Karayılan
03-09-2007, 05:46 AM
Halep Türkmenlerinin en büyük boyu Beğdili'dir .
Beğdili, Oğuzlar'ın 24 kolundan biridir. Anlamı, ''uluların sözleri gibi değerli''olarak yorumlanmıştır.(1)
1535'lerde Halep Türkmenleri içindeki Beğdili boyunun 40 obası vardı. Bu obalrın toplam vergi nüfüsu 1684 hane+244 Mücerreddi (bekar)(2).
Teknik bir hesaplamayla bu sayı yaklaşık 9,000 kişidir. Bu obalardan bazıları şunlardı ; Beğdili,Küçük Karcalu,Büyük Karacalu, Kürtler, Bozlu, Bozkoyunlu, Kuzucaklu, Balabanlu, Taşbaş, Ulaşlu, Acurlu(yada Ecirli), Hoca Ali Şeyh, Boz Geyikli.
Yeni-El gurubunda yer alan beğdili obalrından bazıları şunlardı; Beğdili(iki oba bu adı taşıyordu), Güneş, Emtileklü, Bekmüşlü, Arablu, Fakihlü, Sincan, Kazlu, Kara-Hasanlu, Karacalu, Topaklu, Gün, Otamışlu, Kara Şeyhlü, Çoban -Beğlü, Bozkoyunlu, Kuzucaklu.
Gaziantap çevresinde 1920'lerde derlenen bilgilere göre; Beğdili'nin öteki obaları şunlardı; Haydarlı, Güneş, Karaşıhlı, Ulaşlı, Kazlı, Bekmişli, Şarkevli, Tirkenli, Ferhandili, Kadirli, Hacımahlı, Çelebi. Bu obaların yaşadığı köylerin bir kısmı Suriye'de kalmıştır.(3)
Beğdili boyuyla ilgili halk siirilerinde adı geçen Beğdili obaları şunlardır; Şark-evi, Feriz-beğ, Hacı-Ali, Budak, Torun, Ulaşlı, Bayındır, Abdallar, Haydarlı, Çelebi, Arablı, Kadirli, Güneç(Güneş), Kazlı. (4)
Bu obalardan Balaban, Karaca, Kürtler, Malatya ovasındaki yerleşimlerden üçüne ad vermiştir. 16. yy. da bu üç yerleşimden Balaban ve Karaca günümüze ulaşmıştır. 16. yy. tapu tahrir defterlerinde, bu iki köye komşu olan Korucuk ve Ambarcık gibi köyler halkının Halep yörüklerinden olduğu kayıtlıdır.
Kürtler yerleşimi günümüze ulaşmamıştır. Boyaca köyü yakınlarıdaki bir köy, Hekimhan-Basak köyündeki ve Akçadağ kırsalındaki iki mezra Kürtler adını taşıyordu. Arguvan Karahöyük köyünün mahallelerinden birisi de Kürtler adını taşımaktadır. Kürtler obası Kürt kökenli değil, Arablu gibi Türkmendi.
Türkmenlerde, başka etnik kökenlerin adlarını taşıyan obalara rastlamak mümkündür ve bu bir ad vurma gelenediğidir .(5)
Beğdili'ye bağlı Kürtler obası, Şah Ali ve Tosun İsa adlı kethüdalar yönetimindeydi ve 48 hane + 78 mücerredlik bir yazım nüfüsuna sahipti(6)
16.yy kayıtlarında, Günümüz Malatya topluluklarında Beğdili adını taşıyan herhangi bir köy yoktu. Yalnızca, Kuluncak'ta Yukarı Beğdili adlı bir mezra vardı. Yukarda belirttiğimiz gibi, bazı yerleşimler Beğdili'nin değil de obalarının adlarını taşıyordu.
Yeni-El gurubunda yer alan Beğdili adlı obalardan birisi, Kangal topraklarındaki Boz-Üyük köyünde, öteki Deve-taş köyünde barınıyordu.(7)
Güneş obası, Kangal-Yellüce'ye bağlı Alaca-Han'da barınıyordu. Günümüzde Güneş, Divriği'ye bağlı bir Alevi köyüdür. Güneş köyünde Garip Musa adlı dede ocağının kurucusunun ve Güneş türbesi vardır. Türbe, Güneş obasından ad almış olmalıdır.
Sincan obası, Divriği'ye Sincan köyüne ad vermiştir.
