To'g'ri?Noto'g'rini o'rgatish?

[infolife]

Assalamu alaykum wa rahmatulloh
Insonni ba’zi bir voqea-hodisalarga andak be’etiborligi o’z tajribasida sinab kormaguncha davom etaverarkan. Farzandimiz dunyoga kelishidan avval, bola tarbiyasi boyicha bazi bir umumiy qo’llanmalarni o’qigan bo’lsamda, amalda bola tarbiyasi naqadar mushkul va javobgarlik ish ekanini endi his qilmoqdaman. Shubhasiz, qizimiz honadonimizga haqiqiy baraka olib kirdi. Qizig’i shundaki, avvallari kam-kam korishib turadigan birodarlar bilan qizimiz tufaylik tez-tez korishadigan bolib ketdik. Bolalar birga oynasin deymiz, ularning yangidan-yangi qiliqlarini zavqlanib har kim bilan bo’lishamiz. O’tgan bir yil davomida nafaqat qizimiz balkim boshqa turlik hil millatdan bo’lgan musulmon birodarlarning bolalari bilan bo’l gan bazi bir voqealar meni ushbu maqolani yozishga undadi.

G’arb davlatlarida menga ham oilamiz a’zolariga ham maqul bo’lmagan bir yondashuv bor: kichik yoshdagi bolani qattiq tergamaslik, o’z holiga qoyib qoyish toki uydagi barcha buyum-anjomlarni o’zi organsin. Farzandingiz qayerda(uyda, mehmonda, jamoatda) va qanday ish bilan shug’ullanmasin bolani o’zi kashf qilishiga qoyib berishlik. Bu narsa alal-oqibat bolada o’ziga bo’lgan ishonchni o’stiradi degan fikrni beruvchi maqolalarga duch kelasiz bazan. Hattoki bolani o’zi aqli yetmaguncha to’sishga o’rgatmaslikni ham targ’ib qilinadi, toki aqli kirib nima qilayotganini bilib organsin.

Bizning bazi birodarlar ham shu yondashuv boyicha ish tutganmi ko’p hollarda mehmonga kelgan oila farzandlarini mehmonning uyida bemalol har tirqishga kirib chiqishi, har javonni ochib ko’rishi, kir yuvish mashinalarigacha oynasada onasining bir og’iz ”qo’y bolam, odoblik bolalarga bundoq ish yarashmaydi” demagani meni judayam ajablantiradi. Hayolingizga yosh bola bo’lsa, endi emaklashni o’rgangan bo’lsa undan boshqa nimani ham kutasiz degan fikr kelishi tabiiy. Ammo bu yerda hali bir yoshga to’lmagan endi emaklaydigan bolalar emas balkim 2 yoshdan 8yoshgacha bo’lganlar haqida gap ketmoqda.

Disiplina-har-hil vaziyatda o’zini tutishni o’rgatishni ma’lum bir yoshdan boshlang degan oltin qoida yoqki, bolani usha yoshgacha o’z holiga qoyib keyin usha yoshga to’lganda orgatsangiz darrov organib qoya qolsa. Bola tarbiyasi sutkaning 24soati davomida - bolangiz o’ynaganda, taom yeganda, boshqalar bilan gaplashganda, ko’chaga chiqqanda umuman har qadamda davom etadigan jarayon emasmi? Albatta 24soat tarbiya bilan bolani atrofida shug’ullanish ham haqiqatdan yiroq va noo’rindir. Ammo, men o‘rtaga qo’ymoqchi bo’lgan masala necha yoshdan bolaga tog’ri va notug’ri harakatlarini uqdirish mumkinligidadir.

Masalan, kurd qo’shnilarimizning farzandlari menda yomon taasurot qoldirgandi. Kirganidan ”nima ovqat qildingiz”, deb soraydi. Undan so’ng sizdan so’rab ham o’tirmasdan oshhonaga o’tib hali dasturhonga tortilmagan taomlardan yeyishni boshlaydi. Kichigi kir mashinani yurgizib yuboradi. O’rtanchasi mehmonhonadagi kitob javonlardan kitoblarni tushira boshlaydi. Onalari esa kelgan boshqa ayollar bilan bemalol suhbatlashib otiradi. Afsuski, huddi shunday holni ko’pgina arab bolalarida ham guvohi bo’ldim: erka va aytganini qildiradi. Bu usha kichikligida tergamang, bolani ishonchini o’stiring degan g’oyaning mahsuli emasmikin degan fikrga kelaman bazan.

