиҳаси устида иш олиб бораяпмиз. Бу каби посёлкаларнинг ҳар бири эса йигирма ёда ўттизтача хўжаликдан ташкил топган. Улар мамлакатнинг марказий электр қуввати таъминотидан ташқарида қолиб кетишган. Масалан, Қўштруба посёлкаси район марказидан бир юз эллик чақирим узоқликда жойлашган. Унга олиб борувчи йўлларнинг аҳволи жуда ҳам ёмон, ўнқир-чўнқир. Район марказидан у ерга фақат "Жип" каби машинада етиб бора оласиз ва шунда ҳам йўлингизга тўрт соат вақт кетади. Бундай турар жой масканларига электр қувватини олиб бориб, ўттизга яқин оила учун электр тармоғи қуриш осон иш эмас. Шунинг учун ҳам экологик тоза энергияга эҳтиёж пайдо бўлди.
Би-би-си: Сиз айтаётган қуёш панеллари қандай асосда ишлайди? Агарда улар Қуёш нури асосида ишласа, у ҳолда қиш мавсумида одамлар энергияни қаердан олишлари мумкин бўлади?
Дўсберган Мусаев: "Ўзбекистон серқуёш давлат" каби иборанинг сийқаси чиқиб кетган бўлса ҳам, лекин қуёш энергиясидан фойдаланиш учун мамлакатимиз улкан потенциалга эга. Биз эса Қуёш нурини панеллар орқали ишлатишимиз мумкин бўлади. Бизда Ўзбекистоннинг шимолий-ғарбий ҳудудларига Қуёш нури ҳаддан ташқари кўп тушади. Қўштруба посёлкасида Қорақалпоғистоннинг олис қишлоқлари учун мўлжалланган экологик тоза энергия лойиҳасининг илк босқичи доирасида қуёш энергиясини электр қувватига айлантирувчи 15та панел ўрнатилган. Панеллар учун осмоннинг булутсиз ёда булутли бўлишининг ҳожати йўқ. Улар кун ёруғида ҳам бемалол ишлаверади. Шунинг учун ҳам қиш мавсумининг ҳеч бир таъсири бўлмайди.
Би-би-си: Панелларнинг ўрнатилишига қанча маблағ кетади ва уларни бутун республика бўйлаб ўрнатиш кўзда тутилганми?
Дўсберган Мусаев: Бу панеллар жуда ҳам қимматга тушади. Бироқ жорий лойиҳанинг иккинчи босқичида биз Қўштруба посёлкасида яна 21 та панел ўрнатишни режалаяпмиз. Уларни сотиб олиш, етқазиб бериш ва ўрнатиш учун 30 минг АҚШ доллари сарф этилади. Бу эса бизнинг олис ҳудудларимиз учун ўта катта маблағдир. Агарда лойиҳамиз иш берса, биз уни бошқа худудларга хам ёйишни кўзда тутаяпмиз. Бироқ сўзсиз бизнинг лойиҳамиз бутун республикани қамраб ола олмайди.
Би-би-си: Бироқ дунёда қуёш энергиясини бутун мамлакат миқёсида ишлатаётган давлатлар борми?
Дўсберган Мусаев: Маълумки, бундай мамлакатлар бор ва улардан бири Туркиядир. У ерда нафақат чекка ҳудудлар, балки-да марказга яқин жойларда ҳам Қуёш нури кенг кўламда истифода қилинади. Чунки Туркияда ёқилғи жуда қиммат туради. Агар Ўзбекистон мисолида оладиган бўлсак, Ўзбекистонда ёқилғи заҳиралари ҳали анчагина ва шунинг учун ҳам қуёш панеллари фақатгина мамлакатнинг олис ҳудудлари учун мўлжалланган.