Göçebe Beğdililerin Malatya-Sivas sınırındaki en ünlü yaylaları Yellüce dağı idi. Yellüce, Kangal'a bağlı bir Alevi köyüdür. Yellü, Halep Türkmenlerinden kopan Boz-Ulus ve Dulkadır Türkmen ellerinin bir obasının adıdır.(8)
Arguvan yöresinde 16.yy da Yellü adlı bir köy vardı. İlkbahar geldiğinde ,halep çevresinde kalkan Beğdili obaları,Yellüce'den Gürün-Mancılık'a dek uzanan yaylalara göçüyordu. Yellüce 'nin komşusu olan ceviz köyü halkında beğdili ve Baydan sülaleleri vardır. Ceviz köyü ve Yellüce köyü arsındaki Beğdiğin dağı, çevrenin en ünlü ziyaretidir.
Beğdili obalarından Hoca Ali Şeyh ve Boz Geyikli, derviş obalarıdır. Konunun ayrıntıları Ocaklar bölümündedir.
Osmanlı egemenliği başladığında Beğdili boyu obalarının bir bölümü,yukarda adı geçen köylerde yerleşik hayata çoktan geçmişti. Boyun büyük bölümü ise göçebeliğini sürdürüyordu.
Hasan Çelebi kasabasının ilk yerleşim yeri olan Eskiköy köyü halkı da Beğdili boyundandı Hasançelebi'de ve Hasançelebi'den ayrılan köylerde Beğdili-Kılıc adlı bir oyun oynanıyordu. Hasançelebi halkı, Halep-altı Türkmenlerinden olduğunu unutmamaıştır.
Hekimhan-Ardahan halkının en az bir bölümü Beğdili boyundandır. Bu köy halkı arasında ,Feriz ve Dil-Feriz adlarına günümüzde bile rastlanıyor. Bu köyde ''Göçün önü seyip gitti Beğdili'' nakaratlı bir şiir bile anımsanmaktadır. Hekimhan-Budaklı yerleşimi , Beğdili'nin Budak obasının adını taşımaktadır.
Kuluncak-Çömrü köyünde Beğdili boyundan geldiklerini söyleyenler vardır. Bu köydeki Hüdabende ocağı üyeleri, Beğdili'den oldukarını, bunu atalarından duyduklarını söylüyorlar .Gerçekten de 16.yy da Çömrü yöresinde bulunan Yukarı Beğdiğin adlı bir mezra vardı.(9)
Beğdili boyu, Orta Anadoluda'ki Alevilerin önemli bir bölümünün kökenidir.
Öyle ki; Ankara, Eskişehir, Çorum, Kırşehir, Amasya, Tokat, Nevşehir vb. Alevileri, Beğdili boyunu ''bizim aşiret'' olarak nitelerler. Kırıkkale-Hasandede'de türbesi bulunan ünlü halk ozanı Hasan Dede de Beğdili'dendir(10)
16.yy kayıtalrında yer alan, iki Beğdili köyünden biri olan günümüz Sivas-Şarkışla-Beğdiğin köyü halkı Alevidir. Beğdili obaralından birinin adını taşıyan bir başka yerleşim, Kayseri-Felahiye-Acurlu köyüdür.
Arguvan'lı halk ozanlarından Aşıki'nin bir süre kaldığı bu köyün halkı da Alevidir.
Halep Türkmnlerinin en büyük kolu olan Beğdili'den ilk söz eden kaynak 14.yy da yazılmıştır. Bu Arap kaynağına göre; Beğdili'lerin başı Taşbun (ya da Taşkun) oğullarıdır.
Gezgin Niebuhr'un 1764'te düzenlediği ilsteye göre; Beğdili'nin (göçebe kolunun)nufusu 12,000 çadırdır.(11)
Beğdili boyunun önemli bir bölümü,Anadolu'dan ayrılarak Safevi devletinin kuruluşuna katılmıştır. Bu göçler yüzyıllar boyu sürmüştür.Konunun ayrıntıları Safeviler bölümündedir.
Beğdili boyu, 1690'lardaki büyük sürgün kararlarının baş elemanlarından biridir. Malatya'daki ilgili yerleşimler; Hasançelebi, Yazıhan, Balaban, Yazıhan-Karaca, Yazıhan-Boyaca, Hekimhan-Budaklı, Hekimhan-Ardahan, Kuluncak-Çömrü, Kuluncak-Tersihan, Arguvan-Karahöyük.
