Uxuvvat Risolasi

[Madalio'g'li]

YIGIRMA IKKINCHI MAKTUB
(Uxuvvat Risolasi)


12933

Ushbu maktub ikki qismdan iboratdir. Birinchi qism ahli iymonni uxuvvatga va muhabbatga da'vat etadi.

BIRINCHI QISM

12936

Albatta, mo'minlar og'a-inidirlar. Bas, sizlar ikki og'a-iningiz o'rtasini tuzatib qo'yinglar va Allohdan qo'rqinglar, shoyad rahm qilinsangizlar. Hujurot 10

12935

Yaxshilik bilan yomonlik barobar bo'lmas. Siz (yomonlikni) go'zalroq (muomala) bilan daf qiling! (Shunda) birdan siz bilan o'rtalaringizda adovat bo'lgan kimsa qaynoq (qalin) do'stdek bo'lib qolur. Fussilat 34

12934

(U taqvodorlar) farovonlik va tanglik kunlarida ham ehson qiladigan, g'azablarini yutadigan, odamlarni (xato va kamchiliklarini) afv etadiganlardir. Alloh ezgulik qiluvchilarni sevar. Oli İmron 134

Mo'minlardagi nifoq va shiqoqqa, kin va adovatga sabab bo'lguvchi tarafkashlik va qaysarlik va hasad haqiqatu hikmat jihatidan ham, insoniyyati kubro bo'lmish Islomiyyat va hayoti shaxsiyya va hayoti ijtimoiyya va hayoti ma'naviyya nuqtai nazaridan ham chirkin va marduddir, zararli va zulmdir. Va hayoti bashariyya uchun zahardir. Shu haqiqatning g'oyat ko'p vujuhidan olti vajhni bayon etamiz.

BIRINCHI VAJH: Haqiqat nazarida zulmdir.

Ey mo'minga kin va adovat bilan qarovchi insofsiz odam! Tasavvur qilki, sen bir kemada yo bir xonadasan. Sen bilan birga to'qqiz nafar ma'sum va bir nafar jinoyatchi bor. Ul kemani garq etishga yo ul xonani yondirishga uringan odam na qadar zulm etayotganini bilasan. Va zolimligi haqida samovotga eshittiradigan darajada baqirasan. Vaholanki, hatto bittaginasi ma'sum, qolgan to'qqiztasi joniy bo'lsa ham, hech kanday bir adolatli qonun u kemani cho'ktirishga buyurmaydi.
Xuddi shuning kabi, bir xonai Rabboniyya va bir safinai ilohiyya bo'lmish bir mo'minning vujudida iymon va islomiyyat va qo'shnilik singari to'qqiz emas, balki yigirma ma'sum sifati bo'laturib, senga zarar yetkazguvchi va yoki sen yoqtirmaydigan bir joniy sifati tufayligina unga kin va adovat bog'lash ila sen ul xonai ma'naviyyai vujudning ma'nan garq bo'lishini yo yondirilishini, taxribini va cho'kishini orzu qilishing va shunga harakat etishing uningdek chirkin va gaddor bir zulmdir.

IKKINCHI VAJH: Hikmat nazarida ham zulmdir.

Zero, ma'lumdirki, adovat va muhabbat xuddi nur va zulmat kabi o'zaro ziddirlar. Ikkalovi ma'noyi haqiqiysida turganda hech birga jam' bo'la olmaydi.
Agar muhabbat o'z sabablarining afzalligiga ko'ra bir qalbda haqiqiy bo'lsa, u vaqt adovat majoziy bo'ladi; achinish suratiga inqilab etadi. Ha, mo'min qardoshini sevadi va sevishi lozim. Lekin dagalligi uchun achinadi, xolos. Tahakkum bilan emas, balki lutf bilan islohiga intiladi. Shu bois nassi hadisga binoan: "Mo'min mumin ila uch kundan ortiq arazlashib, qati mukolama etmasin".
Agar adovat sabablari golib kelib, bu adovat bir qalbda haqiqati bilan mavjud bo'lsa, unda muhabbat majoziy bo'ladi; sun'iy va yasama shaklga aylanadi.
Ey insofsiz odam! Mo'min qardoshingga kin va adovat naqadar zulm ekanini endi ko'rdingmi! Chunki, misol uchun, sen oddiykichik toshchalarni Ka'badan ham ahamiyyatli va Jabali Uhuddan ham katta desang, na qadar chirkin bir aqlsizlik bo'lganidek, Ka'ba hurmatiga teng iymon va Jabali Uhud azamatiga teng Islomiyyat kabi ko'p islomiy vasflar muhabbatni va ittifoqni taqozo etgani holda, mo'minga qarshi adovatga sabab bo'lguvchi ba'zi qusurlarni iymon va islomiyyatdan afzal tutish shu qadar insofsizlik va aqlsizlik va juda katga bir zulm bo'lishini, aqling bo'lsa, anglab yetarsan!..
Ha, tavxidi iymoniy albatga tavhidi qulubni istaydi. Va vahdati e'tiqod ham vahdati ijtimoiyyani taqoeo etadi. Ha, inkor etolmaysanki, birov bilan birga bir qismda xizmat qilishing tufayli ul odamga nisbatan do'stona bir robita anglaysan. Va bir qo'mondonning amri ostida birga bo'lishing tufayli birodarona bir aloqa talaqqiy etasan. Va bir mamlakatda birga bo'lishing ila uxuvvatkorona bir munosabat his etasan. Holbuki iymon bergan nur va shuur ila hamda senga ko'rsatgan va bildirgan Asmoi Ilohiyya adadicha vahdat aloqalari va ittifoq robitalari, uxuvvat munosabatlari bor.
Masalan, har ikkalovingizninp
• Xoliqingiz bir;
• Molikingiz bir;
• Ma'budingiz bir;
• Roziqingiz bir...
Bir, bir... mingga qadar bir, bir... Ham:
• Payg'ambaringiz bir;
• Diningiz bir;
• Qiblangiz bir..
Bir, bir... yuzga qadar bir, bir...