Agar farzandlarimizda kichik yoshdan piyolani sindirishiga, sutni to’kishiga, ovqatni yemasdan otib o’ynashiga qoyib bersak, unda bunday harakatlarni qachondan to’htatishi lozim bo’ladi. Yana bir narsani aniqlashtirib olsak. Bolangiz tasodifan payola sindirmadi, balkim siz bolani piyolani hontahtaga taraqlatib urishiga yo’l qo’yib berasiz. Yoki sutga tegib ketib to’kmadi, balkim sutni to’kib polda o’ynab o’tirishiga qarab turasiz. Chunki bolangiz nimanidur ”kashf” qilayotgan bo’lishi mumkin. E’tibor qiling 1yoshlik farzandingiz taasodifan sutni tokib yuborsa, albatta koyimaysiz. Ammo bu harakati notug’ri ekanini tushuntirib o’tgan bo’larmidingiz? Yoki shu yoshdagi farzandingiz bilan mehmonga bordingiz deylik. Albatta uni harakatlarini nazorat qilish qiyin. Shunday bo’lsada uning nojo’ya ishlarini to’htatishga urinasizmi? Agar hozir qoyib bersam keyin qachon o’rgatishni boshlayman, yoki o’rganib oladimi degan fikr sizda ham tug’ilganmi? Umuman olganda, bolaga to’gri va notug’ri harakatlari va bu harakatlar oqibatini necha yoshdan tushuntirish/uqdirish joiz deb bilasiz.

Fikr va mulohazalaringizni kutib qolaman. Yosh ota-onalarimiz bu borada qanday yondashuvni qo’llaydilar.

[Inspiredmind]

Exx siz Infolife_honim, bekorga info_life mas ekande nickingiz.:), Sabr qiling, hammasi o'tib ketadi, hammasi tog;ri, goyo tabiiy konunlarga yangilik e'stab yoki o'zgartirish istagida ochganga o;xshaysiz threadni..:) hozir qizingiz kelib, hoy oijon siz o'zingiz forumda nima qilyabsiz menga nanni bermasdan desa, nima qilasiz?:)

[Sakina]

infolife, Assalamu Alaykum opajon. Hali farzand tarbiyasi boshimizga tushmagan, fkir bildirishga erta bo'lsa ham o'z fkrilarimni yozmoqchiman ijozatingiz bilan. :uups:
Farzand tarbiyasi ona qornidan berilishi kerak, dib ko'p eshitganmiz. buni hujjatlari ham bor farzand o'z ota-onasidan tarbiyani homilalik vaqtidan olar ekan.
Nafaqat homilalik, balki hozirda hali turmush qurmagan biz yoshlar ham kelajakdagi farzandlarimizni tarbiyasi uchun hozirdan tirishmog'imiz lozim. Men bu hikoyani ziyouz forumida o'qigan edim yuqoridagi farzand tarbiyasi homiladan boshlanadi digan gapga misol:

Bola tarbiyasi
Horijda bola tarbiyasi ustida olimlar qiziq tajriba o’tkazishibdi: ota bola tug’ilshiga besh – olti oy qolganida har kuni ma’lum bir vaqtda bitta ertakni “uning” yonida so’ylayveribdi. Go’dak tug’ilganidan keyin ham ertakni aytishda davom etibdi. Bola tili chiqqanda ota o’sha ertakni yana ayta boshlagan ekan, (yo Alloh) ertakning davomini bolaning o’zi so’zlab ketibdi.
Albatta, bu hodisa oddiy tajriba emas, balki bola tarbiyasi qachondan boshlanishi lozimligini ko’rsatuvchi ilohiy bir hikmat isboti hamdir. Shuningdek, yaqinda hofizi Qur’on bir tanishimiz ham bunday dedi: “O’g’lim tilga kirgandaba’zi oyatlarni qaerdadir eshitganini aytardi. Biroq ularni o’g’limga hech kim alohida yod oldirmagan edi. Buning sababini men, o’g’limiz tug’ilmasidan oldin o’sha suralarni o’qiganim va ayolimning unga some’ bo’lgani, deb bildim.”