Би-би-си: Сўнгги пайтларда Ўзбекистонда газ ва электр қувватининг нархи ошиб, маҳаллий аҳолининг анчагина қийналиб қолганлиги назарга тутилса, балки ўзбек ҳукуматининг ҳам Туркия тажрибасини ҳаётга тадбиқ этиш масаласини кўриб чиқиши керакдир?
Дўсберган Мусаев: Шубҳасиз, бундай панеллар аҳолига ёқилғи заҳираларимизни тежамкорлик билан ишлатишга имконият беради. Мисол учун оладиган бўлсак, Қора Узоқ туманида сув даражасини кўтариш учун ўрнатилган 9 та панел ижобий натижа берган. Чорва хўжаликларида эса баҳордан бошлаб, куз фаслигача молларни яйловга олиб чиқишдан ҳар ойда 80 минг сўм тежаб қолиш мумкин бўлади. Бу эса бизнинг аҳолимиз учун каттагина маблағдир. Лекин шаҳарларда марказий иссиқлик қуввати тармоғи яхши ривожланганлиги боис, аҳолини Қуёш панелларидан фойдаланишга ундаш қийин, деб ўйлайман. Аммо бу -келажакдаги вазифа бўлиши мумкин.
http://www.bbc.co.uk/f/t.gifhttp://www.bbc.co.uk/worldservice/images/2003/07/20030730200512030730_sunset203.jpg
Қуёш энергия илинжида бўлган инсонларнинг навбатдаги умидидирБирлашган Миллатлар Тараққиёт дастури лойиҳаси доирасида Ўзбекистоннинг Қорақалпоғистон минтақасида қуёш энергиясидан фойдаланиш тажрибаси йўлга қўйилмоқда. Ташкилот ходимлари мамлакатнинг чекка ҳудудларида мингга яқин қишлоқ борлигини инобатга олиб, қуёш панеллари бу ерлар учун энг қулай энергия манбаи, деган ишончдалар. Қуёш энергияси эса маҳаллий аҳолининг экологияга зиён етказиши мумкин бўлган энергия турларидан фойдаланмаслиги ва тўқайзорлару, чангалзорларнинг кесилиб кетишининг олдини олади. Шу жумладан, электр қуввати ишлаб чиқаришга имкон берувчи қуёш панеллари хўжалик юмушларида ҳам қўл келади. Бирлашган Миллатлар Тараққиёт лойиҳасининг минтақадаги мувофиқлаштирувчиси Дўсберган Мусаев Би-би-си Ўзбек Хизмати билан суҳбатда Ўзбекистонда нега қуёш энергиясига эҳтиёж пайдо бўлганлиги сабабларини мана бундай изоҳлаган:
Дўсберган Мусаев: Ўзбекистоннинг чекка ҳудудларида мингга яқин қишлоқ жойлашган. Биз улардан бири бўлган Қўштруба посёлкасида экологик соф энергия ишлаб чиқариш лойиҳаси устида иш олиб бораяпмиз. Бу каби посёлкаларнинг ҳар бири эса йигирма ёда ўттизтача хўжаликдан ташкил топган. Улар мамлакатнинг марказий электр қуввати таъминотидан ташқарида қолиб кетишган. Масалан, Қўштруба посёлкаси район марказидан бир юз эллик чақирим узоқликда жойлашган. Унга олиб борувчи йўлларнинг аҳволи жуда ҳам ёмон, ўнқир-чўнқир. Район марказидан у ерга фақат "Жип" каби машинада етиб бора оласиз ва шунда ҳам йўлингизга тўрт соат вақт кетади. Бундай турар жой масканларига электр қувватини олиб бориб, ўттизга яқин оила учун электр тармоғи қуриш осон иш эмас. Шунинг учун ҳам экологик тоза энергияга эҳтиёж пайдо бўлди.
Би-би-си: Сиз айтаётган қуёш панеллари қандай асосда ишлайди? Агарда улар Қуёш нури асосида ишласа, у ҳолда қиш мавсумида одамлар энергияни қаердан олишлари мумкин бўлади?