So'ngra:
• Qishlog'ingiz bir;
• Davlatingiz bir;
• Mamlakatingiz bir... O'nga qadar bir, bir...
Bu qadar "bir, bir"lar vahdat va tavhidni, vifoq va ittifoqni, muhabbat va uxuvvatni taqozo etgani va koinot va kurralarni bir-biriga boglaydigan ma'naviy zanjirlar bo'lgani holda shiqoq va nifoqqa, kin va adovatga sabab bo'lguvchi o'rgimchakuyadek ahamiyyatsiz va sabotsiz narsalarni deb mo'minlarga qarshi haqiqiy adovat etish va kin boglash ul robitai vahdatga qarshi qay daraja bir hurmatsizlik va ul asbabi muhabbatga qarshi bir kamsitish va ul munosabati uxuvvatga qarshi ne chogli bir zulm va nohaqlik bo'lishini, qalbing o'lmagan bo'lsa, aqling so'nmagan bo'lsa, anglab yetarsan...




(davomi bor)



Manba: http://www.saidnur.com/

[Madalio'g'li]

UCHINCHI VAJH: Asl adolatni ifoda etuvchi

12963

“…(Hech bir) ko'taruvchi (gunohkor) o'zga (jon)ning yuki (gunohi)ni ko'tarmaydi…” An’om 164 ning ma'nosiga ko'ra, bir mo'minning joniy bir sifati tufayli boshqa ma'sum sifatlarini mahkum etish hukmida bo'lgan adovat va kin qay daraja hadsiz bir zulm ekanini va boxusus bir mo'minning qo'pol bir sifatidan xafa bo'lib, arazlashib, adovatini ul mo'minning aqrabosigada yoyish

12964
“…Haqiqatan, inson o'ta zolim va juda noshukrdir.” Ibrohim 34 ning siygoi mubolagasi ila g'oyat azim bir zulm ekanini haqiqat va shariat va hikmati Islomiyya senga eslatib turgani holda qanday qilib o'zingai haq hisoblaysan, "Mening haqqim bor" deysan?!
Haqiqat nazarida, sababi adovat va sharr bo'lmish qo'polliklar sharr va tuproq kabi kasifdir: boshqaga yuqmaydi va boshqada in'ikos ham etmaydi. Boshqa odam undan dars olib sharr ish qilsa, u boshqa masaladir. Muhabbatning asbabi bo'lmish yaxshiliklar muhabbatning o'zi kabi nurdir: yuqish va in'ikos etish uning sha'nidir. Shundan "Do'stning do'sti do'stdir" maqoli, zarbulmasal bo'lib ketgan. Xuddi shu bois 'Bir kuz xotiri uchun ko'p ko'zlar seviladi" maqoli ham umumning lisonida aylanadi.
Xullas, ey insofsiz odam! Haqiqat shunday ko'rgani holda, o'zing sevmagan bir odamning suyukli, ma'sum bir qardoshiga va taalluqotiga adovat etish na qadar xilofi haqiqat bo'lishini, haqiqatbin bo'lsang, anglab yetarsan...


TO'RTINCHI VAJH: Hayoti shaxsiyya nazarida ham zulmdir. Bu to'rtinchi vajhning asosi o'laroq bir necha dasturga quloq os.


