PDA

View Full Version : Adabiyotda qachon va qancha yashiruv ishlatiladi?


Nodir
11-22-2000, 11:57 AM
Mening nazarimda adabiyot boshqa hamma inson mahsulotlari kabi uning o'zi va jamiyatiga foida keltirishi uchun bo'lishi kerak, shu sabab unda ifodalanadigan fikr o'quvchisi va eshituvchisiga eng engil tushuniladigan shaklda bo'lishi shartligi mantiq taqozosi, adashmasam.
Ammo bu faqat adabiy asarlarning (she'riy va nasriy) umumiy normal holdagi loyiq sifati. Ya,ni adabiyotda ma'no yashirib berilishi ham mumkin, qachonki ma'lum holatlarda (gina) yashirib gapirish ochiq tarzda ifodalashdan ko'ra ko'p foidali yoki oz zararliroq bo'lsa.
Bu yashrish darajasiga qarab bo'lishi mumkin, masalan, bir ozgina yashirilsa, chunki inson tabiati bilan yashirilgan narsaga bir tegib ko'radi, lekin bu yashirish aynan shu bir tegishda ochiladigan darajada bo'lishi kerak, bo'lmasa tegib korgan kishi surib qaramay o'tib ketishi mumkin, tushunilmay qoldimi demak u asar adabiyotdan ko'zlanilgan maqsadga zid bo'lib qolib befoida yo kam foida bo'lib qolishi mumkin.
lekin bu hali, hamma vaqt ham qattiq yashirish noto'g'ri degani emas, bazan, foida qattiq yashirishdagina yuzaga chiqadi, ammo bu normal holda uchramasa kerak.
Uning o'rni fikrini ochiq aytishga bochqa hech yo'li qolmaslik, yoki faqat kim qancha topog'onligini sinash musobaqasi kabilar bo'lishi mumkin. Birinchisidan, ziyolilar tarix davomida zolim podshohlar taziqidan qo'rqqanlarida foidalanishgan.

Shuning ushun, menimcha adabiyotga qadam qo'yganlar yoki qo'ymoqchilar iloji boricha oson tushunarli narsa yozishi, demakki yashirishni faqat oson tushunishga xizmat qiladigan holda va shaklda ishlatishlari lozim, yo'qsa undan insoniyat ko'zlagan maqsad chiqmay qolishligi mumkin. Shu fikrlar nazarimda to'g'ridek, o'zgacha fikrlarni solishtirish uchun kutib Nodir.

OPTIMIST
11-22-2000, 12:02 PM
sALOM NODIR,

ILTIMOS, MANGA TUSHUNTIRVORING, ASOSIY SAVOLIZ NIMA?

YAHSIRUVGA NAIQ MISOL KELTIRINCHI?

RAHMAT,

OPTIMIST ;)

Nodir
11-22-2000, 12:49 PM
Yashirishga misol kinoya, istiorah, majoz ishlatishlarni misol qilish mumkin umumiy tarzda, agarchi bazida yashiruv ochiq aytish joyini egallab olgan joylari bo'lsa ham.

Oddiy qilib aytganda, bazi tasavvuf shoirlarning Yor geganda Xudoni nazarda tutishi, may deganda Xugaga bo'lgan muhabbatini ifodalashi kabilar. Shuning uchundir bazilar Umar xayyom ni mayparast-alkash desa boshqalar aqliraso shayx deydilar, ammo Mashrab bunga mukammal misol bo'ladi.
Misol yana Abdulla Qodiriyning (adashmasam) "o'g'ri" hikoyasi ham bo'la oladi, chunki unda o'sha jamiyatning o'zi o'g'ri ekanligi yengil yashirib aytilgan. hajvda bunga misollar ancha (shu yerda ham topishingiz mumkin misollarni).
Adashmasam quydagi 2 tush ta'birchi hikoyasi ham misol bo'la oladi:

Podshoh bir garoyib tush ko'rib eng mashhur tabirchilarni yig'ibdi, tushuning tabirini sorabdi. Birinchi tabirchi tushni eshitgach "Olampanoh katta musibat, tushingizning tabiri shulkim, hamma qarindoshlaringiz barvaqt birin ketin o'ladi bir o'zingiz qolasiz" devdi. podshohninh jagli chiqib jallodni chaqirib boshini tanidan judo qilibdi. So'ng, ikkinchi tabirchini keltiringlar debdi, hozir bo'lgach tushiga tabir so'rabdi. Shunda 2-tabirchi aytibdi :'Podishohim, yaxshilik alomati bu tush, parvardigor Sizga juda uzoq umr berarkan, shunchalar uzunki, hamma Sizdan yosh qarindoshlaringiz hayotdan ko'z yumsalar ham Siz yashayverasiz" debdi, podshoh bu gapi uchun unga sarpoyu - sovg'alar berib jonatibdi.
Keyin podshoh vaziriga qarab : gapni topib qapirish qancha turishi qara, 2lasi ham bir gapni aytdi, 1- farosatsizligidan boshidan judo b'ldi, 2- zukkoligidan sarpo bilan ketdi' debdi.

hikoyani aniq eslayolmaganim uchun faqat manosini yozdim, uzr.

Cute
11-22-2000, 12:50 PM
Adabiyotta turli stillar, bor. Yashiruv degan narsa aslida noto'g'ri. Yahsirish degan gapni men ishlattim-ov. Lekin bu narsa Nodir aytganidek ma'no yashirishiga hizmat qilmasligi kerak."Yahsirish"(qo'shtirnoqqa olaman) ma'noni kuchaytirish uchun, o'qiyotgan insonga hikoyani kulminatsion nuqtasigacha yetib borishini (o'sha nuqtaga iloji boricha ko'p e'tibor berilishini) va umuman hikoyani go'zal, original qilish uchun ishlatiladi. O'qiyotgan insonni ma'noni tushunmasligiga kelganda, bu narsa asosan ilgariroq o'qilgan asarlar natijasida bo'ladi, ba'zan o'quvchining o'z qiziqishlarining boshqachaligi natijasida ham paydo bo'lishi mumkin. Alber Kamyu, Frants Kafka kabi yozuvchilarni birinchi bor o'qigan odam ma'nosini tushunmaydi, zerikib ketadi ("Filosofiya samoubiystva", "veter v Jemile"; "protses" vhkz.). Lekin bu "yashirish" salbiy narsa bo'lib hizmat qilmaydi, aksincha o'quvchi ko'proq o'qigani sari hikoyani tagiga oson yetadigan bo'ladi.