Mustafa Altınay
12-03-2006, 01:06 AM
Gündelik dil...
Adının da ifade ettiği gibi insanların birbirleriyle her günkü ilişkilerinde kullanılan dil şeklidir. Günlük hayatın akışını kolaylaştırmaya veya mümkün kılmaya yardımcı olan çok sayıda araçtan biridir âdeta. Bu çerçevede iki görev yerine getirir: Önce, hayatın pratik durumlarında doğrudan doğruya anlaşmaya hizmet eder. Bunun için sadece durumun verilerini belirli yerlerde tamamlaması yeterlidir. Bir resim asmaya çalışan iki kişi düşünelim. Bunlardan biri merdivene çıkmıştır, öbürü ise aşağıdadır. Yukardaki, isteklerini dile getirmektedir: Çekiç! Birde sağlam bir çivi! veya sormaktadır: İyi mi? aşağıdaki cevap vermektedir: Biraz daha aşağı! Azıcık daha! Sola! İyi! Cümleler, en kısa şekle sokulmuştur ve sadece en lüzümlu şeyleri ifade etmektedir. Mevcut durumun dışında bu konuşmayı anlamak pek mümkün olmazdı. Fakat zaten amacı da o değildir. Böyle konuşmalar işaret kelimelerini büyük ölçüde kullanır ve anlamayı el kol hareketleriyle desteklerler. Anlama konusunda asıl rolü bağlam oynadığı için, kelime seçiminin çok kesin ve titizce, nesnelerin adlandırılmasının çok ayrıntılı olması gerekli değildir.
İkinci olarak gündelik dil bir başka amaca hizmet eder. İnsanın özellikle günlük hayatta sık sık içini boşaltmaya, kızgınlığını ve sevincini hemen ifade etmeye veya kalbini açmaya ihtiyacı vardır. Burada ön plânda olan, asla ifadelerinin nesnel içeriği değildir, asıl önemli olan, bu ifadelerin, heyecanını ve kızgınlığını dışarı çıkartmaya uygun olmasıdır. Bu yüzden bazen gitgide şiddetlenen amiyane ifadeler, abartmalar ("bunu bin defa söyledim.")- nesnel olarak elbette gereksizdir, fakat duyguların boşalmasına gayet yararlı tekrarlar, bu dilin belirgin özellikleridir. Kelime seçiminde ve cümle kuruluşunda kesinlik ve titizlik hiçbir şekilde aranmaz. Buna karşılık canlı-resimsi deyimler kullanılmasından hoşlanılır "açlıktan midem kazınıyor") ("kafam karıştı"). Bayağı ifadeler, abartmalar, resimsi deyimler sık sık tekrarlanma sonucunda kısa sürede yıpranırlar, bunların durmadan yenilenmesi gerekir. En dobra dobra ve canlı ifadelerin bile taklit edile edile çok kısa bir sürede kalıplaşıvermesi, aslında son derece tipik ve dikkate değer bir olaydır.
Gündelik dilin hizmet ettiği iki görev, görüldüğü gibi, çoğu kere aynı şekillere götürmektedir: Sadece en önemli şeyi ifade eden son derece basit bir cümle yapısı ve kesinliğin önemi olmadığından ya da durum gerekli tamamlamaları sağladığından dolayı, baştan savma bir kelime seçimi. Bu uyuşmalar, bütünlüğü olan bir dil şeklinden, yani "gündelik dil" den söz edilmesini mümkün kılmaktadır.(sayfa 184)
Alınan kaynak: Dil denen mucize-Prof. Dr. Walter Porzıg-Çeviren: Prof. Dr. Vural Ülkü-TDK yayınları-Ankara,2003
Adının da ifade ettiği gibi insanların birbirleriyle her günkü ilişkilerinde kullanılan dil şeklidir. Günlük hayatın akışını kolaylaştırmaya veya mümkün kılmaya yardımcı olan çok sayıda araçtan biridir âdeta. Bu çerçevede iki görev yerine getirir: Önce, hayatın pratik durumlarında doğrudan doğruya anlaşmaya hizmet eder. Bunun için sadece durumun verilerini belirli yerlerde tamamlaması yeterlidir. Bir resim asmaya çalışan iki kişi düşünelim. Bunlardan biri merdivene çıkmıştır, öbürü ise aşağıdadır. Yukardaki, isteklerini dile getirmektedir: Çekiç! Birde sağlam bir çivi! veya sormaktadır: İyi mi? aşağıdaki cevap vermektedir: Biraz daha aşağı! Azıcık daha! Sola! İyi! Cümleler, en kısa şekle sokulmuştur ve sadece en lüzümlu şeyleri ifade etmektedir. Mevcut durumun dışında bu konuşmayı anlamak pek mümkün olmazdı. Fakat zaten amacı da o değildir. Böyle konuşmalar işaret kelimelerini büyük ölçüde kullanır ve anlamayı el kol hareketleriyle desteklerler. Anlama konusunda asıl rolü bağlam oynadığı için, kelime seçiminin çok kesin ve titizce, nesnelerin adlandırılmasının çok ayrıntılı olması gerekli değildir.
İkinci olarak gündelik dil bir başka amaca hizmet eder. İnsanın özellikle günlük hayatta sık sık içini boşaltmaya, kızgınlığını ve sevincini hemen ifade etmeye veya kalbini açmaya ihtiyacı vardır. Burada ön plânda olan, asla ifadelerinin nesnel içeriği değildir, asıl önemli olan, bu ifadelerin, heyecanını ve kızgınlığını dışarı çıkartmaya uygun olmasıdır. Bu yüzden bazen gitgide şiddetlenen amiyane ifadeler, abartmalar ("bunu bin defa söyledim.")- nesnel olarak elbette gereksizdir, fakat duyguların boşalmasına gayet yararlı tekrarlar, bu dilin belirgin özellikleridir. Kelime seçiminde ve cümle kuruluşunda kesinlik ve titizlik hiçbir şekilde aranmaz. Buna karşılık canlı-resimsi deyimler kullanılmasından hoşlanılır "açlıktan midem kazınıyor") ("kafam karıştı"). Bayağı ifadeler, abartmalar, resimsi deyimler sık sık tekrarlanma sonucunda kısa sürede yıpranırlar, bunların durmadan yenilenmesi gerekir. En dobra dobra ve canlı ifadelerin bile taklit edile edile çok kısa bir sürede kalıplaşıvermesi, aslında son derece tipik ve dikkate değer bir olaydır.
Gündelik dilin hizmet ettiği iki görev, görüldüğü gibi, çoğu kere aynı şekillere götürmektedir: Sadece en önemli şeyi ifade eden son derece basit bir cümle yapısı ve kesinliğin önemi olmadığından ya da durum gerekli tamamlamaları sağladığından dolayı, baştan savma bir kelime seçimi. Bu uyuşmalar, bütünlüğü olan bir dil şeklinden, yani "gündelik dil" den söz edilmesini mümkün kılmaktadır.(sayfa 184)
Alınan kaynak: Dil denen mucize-Prof. Dr. Walter Porzıg-Çeviren: Prof. Dr. Vural Ülkü-TDK yayınları-Ankara,2003