Birinchisi: Sen maslagangai va afkoringni haq bilgan chog'ing "Maslagim haq yoki go'zalroq", deyishga haqqing bo'ladi. Lekin 'Faqat mening maslagim haqdir", deyishga haqqing yo'qdir.
12965
("Rizo ko'zi, ayblarga ko'rdir. Kam ko'z esa nuqsonlari tekshiradi." Ali Movardiy, Adabu'd-Dunyo va’d-Din, s.10; Divonu'sh-Shofiy, s.91. )
ning ma'nosiga ko'ra, insofsiz nazaring va tushkun fikring hakam bo'la olmaydi. Boshqa birovning maslagini botil deb hukm qila olmaydi.


Ikkinchi Dastur: Sening ustingdagi haq shuki, har so'zlaganing rost bo'lsin. Lekin har rostni so'zlashga sening haqqing yo'qdir. Har aytganing to'gri bo'lishi shart. Lekin har to'grini aytish to'gri emas. Zero, seningdek niyati noxolis bir odamning nasihati ba'zan jig'ga tegadi, teskari natija beradi.


Uchinchi dastur: Adovat etting kelsa, qalbingdagi adovatga adovat etgan; uni yo'q qilishga urin. Ham, senga eng ziyoda zarar yetkazadigan nafsi ammorangga va havoi nafsingga adovat etgin; islohiga intilgin. Usha muzir nafsni deb mo'minlarga adovat etmagin. Agar dushmanlik etging kelsa, kofirlar va xudosizlar ko'pdir, ularga adovat etgin. Ha, muhabbat sifati muhabbatga loyiq bo'lganidek, adovat xislati ham har narsadan oldin o'zi adovatga loyiqdir. Agar xasmingni mag'lub qilmoq istasang, yomonligiga niobatan yaxshilik bilan muqobala et. Chunki, agar yomonlik bilan muqobala epsang, xusumat ziyodalashadi. Zohiran maglub bo'lsa ham, qalban kin saqlaydi, davomli adovat etadi. Agar yaxshilik bilan muqobala etsang, nadomat qiladi, senga do'st bo'ladi.
12966
("Yaxshi va izzatli odamga yaxshilik qilsan, uni qozonarsan. Yomonga yaxshilik qilsan, u ko'proq ozadi.(Bu bayt Mutanabbiyga oiddir. Al-O'rfi’t-Toyyib fi Sharhi Divoni’t-Toyyib, s.387.) ning hukmiga ko'ra, mo'minning sha'ni - kariym bo'lishdir. Sening ikroming tufayli senga musaxxar bo'ladi. Zohiran razil bo'lsa ham, iymon jihatidan kariymdir. Ha, yomon bir odamga "yaxshisan, yaxshisan" deyaversang, yaxshi bo'lib ketishi va yaxshi bir odamga "yomonsan, yomonsan" deyaversang, yomon bo'lib ketishi ko'p sodir bo'ladi. Shunday ekan,
12967
Ular (Rahmonning suyukli bandalari) yolg'on guvohlik bermaslar va behuda (so'z yo ish) oldidan o'tgan vaqtlarida olijanoblik bilan (undan yuz o'girgan hollarida) o'tarlar. Furqon 72 va ...Agar sizlar (ularni) afv etsangizlar, koyimasangizlar va kechirsangizlar, u holda, albatta, Alloh (ham) mag'firatli va rahmlidir. Tag'obun 14 kabi dasotiri qudsiyyai Qur'oniyyaga quloq ber; saodat va salomat undadir.


(davomi bor)

[Madalio'g'li]

To'rtinchi dastur: Kin va adovat saqlovchi kimsalar ham o'zeta, ham mo'min qardoshiga, ham rahmati Ilo hiyyaga zulm qiladi, tajovuz etadi. Chunki kin va adovat ila nafsini bir azobi aliymda qoldiradi. Dushmaniga kelgan ne'matlardan azobni va qo'rquvidan kelgan alamlarni nafsiga chektiradi, nafsiga zulm yetkazadi. Agar adovat hasaddan kelsa, shunisi butkul azobdir. Chunki hasad avvalambor hasad qilguvchini ezadi, mahv etadi, yondiradi. Hasad qilinayotgan kishiga zarari oz yoki yo'qdir.

Hasadning chorasi shuki, hasad qilguvchi hasad etayotgan narsalarining oqibatini o'ylasin; to anglasinki, raqibidagi dunyoviy go'zalliklar va quvvat, martaba va sarvat foniydir, muvaqqattir. Foydasi oz, zahmati ko'pdir. Agar uxroviy ustunliklari bo'lsa, zotan ularga hasad qilinmaydi. Agar ularga ham hasad qilsa, yo o'zi riyokordir, oxirat molini dunyoda mahv etgisi keladi, va yoki hasad qilinuvchini riyokor deb vahima qiladi; nohaqlik etadi, zulm yetkazadi. Ham unga musibatlar kelsa, mamnun, ne'matlar kelsa, mahzun bo'lib, yaxshiliklarni yetkazgan qadar va rahmati Ilohiyyadan arazlashadi. Go'yo qadarni tanqid etadi va rahmatga e'tiroz bildiradi. Qadarni tanqid etgan kimsa boshini sandonga urib, sindiradi hisob. Rahmatga e'tiroz bildirgan kimsa rahmatdan mahrum bo'ladi.