Дўсберган Мусаев: "Ўзбекистон серқуёш давлат" каби иборанинг сийқаси чиқиб кетган бўлса ҳам, лекин қуёш энергиясидан фойдаланиш учун мамлакатимиз улкан потенциалга эга. Биз эса Қуёш нурини панеллар орқали ишлатишимиз мумкин бўлади. Бизда Ўзбекистоннинг шимолий-ғарбий ҳудудларига Қуёш нури ҳаддан ташқари кўп тушади. Қўштруба посёлкасида Қорақалпоғистоннинг олис қишлоқлари учун мўлжалланган экологик тоза энергия лойиҳасининг илк босқичи доирасида қуёш энергиясини электр қувватига айлантирувчи 15та панел ўрнатилган. Панеллар учун осмоннинг булутсиз ёда булутли бўлишининг ҳожати йўқ. Улар кун ёруғида ҳам бемалол ишлаверади. Шунинг учун ҳам қиш мавсумининг ҳеч бир таъсири бўлмайди.
Би-би-си: Панелларнинг ўрнатилишига қанча маблағ кетади ва уларни бутун республика бўйлаб ўрнатиш кўзда тутилганми?
Дўсберган Мусаев: Бу панеллар жуда ҳам қимматга тушади. Бироқ жорий лойиҳанинг иккинчи босқичида биз Қўштруба посёлкасида яна 21 та панел ўрнатишни режалаяпмиз. Уларни сотиб олиш, етқазиб бериш ва ўрнатиш учун 30 минг АҚШ доллари сарф этилади. Бу эса бизнинг олис ҳудудларимиз учун ўта катта маблағдир. Агарда лойиҳамиз иш берса, биз уни бошқа худудларга хам ёйишни кўзда тутаяпмиз. Бироқ сўзсиз бизнинг лойиҳамиз бутун республикани қамраб ола олмайди.
Би-би-си: Бироқ дунёда қуёш энергиясини бутун мамлакат миқёсида ишлатаётган давлатлар борми?
Дўсберган Мусаев: Маълумки, бундай мамлакатлар бор ва улардан бири Туркиядир. У ерда нафақат чекка ҳудудлар, балки-да марказга яқин жойларда ҳам Қуёш нури кенг кўламда истифода қилинади. Чунки Туркияда ёқилғи жуда қиммат туради. Агар Ўзбекистон мисолида оладиган бўлсак, Ўзбекистонда ёқилғи заҳиралари ҳали анчагина ва шунинг учун ҳам қуёш панеллари фақатгина мамлакатнинг олис ҳудудлари учун мўлжалланган.
Би-би-си: Сўнгги пайтларда Ўзбекистонда газ ва электр қувватининг нархи ошиб, маҳаллий аҳолининг анчагина қийналиб қолганлиги назарга тутилса, балки ўзбек ҳукуматининг ҳам Туркия тажрибасини ҳаётга тадбиқ этиш масаласини кўриб чиқиши керакдир?
Дўсберган Мусаев: Шубҳасиз, бундай панеллар аҳолига ёқилғи заҳираларимизни тежамкорлик билан ишлатишга имконият беради. Мисол учун оладиган бўлсак, Қора Узоқ туманида сув даражасини кўтариш учун ўрнатилган 9 та панел ижобий натижа берган. Чорва хўжаликларида эса баҳордан бошлаб, куз фаслигача молларни яйловга олиб чиқишдан ҳар ойда 80 минг сўм тежаб қолиш мумкин бўлади. Бу эса бизнинг аҳолимиз учун каттагина маблағдир. Лекин шаҳарларда марказий иссиқлик қуввати тармоғи яхши ривожланганлиги боис, аҳолини Қуёш панелларидан фойдаланишга ундаш қийин, деб ўйлайман. Аммо бу -келажакдаги вазифа бўлиши мумкин.