Muhammad Ja’far, Toshkent shahri
“Musulmonlar taqvimi” kitobidan

Bir necha yil oldin "hidoyat" jurnalida o'qigan edim. Qum shahridagi 7 yoshlik professor digan maqola chiqgan edi. O'sha bolakayni onasi homilalik vaqtidan boshlab farzandi 1,30 yoshlarigacha qoriya bo'lgan ekanlar. Ularni 3ta farzandlari bo'lib kichik professorni opasi va akasi. Bir kuni kichik professor 2 yoshlarga kirganda, amakilari kelib kichik professordan dars so'rayotgan ekan, ota-onasi ko'rib "bu hali kichkinaku opa-akalaridan so'rang" deb kulishibdi. Shu vaqtda ular kutilmagan voqiya yuz berib kichik professor qaysi sura so'ralsa hammasini yoddan o'qib berayotgan ekan. U onasida homilalik vaqtidan boshlab yod olishni boshlagan ekan 2 yoshida 30 pora quron karimnini yod olgan ulgurgan ekan. :masha:

Men bular haqida o'qib farzand tarbiyasini o'zimizdan boshlashimiz lozimligini tushundim. Solih va Soliha farzandlarni tarbiya qilishlik barchamizga nasib etsin :insha::amin:

[Royal]

To'g'ri? Noto'g'rini o'rgatish?

iltimos...hayojonlanmasdan yozing...shoshmasdan..

mani javobim: NOTOGRI !!!

tarbiyani oz uyida qiladi birownikiga mehmonga borgandayamas...

FAROSAT degan narsadan jichchayam bolishi kerakde endi....ayniqsa tugishga miyasi yetgan uni tarbiyasigayam jichcha bir nima qolishi kerak...

lekin bulan hammasi bu mani fikrim...

[Sakina]

http://forum.ziyouz.com/index.php?topic=1149.0

Mana bu yerda farzand tarbiyasi haqida keng yozilgan :)

Yana bu yerda eshitishingiz mumkin

http://video.google.com/videosearch?q=&docid=-83088150590735922&num=10&so=0&start=0

[lobar]

ufff, tushunmaganla jimm tursade bemaza luqmasini otmasdan !

Tarbiya joy tanlamaydi. uydami, ko'chadami, mehmondami. Har yerni o'z qoidalarini aytib yurishishingizni o'zi tarbiya emasmi. Yoshini ham kutib yurish kerakmas, qanchalik bolangiz yosh bo'lsa shunchalik o'rgatish ham qiyin, ham oson.
Qiyinligi shundaki, u judayam kichik , shunigchun bolangiz tushunadigan tilda ko'proq tushuntirish va takrorlash kerak bo'ladi. Osonligi shundaki, aqli kirganida o'zi bilib, bilib tarbiyangiz natijasini ko'rsatadi. Masalan, menga ba'zi bolalarni mehmonda o'zlarini tutishi judayam yoqadi, ya'ni birovni uyini titmaslik, birovni narsasiga tegmaslik, odob saqlab yaqinlaridan uzoqlashmay o'tirishi o'rnak bo'lgulikku. Tarbiya berish ekan deb judayam siquvga olish kerak demoqchimasman, Tarbiya qilyapman de mehmondayam bolasini urib tergab yoki burchakka tiqib qo'yishni nazarda tutayotganim yo'q. "Biz mehmondamiz, o'zingni tutishni bil", "uyga borganda o'sha ishni qilib ko'rasan", "uyimizda ham o'shandek shkaf bor, bu shkaf esa anavi bolaga tegishlik"... uyda o'z hohishiga qo'yish, kerak bo'lganda uyda ham ma'lum tartib qoidalarini tushuntirib yurishlik foydadan boshqa narsa emas.
Hullas, tarbiya vaqt va joy tanlashi kerakmas nazarimda. Bolalarimiz shundayin tarbiyalik, ko'rsa havas qilgulik farzand bo'lib yetishsinki, tarbiyamiz mahsulidan ortlaridan "Seni tarbiya qilgan ota-onanngga ming rahmat" degan so'zni qaysi ota-ona eshitgisi kelmaydi :)

[infolife]

Exx siz Infolife_honim, bekorga info_life mas ekande nickingiz.:), Sabr qiling, hammasi o'tib ketadi, hammasi tog;ri, goyo tabiiy konunlarga yangilik e'stab yoki o'zgartirish istagida ochganga o;xshaysiz threadni..:) hozir qizingiz kelib, hoy oijon siz o'zingiz forumda nima qilyabsiz menga nanni bermasdan desa, nima qilasiz?:)

Assalamu alaykum,

Gap nima haqida ketayotganini bilmasangiz yoki mavzuga aloqador gapingiz bolmasa offtop qilmang iltimos.