Ajabo, bir kunlik adovatga arzimaydigan bir narsa uchun bir yil kin va adovat qilib yurishni qaysi insof qabul etadi; buzilmagan qaysi vijdonga sig'adi bu? Holbuki, mo'min qardoshingdan senga kelgan bir yomonlikni butunlay undan deb bilib, uni mahkum etolmaysan.

Chunki, avvalo, bunda qadarning bir hissasi bor. Uni chegarib, qadar va qazoning hissasiga nisbatan rizo ila muqobala etish kerakdir.

Soniyan: nafs va shaytonning hissasini ham ajratsang, u odamga adovat qilish tugul, balki nafsiga mag'lub bo'lgani uchun unga achinish kerak va nadomat etajagani kutish lozim.

Solisan: sen o'z nafsingda ko'rmaydigan yoki ko'rgang kelmaydigan qusuringni ko'r; bir hissa unga ham ber. So'ngra oxirida ortib qolgan kichik bir hissaga qarshi xasmingni eng tinch va eng tez mag'lub etadigan kechirimlilik va olijanoblik kursatsang, zulmdan va zarardan qutulasan. Yo'qsa, shishalarni va muz parchalarini olmos bahosiga olgan sarxush va devona javharchi bir yahudiy kabi, besh pulga arzimaydigan foniy, zoyil, muvaqqat, ahamiyyatsiz umuri dunyoviyyaga go'yo dunyoda abadiy turib abadiy birga qoladiganday kuchli bir hirs va doimiy bir kin ila va davomli bir adovat ila muqobala etish, siygoi mubolaga bilan ashganda, bir zalumiyatdir va yoki bir sarxushlikdir. Va bir nav' devonalikdir.

Xullas, hayoti shaxsiyyaga tatsiri jihatidan g'oyat zararli bo'lgan adovatga va fikri intiqomga, agar shaxsingni sevadigan bo'lsang, yo'l qo'ymaginki, aslo qalbingga kirmasin. Agar qalbingga kirib bo'lgan bo'lsa, uning so'zini tinglama. Boq, haqiqatbin Hofizi Shiroziyga quloq sol:
12968

Ya'ni: "Dunyo shunday bir mato emaski, bir nizoga arzisin". Chunki foniy va o'tkinchi bo'lganidan, qiymatsizdir. Ulkan dunyoki bunday bo'lsa, dunyoning juz'iy yumushlari ne chog'li ahamiyyatsiz ekanini anglarsan!..
Yana degan:
12969

Ya'ni: "Ikki jahonning rohati va tinchini ikki harf tafsir etadi, qozontiradi: dustlariga nisbatan muruvvatkorona muosharat va dushmanlariga sulhkorona muomala".

Desangki, "Ixtiyor mening qo'limda emas, fitratimda adovat bor. Ham jig'imga tegashgan, voz kecha olmayman".

Al-javob. Sui xulq va yomon xislat asari ko'rsatilmasa va g'iybat kabi narsalar ila va ularning muqtazosi ili amal etilmasa, qusurini ham anglasa, zarar bermas. Modomiki ixtiyor sening qo'lingda emas va voz kecha olmas ekansan, sening ma'naviy bir nadomat, yashirin bir tavba va zimniy bir istigfor hukmida bo'lgan qusuringni bilishing va ul xislatda nohaq ekaningni anglashingning o'zi uning sharridan seni qutqaradi. Zotan, bu maktubning bu qismini shu ma'noda yozdikki, to bu ma'naviy istigforni ta'min etsin, nohaqlikni haq deb bilmasin, haqli raqibini haqsizga chiqarib olamga yoymasin.

Diqqatga molik bir hodisa:

Bir paytlar bunday g'arazkorona tarafkashlikning natijasi o'laroq ko'rdimki, mutadayyin bir ahli ilm o'zining siyosiy fikriga qo'shilmagan solih bir olimni kofirga chiqarish darajasida haqoratladi. Uziga hamfikr bo'lgan bir munofiqni esa, hurmatkorona madh etdi. Xullas, siyosatning bu yomon natijalaridan hurkdim,

12970

(Shaytondan va siyosatdan Allohga sig'inaman.) dedim. O'shandan beri hayoti siyosiyyadan o'zimni tortdim.


(davomi bor)

[FREEMAN]

risolai nur file ----

http://www.sendspace.com/file/pc6uxz