Alintidir. www.turkdirlik.com
Beğdili, Oğuzlar'ın 24 kolundan biridir. Anlamı, ''uluların sözleri gibi değerli''olarak yorumlanmıştır.(1)
1535'lerde Halep Türkmenleri içindeki Beğdili boyunun 40 obası vardı. Bu obalrın toplam vergi nüfüsu 1684 hane+244 Mücerreddi (bekar)(2).
Teknik bir hesaplamayla bu sayı yaklaşık 9,000 kişidir. Bu obalardan bazıları şunlardı ; Beğdili,Küçük Karcalu,Büyük Karacalu, Kürtler, Bozlu, Bozkoyunlu, Kuzucaklu, Balabanlu, Taşbaş, Ulaşlu, Acurlu(yada Ecirli), Hoca Ali Şeyh, Boz Geyikli.
Yeni-El gurubunda yer alan beğdili obalrından bazıları şunlardı; Beğdili(iki oba bu adı taşıyordu), Güneş, Emtileklü, Bekmüşlü, Arablu, Fakihlü, Sincan, Kazlu, Kara-Hasanlu, Karacalu, Topaklu, Gün, Otamışlu, Kara Şeyhlü, Çoban -Beğlü, Bozkoyunlu, Kuzucaklu.
Gaziantap çevresinde 1920'lerde derlenen bilgilere göre; Beğdili'nin öteki obaları şunlardı; Haydarlı, Güneş, Karaşıhlı, Ulaşlı, Kazlı, Bekmişli, Şarkevli, Tirkenli, Ferhandili, Kadirli, Hacımahlı, Çelebi. Bu obaların yaşadığı köylerin bir kısmı Suriye'de kalmıştır.(3)
Beğdili boyuyla ilgili halk siirilerinde adı geçen Beğdili obaları şunlardır; Şark-evi, Feriz-beğ, Hacı-Ali, Budak, Torun, Ulaşlı, Bayındır, Abdallar, Haydarlı, Çelebi, Arablı, Kadirli, Güneç(Güneş), Kazlı. (4)
Bu obalardan Balaban, Karaca, Kürtler, Malatya ovasındaki yerleşimlerden üçüne ad vermiştir. 16. yy. da bu üç yerleşimden Balaban ve Karaca günümüze ulaşmıştır. 16. yy. tapu tahrir defterlerinde, bu iki köye komşu olan Korucuk ve Ambarcık gibi köyler halkının Halep yörüklerinden olduğu kayıtlıdır.
Kürtler yerleşimi günümüze ulaşmamıştır. Boyaca köyü yakınlarıdaki bir köy, Hekimhan-Basak köyündeki ve Akçadağ kırsalındaki iki mezra Kürtler adını taşıyordu. Arguvan Karahöyük köyünün mahallelerinden birisi de Kürtler adını taşımaktadır. Kürtler obası Kürt kökenli değil, Arablu gibi Türkmendi.
Türkmenlerde, başka etnik kökenlerin adlarını taşıyan obalara rastlamak mümkündür ve bu bir ad vurma gelenediğidir .(5)
Beğdili'ye bağlı Kürtler obası, Şah Ali ve Tosun İsa adlı kethüdalar yönetimindeydi ve 48 hane + 78 mücerredlik bir yazım nüfüsuna sahipti(6)
16.yy kayıtlarında, Günümüz Malatya topluluklarında Beğdili adını taşıyan herhangi bir köy yoktu. Yalnızca, Kuluncak'ta Yukarı Beğdili adlı bir mezra vardı. Yukarda belirttiğimiz gibi, bazı yerleşimler Beğdili'nin değil de obalarının adlarını taşıyordu.
Yeni-El gurubunda yer alan Beğdili adlı obalardan birisi, Kangal topraklarındaki Boz-Üyük köyünde, öteki Deve-taş köyünde barınıyordu.(7)
Güneş obası, Kangal-Yellüce'ye bağlı Alaca-Han'da barınıyordu. Günümüzde Güneş, Divriği'ye bağlı bir Alevi köyüdür. Güneş köyünde Garip Musa adlı dede ocağının kurucusunun ve Güneş türbesi vardır. Türbe, Güneş obasından ad almış olmalıdır.
Sincan obası, Divriği'ye Sincan köyüne ad vermiştir.