Wassalam

[infolife]

http://forum.ziyouz.com/index.php?topic=1149.0

Mana bu yerda farzand tarbiyasi haqida keng yozilgan :)

Yana bu yerda eshitishingiz mumkin

http://video.google.com/videosearch?q=&docid=-83088150590735922&num=10&so=0&start=0

Ha islomiy bola tarbiyasi boyicha umumiy qollanmalar topish mushkul emas. Lekin bu yerda malum bir vaziyatda necha yoshda qanday ish tutish kerakligi haqida gap boryabdi.
Garbiy shifokor va psihologlar tarafidan bolaning har bir harakati ustida koplab maqolalar yozilgan. Uhlay olmasa qo'llaydigan usullar, to'sishga o'rgatishga usullar, disiplinani qanday orgatishga usullar. Afsuski bu kabi aniq bir vaziyatda qanday ish tutish kerakligi haqida islomiy ilmlarimiz kamlik qilyabdimi deyman. Yoki bu mavzuda islomiy maqolalar yetishmaydimi

Hullas, 1-3yoshlik bolangizga to'g'ri/notug'riga nisbatan cheklovlar qoyasizmi uyda yoki bilganini qilaveradimi? Mehmonda ozini tutishini nazorat qilasizmi? Va qanday degan savollarga iloji bolsa Lobarga o'hshab tajribanizdan kelib chiqib yozgan javoblaringizni kutib qolaman.

[Nilufar]

Ha islomiy bola tarbiyasi boyicha umumiy qollanmalar topish mushkul emas. Lekin bu yerda malum bir vaziyatda necha yoshda qanday ish tutish kerakligi haqida gap boryabdi.
Garbiy shifokor va psihologlar tarafidan bolaning har bir harakati ustida koplab maqolalar yozilgan. Uhlay olmasa qo'llaydigan usullar, to'sishga o'rgatishga usullar, disiplinani qanday orgatishga usullar. Afsuski bu kabi aniq bir vaziyatda qanday ish tutish kerakligi haqida islomiy ilmlarimiz kamlik qilyabdimi deyman. Yoki bu mavzuda islomiy maqolalar yetishmaydimi

Hullas, 1-3yoshlik bolangizga to'g'ri/notug'riga nisbatan cheklovlar qoyasizmi uyda yoki bilganini qilaveradimi? Mehmonda ozini tutishini nazorat qilasizmi? Va qanday degan savollarga iloji bolsa Lobarga o'hshab tajribanizdan kelib chiqib yozgan javoblaringizni kutib qolaman.

Infolife o'zimni perfect mum deb bilmimanu lekin o'zimni tajribamdan kelib chiqqan holda , bolaga mumkinmas instinktini yoshligidan o'rgatish kereligiga qo'shilaman.
Uyda , ko'cha kuyda, mehmondayam bola tartibni saqlash kerak manimcha. O'zim qattiqqo'l onalar toifasiga kiraman. O'g'lim hozir 2 yosh bo'sa, 7-8 oyligidan boshlab nelzya , no degan so'zlarni tushunardi. Hozir hattoki u bu narsani to'kib qo'ysa , salfetkani olib artishni boshlaydi. Mehmonga borganda ko'z temasinu boshqa honalarga kirmaydi, odatda o'zim bilan mashinkalarini olib yuraman, o'shalani o'ynab o'tiradi, faqat uy egasini bollari o'z honalariga kirishsa o'glim ham birga kirishi mumkin.
Chunki , manimcha , o'zimizdan misol qilishimiz kerak, agar bizani uygayam kimdir bollari bilan kelib hamma yog'izni ostin ustun qilib tashasa yoqmidi, demak borgan honadonizda ham huddi shunday bo'ladi.
Lobar opani gaplariga 100% qo'shilaman.

[infolife]

Lobar, Nilufar javoblaringiz uchun tashakkur.

Maqtanish emasku, bazan bizni o'zbeklarimizda boshqa millatlarga solishtirganda tarbiya ancha yahshi bolsa kerak degan hulosaga kelaman. Yoshligingizda oyingiz bilan jamoat joyda yoki boshqa joyda birga bolganingizni eslaysizmi? Bolalar mehmonga olib borilsa odatda oyisini yonida qimtinib otirardi. Dasturhondan bir nimani yegisi kelsa sekin oyisini qulog'iga aytardi mumkinmi,mumkin emasmi deb.

Maktablarda odobnoma darsi otilardi. Ovqat yeyish odobi, mehmon kutish odobi, ko'chalarda kattalarga hurmat korsatish odobi degan mavzulari bolardi. Shu ham juda yahshi dars ekan.

Undan keyin buyoqda bolalarda uyat umuman yoq desa ham bo'ladi. Qandaydur dangalmi, bezbetmi, kozingizga tik qaraydi. Ogil bola ham qiz bola ham. Ota-onasi amal qiladigan musulmon bolsa ham atrof-muhitni tasirimi bu?Yoki shu to'gri/notug'ri degan narsalarni yoshlikdan orgatmaganni tasirimi?

Shahsan men qizimni uyatchanroq bolishini hohlayman. Sizchi? Umuman farzandingiz shahsiyatida biror nimani o'zgartirib bo'lishiga ishonasizmi?
Bu uhun shu chaqaloqligidan har bir harakatini tushuntirib o'tish kerak deb hisoblaysiz shundaymi?

[Mengli]

hotela otkryt' topic noviy, no dumayu moy vopros k etomu threadu blizok.

V obshem takaya situaciya, k vam v gosti prihodit mamasha s rebenkom dopustim ot 1 goda do 3-x, rebenok eshe ne priuchen hodit' na gorshok i u vas doma pisaetsya i chto eshe huje delaet "N#2" na polu ili palase. Vashe k etomu otnoshenie? Budete rugat' rebenka za eto ili ego mamu? Esli ona vasha blizkaya znakomaya ili dal'nyaya rodstvennica,chto budete delat' v etoy situacii?

[~Atirgul~]

hotela otkryt' topic noviy, no dumayu moy vopros k etomu threadu blizok.

V obshem takaya situaciya, k vam v gosti prihodit mamasha s rebenkom dopustim ot 1 goda do 3-x, rebenok eshe ne priuchen hodit' na gorshok i u vas doma pisaetsya i chto eshe huje delaet "N#2" na polu ili palase. Vashe k etomu otnoshenie? Budete rugat' rebenka za eto ili ego mamu? Esli ona vasha blizkaya znakomaya ili dal'nyaya rodstvennica,chto budete delat' v etoy situacii?
dayte sovet v gosti hodit s pampersom:)

[Musofirbek]

hotela otkryt' topic noviy, no dumayu moy vopros k etomu threadu blizok.

V obshem takaya situaciya, k vam v gosti prihodit mamasha s rebenkom dopustim ot 1 goda do 3-x, rebenok eshe ne priuchen hodit' na gorshok i u vas doma pisaetsya i chto eshe huje delaet "N#2" na polu ili palase. Vashe k etomu otnoshenie? Budete rugat' rebenka za eto ili ego mamu? Esli ona vasha blizkaya znakomaya ili dal'nyaya rodstvennica,chto budete delat' v etoy situacii?

1.V etom sluchi, kem bi ona ne bila, ona vasha gost .Nu ishto na polu ili na kavyor ...? eto se vo lish veshi bolshe nechego , izza veshey nestoyet ogarchit gostey Wallahu alam .
vobsheta v etoy situatsi lubaya mat budet agarchon i stiditsa.
2. I yesho yest takoy hadis :
Передают со слов Абу Хурайры, да будет доволен им Аллах, что посланник Аллаха, (салляллаху ‘алейхи уа саллям), сказал:
"Пусть тот, кто верует в Аллаха и в Последний день, говорит благое или молчит, и пусть тот, кто верует в Аллаха и в Последний день, оказывает уважение своему соседу, и пусть тот, кто верует в Аллаха и в Последний день, хорошо принимает своего гостя". Аль-Бухари и Муслим.

[Royal]

Tarbiya joy tanlamaydi. uydami, ko'chadami, mehmondami.

Har yerni o'z qoidalarini aytib yurishishingizni o'zi tarbiya emasmi.

Yoshini ham kutib yurish kerakmas, qanchalik bolangiz yosh bo'lsa shunchalik
o'rgatish ham qiyin, ham oson.

Qiyinligi shundaki, u judayam kichik , shunigchun bolangiz tushunadigan tilda ko'proq tushuntirish va takrorlash kerak bo'ladi.

Tarbiya qilyapman deb mehmondayam bolasini urib tergab yoki burchakka tiqib qo'yishni nazarda tutayotganim yo'q.

"Biz mehmondamiz, o'zingni tutishni bil", "uyga borganda o'sha ishni qilib ko'rasan", "uyimizda ham o'shandek shkaf bor, bu shkaf esa anavi bolaga tegishlik"...

uyda o'z hohishiga qo'yish, kerak bo'lganda uyda ham ma'lum tartib qoidalarini tushuntirib yurishlik foydadan boshqa narsa emas.

Hammasini kochaga chiqishdan oldin etilsa yanayam yahshi boladi...
Bola tushunadigan tilda..
lekin mehmonga borganda , albatta mezbonlar ham tushunishi kerakki bu yosh bola...agar yosh bolani ota-onasi mehmon uyida bolasiga dakki berip tarbiyasini boshlasa bu ahmoqlik boladi, chunki bu dakkilar mezbonlarga tegishi mumkin...

saal bosayam farosat deganni ishlatish kerak....agar bosa va yana ota-onadayam osha farosat tarbiyasiyu odob-ahloqidan kelip chiqadi....