Göçebe Beğdililerin Malatya-Sivas sınırındaki en ünlü yaylaları Yellüce dağı idi. Yellüce, Kangal'a bağlı bir Alevi köyüdür. Yellü, Halep Türkmenlerinden kopan Boz-Ulus ve Dulkadır Türkmen ellerinin bir obasının adıdır.(8)
Arguvan yöresinde 16.yy da Yellü adlı bir köy vardı. İlkbahar geldiğinde ,halep çevresinde kalkan Beğdili obaları,Yellüce'den Gürün-Mancılık'a dek uzanan yaylalara göçüyordu. Yellüce 'nin komşusu olan ceviz köyü halkında beğdili ve Baydan sülaleleri vardır. Ceviz köyü ve Yellüce köyü arsındaki Beğdiğin dağı, çevrenin en ünlü ziyaretidir.
Beğdili obalarından Hoca Ali Şeyh ve Boz Geyikli, derviş obalarıdır. Konunun ayrıntıları Ocaklar bölümündedir.
Osmanlı egemenliği başladığında Beğdili boyu obalarının bir bölümü,yukarda adı geçen köylerde yerleşik hayata çoktan geçmişti. Boyun büyük bölümü ise göçebeliğini sürdürüyordu.
Hasan Çelebi kasabasının ilk yerleşim yeri olan Eskiköy köyü halkı da Beğdili boyundandı Hasançelebi'de ve Hasançelebi'den ayrılan köylerde Beğdili-Kılıc adlı bir oyun oynanıyordu. Hasançelebi halkı, Halep-altı Türkmenlerinden olduğunu unutmamaıştır.
Hekimhan-Ardahan halkının en az bir bölümü Beğdili boyundandır. Bu köy halkı arasında ,Feriz ve Dil-Feriz adlarına günümüzde bile rastlanıyor. Bu köyde ''Göçün önü seyip gitti Beğdili'' nakaratlı bir şiir bile anımsanmaktadır. Hekimhan-Budaklı yerleşimi , Beğdili'nin Budak obasının adını taşımaktadır.
Kuluncak-Çömrü köyünde Beğdili boyundan geldiklerini söyleyenler vardır. Bu köydeki Hüdabende ocağı üyeleri, Beğdili'den oldukarını, bunu atalarından duyduklarını söylüyorlar .Gerçekten de 16.yy da Çömrü yöresinde bulunan Yukarı Beğdiğin adlı bir mezra vardı.(9)
Beğdili boyu, Orta Anadoluda'ki Alevilerin önemli bir bölümünün kökenidir.
Öyle ki; Ankara, Eskişehir, Çorum, Kırşehir, Amasya, Tokat, Nevşehir vb. Alevileri, Beğdili boyunu ''bizim aşiret'' olarak nitelerler. Kırıkkale-Hasandede'de türbesi bulunan ünlü halk ozanı Hasan Dede de Beğdili'dendir(10)
16.yy kayıtalrında yer alan, iki Beğdili köyünden biri olan günümüz Sivas-Şarkışla-Beğdiğin köyü halkı Alevidir. Beğdili obaralından birinin adını taşıyan bir başka yerleşim, Kayseri-Felahiye-Acurlu köyüdür.
Arguvan'lı halk ozanlarından Aşıki'nin bir süre kaldığı bu köyün halkı da Alevidir.
Halep Türkmnlerinin en büyük kolu olan Beğdili'den ilk söz eden kaynak 14.yy da yazılmıştır. Bu Arap kaynağına göre; Beğdili'lerin başı Taşbun (ya da Taşkun) oğullarıdır.
Gezgin Niebuhr'un 1764'te düzenlediği ilsteye göre; Beğdili'nin (göçebe kolunun)nufusu 12,000 çadırdır.(11)
Beğdili boyunun önemli bir bölümü,Anadolu'dan ayrılarak Safevi devletinin kuruluşuna katılmıştır. Bu göçler yüzyıllar boyu sürmüştür.Konunun ayrıntıları Safeviler bölümündedir.
Beğdili boyu, 1690'lardaki büyük sürgün kararlarının baş elemanlarından biridir. Malatya'daki ilgili yerleşimler; Hasançelebi, Yazıhan, Balaban, Yazıhan-Karaca, Yazıhan-Boyaca, Hekimhan-Budaklı, Hekimhan-Ardahan, Kuluncak-Çömrü, Kuluncak-Tersihan, Arguvan-Karahöyük.
Alintidir. www.turkdirlik.com