[Madalio'g'li]

Alti-yetti yoshlik edim. Qo'shnimizni hovlisidan topganim bitta quruq sho'x bilan o'ynayapdim (o'rik bo'lsa kerak)... Onajonim: "Qayoqdan topdin muni, kimdan ruxsat so'rading?" deb shapaloqni bosdi...Bugun qo'y og'zidan cho'p oladigan bo'lsam xuddi meni arvoh urib ketadiganday bo'lib qolaman. Alloh onajonlarimizga dard ko'rsatmasin, ayniqsa qo'llariga... :) (Bolaligimda ota-onamdan yeganim shapaloq soni uchdir. Hammasiga shukur aytaman. Rabbanog'firli va livolidayya...)

Bolalar 18-19 oydan so'ng tezroq o'rganadi. Ota-ona doim yaxshi emsol ko'rsatishi zarur... (Allohu akbar, qizim 15-16 (:rolleyes:) oylik edi, onasi oyoqda suv ichmaslikni o'rgatgan ekan. "Dada otuu" deb qo'li bilan ishora qilganda juda g'alati bo'lib ketgan edim.) Men kuchim yetguncha to'g'rini o'rgatishga urinaman, lekin sutni to'kmoqchi bo'lsa stakanni to'ldirib o'zim beraman. Qiziq, ikki-uch sinashdan so'ng o'zi unitadi... Nima bo'lsa ham sabr-toqat qilish kerak va balki qaytarib aytish zarurki yana sabr-toqat qilish kerak.

Yaxshi mavzu, inglis yo ruschaga aylanib qolmasa o'qib chiqamiz. :)
Hurmat bilan...

[Musofirbek]

Masalan, kurd qo’shnilarimizning farzandlari menda yomon taasurot qoldirgandi. Kirganidan ”nima ovqat qildingiz”, deb soraydi. Undan so’ng sizdan so’rab ham o’tirmasdan oshhonaga o’tib hali dasturhonga tortilmagan taomlardan yeyishni boshlaydi. Kichigi kir mashinani yurgizib yuboradi. O’rtanchasi mehmonhonadagi kitob javonlardan kitoblarni tushira boshlaydi. Onalari esa kelgan boshqa ayollar bilan bemalol suhbatlashib otiradi. Afsuski, huddi shunday holni ko’pgina arab bolalarida ham guvohi bo’ldim: erka va aytganini qildiradi. Bu usha kichikligida tergamang, bolani ishonchini o’stiring degan g’oyaning mahsuli emasmikin degan fikrga kelaman bazan.

Agar farzandlarimizda kichik yoshdan piyolani sindirishiga, sutni to’kishiga, ovqatni yemasdan otib o’ynashiga qoyib bersak, unda bunday harakatlarni qachondan to’htatishi lozim bo’ladi. Yana bir narsani aniqlashtirib olsak. Bolangiz tasodifan payola sindirmadi, balkim siz bolani piyolani hontahtaga taraqlatib urishiga yo’l qo’yib berasiz. Yoki sutga tegib ketib to’kmadi, balkim sutni to’kib polda o’ynab o’tirishiga qarab turasiz. Chunki bolangiz nimanidur ”kashf” qilayotgan bo’lishi mumkin. E’tibor qiling 1yoshlik farzandingiz taasodifan sutni tokib yuborsa, albatta koyimaysiz. Ammo bu harakati notug’ri ekanini tushuntirib o’tgan bo’larmidingiz? Yoki shu yoshdagi farzandingiz bilan mehmonga bordingiz deylik. Albatta uni harakatlarini nazorat qilish qiyin. Shunday bo’lsada uning nojo’ya ishlarini to’htatishga urinasizmi? Agar hozir qoyib bersam keyin qachon o’rgatishni boshlayman, yoki o’rganib oladimi degan fikr sizda ham tug’ilganmi? Umuman olganda, bolaga to’gri va notug’ri harakatlari va bu harakatlar oqibatini necha yoshdan tushuntirish/uqdirish joiz deb bilasiz.

Fikr va mulohazalaringizni kutib qolaman. Yosh ota-onalarimiz bu borada qanday yondashuvni qo’llaydilar.

Subhanalloh , Mana shu yuqoridagi holatlarni Uzbekistondagi luboy yoshi kottaro (35-50 ) bo'lgan ( muslim) ota-onalar ba'zilari ko'rishsa hozir , Yuragi siqilib hayroon bobpqolishsa kk
Va eng yumshoq fikir bildirganlari " Mashnaqa ham bema'ni , bollariga be etbor bo'lgan ota onalar ham bolar ekanmi ..." deyishsa kk Wallohu alam .

[infolife]

Alti-yetti yoshlik edim. Qo'shnimizni hovlisidan topganim bitta quruq sho'x bilan o'ynayapdim (o'rik bo'lsa kerak)... Onajonim: "Qayoqdan topdin muni, kimdan ruxsat so'rading?" deb shapaloqni bosdi...Bugun qo'y og'zidan cho'p oladigan bo'lsam xuddi meni arvoh urib ketadiganday bo'lib qolaman. Alloh onajonlarimizga dard ko'rsatmasin, ayniqsa qo'llariga... :) (Bolaligimda ota-onamdan yeganim shapaloq soni uchdir. Hammasiga shukur aytaman. Rabbanog'firli va livolidayya...)

Bolalar 18-19 oydan so'ng tezroq o'rganadi. Ota-ona doim yaxshi emsol ko'rsatishi zarur... (Allohu akbar, qizim 15-16 (:rolleyes:) oylik edi, onasi oyoqda suv ichmaslikni o'rgatgan ekan. "Dada otuu" deb qo'li bilan ishora qilganda juda g'alati bo'lib ketgan edim.) Men kuchim yetguncha to'g'rini o'rgatishga urinaman, lekin sutni to'kmoqchi bo'lsa stakanni to'ldirib o'zim beraman. Qiziq, ikki-uch sinashdan so'ng o'zi unitadi... Nima bo'lsa ham sabr-toqat qilish kerak va balki qaytarib aytish zarurki yana sabr-toqat qilish kerak.

Yaxshi mavzu, inglis yo ruschaga aylanib qolmasa o'qib chiqamiz. :)
Hurmat bilan...

Ha ozi shunday nazariya bor: bola biror nima qilishga bolgan istagi qanchalik tez qondirilsa, keyin bu narsadan voz kechishi shunchalik oson boladi. Shuning uchun ham qoyib bering, bir muddat shu istagini bajo qiling. Aytaylik shakarni sepib oynamoqchi bolgan bolaga har safar taqiqlansa borgan sari qiziqishi oshib shuni qilishga urinaveradi. Siz bir-ikki marta shakarni sochib oynashiga yol qoysangiz, keyin ozi bu narsaga qiziqmay qoladi.
Masalani ikkinchi tomoni shundaki, bunday qiliqlarni qilishni faqat uyga chegaralash kerakmi?
Shunday qilsangiz farzand har qachon istaganini aytib qildiradigan erka bolib qolmaydimi?Yoki buni tasirini kormadizmi?

[Musofirbek]

R]Farzand ulg’aya boshlaganda.

al-Hamdu-Lillaahi Rabbil-'Aalameen was-Salaatu was-Salaamu 'alaa Ashrafil-Anbiyaa.e wal-Mursaleen, wa ba'd:

Go’dak g’oyatda muhtoj bo’lgan narsalardan biri uning hulqiga e’tibor bilan qarashdir. Zero u yoshligida tarbiyachisi o’rgatgan hulqlar bilan o’sib ulg’ayadi. Jumladan, tajanglik, achchiqlanish urushqoqlik, shoshqaloqlik, yengiltaklik, pala-partishlik, qo’rslik, ochofatlik kabi odatlar borki katta bo’lganda bularni tashlash qiyin bo’ladi va bu hulqlar unda mustahkam o’rnashgan sifat va hay’atlarga aylanib qoladi. Garchi bulardan juda hushyor bo’lib yursa ham, bir kuni albatta uni sharmanda qiladi. Shu tufayli aksar odamlarni egri hulqlar bilan topasiz. Bu narsa ular o’sib ungan tarbiya natijasidir. Shuningdek, bola esini taniganda uni laxv (bema’ni) , botil va qo’shiq majlislaridan, bid’at va yomon gap-so’zlardan uzoq qilish vojibdir. Agarda bular uning quloqlariga ilashib qolsa, ulg’ayganda undan ajralishi qiyin, og’ir bo’ladi va bulardan uni halos qilish valiysiga qiyin kechadi. Zero odatlarni o’zgartirish eng qiyin ishlardandir. Uning sohibi ikkinchi bir tabiatni paydo qilishga muhtoj bo’ladi. Tabiat hukmidan chiqish esa, o’ta og’irdir.
Bolaning valiysi uni boshqalardan narsa olishdan juda yiroq saqlashi kerak. Bola qachon olishga odatlansa , bu unga tabiat bo’lib qoladi va berish emas, olishga o’rganib ulg’ayadi. Bolani berish, ulashishga odatlantirish lozimdir. Qachonki valiy (birovga) narsa bermoqchi bo’lsa, bolani qo’li orqali bersinki, bola berish halovatini tuysin. Bolani yolg’onchi va hiyonatchi bo’lishidan juda qattiq saqlash kerak. Agarda valiy bolaga yolg’on va hiyonat yo’lini qulaylashtirib qo’ygudek bo’lsa, uning dunyo va ohirat saodatini barbod etgan, uni hamma yahshilikdan mahrum etgan bo’ladi.
Bolani yalqov, bekorchi, erinchoq va rohatda bo’lishga qo’yib qo’ymaslik, balki uni bularning ziddi bilan tutib turmoq kerak. Unga faqat qiladigan mashg’uloti uchun nafsi va badanini jamlab oladigan darajada dam bermoq kerak. Zero dangasalik va bekorchilikning yomon oqibatlari bordir. Insonlarning eng rohatlisi, eng toliqqanidir, insonlarning eng toliqadigani eng rohatdagisidir. Dunyo sardorligi va ohirat baht-saodatiga faqat toliqish ko’prigidan o’tiladi. Yahyo Ibn Abu Kasir dedilar: - ”Ilmga jismning rohati bilan erishilmaydi”.
Bolani kechaning ohirida uyg’onishga odatlantiriladi. Bu g’animatlar taqsimlanadigan, sovrinlar ulashadigan palladir. Kimgadur kamroq, kimgadur ko’proq ulush tegadi, yana kimdir bebahra qoladi. Bola qachon yoshligida odatlanib olsa, katta bo’lganida bu unga qulay bo’ladi.
Narsa berishda bolalar o’rtasida adolat qilish.
”Sunan”kitoblari, ”Musnadi Ahmad” va Ibn Hibbon ”Sahih” larida Nu’mon ibn Bashir Raziallohu anhudan rivoyat qildilar:
Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam dedilar: -”Farzandlaringiz o’rtasida adolat qilinglar”. (Sahih hadis)
Imom Muslim rivoyat qildilar. Bashir Raziallohu anhuning ayollari: ”Mening bolamga hizmatkor sovg’a qiling va bu narsaga Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallamni guvoh qiling”, dedi. Basher Raziallohu anhu Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallamni oldilariga keldilar-da : ”Falonchining qizi ( ayollarini aytyaptilar) uning o’gliga hizmatkor tuhfa etishimni so’rayapti…”, dedilar. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ” uning aka-ukalari bormi?”, deb so’radilar. ”ha” dedilar. ”Ularning hammalariga bunga berganingdek sovga berdingmi?”, deb so’radilar. ”yoq”, deb javob berdilar. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ”Bunday qilish yaramaydi, men faqatgina haq narsaga guvohlik qilaman”, dedilar.
Imom Ahmad rivoyatlarida Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ” Meni javrga guvoh qilma, albatta bolalaringning sendagi haqqi ular orasida adolat qilishingdir”, dedilar.
Bayhaqiy rivoyat qiladilar. Anas Raziallohu anhu dedilar: ” bir kishi Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam birga utirgan edi, uning o’g’ilchasi kelib qoldi va u o’glini o’pdi-da, bag’riga olib o’tkazdi. Keyin uning qizchasi keldi, u qizchasini oldi-da, yoniga o’tqazdi. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam ” Sen ular o’rtasida adolat qilmading”, dedilar.
Salaflar bolalarini o’pishda ular o’rtasida adolat qilishni yahshi korishar edi[/CENTER]

www.sofislom.com

Ibn Qoyyim al-Javziya rahimahullohning
”Tuhfatul mavdud bi ahkomil mavlud” nomli kitobidan olindi

[Madalio'g'li]

Masalani ikkinchi tomoni shundaki, bunday qiliqlarni qilishni faqat uyga chegaralash kerakmi?


Faqatgina uyda. Mehmonga borganda janjalkashlik qilsa ham ruxsat berilmaydi. Shu holda bilganim yagona usul diqqatini boshqa tomonga jo'natish... :rolleyes:

Shunday qilsangiz farzand har qachon istaganini aytib qildiradigan erka bolib qolmaydimi?Yoki buni tasirini kormadizmi?

Yo'q. Ko'pchilik ishontirish mumkin bo'ladi. :) Xoli 27 oylik, ba'zan yig'lab konsert berishiga ham musaoda qilaman. :) Bilmadim to'g'rimi? Lekin chegarani tan oladi va qiziqarlisi shuki bo'ynimga kuchliroq osiladi.

Inson, Allohning asmo ul husnosiga tajalligohdir. Mavzuga shu nazar bilan qarash ham bu haqda bizga darcha ochib bersa kerak... Har doim qabz yoki har doim bost bo'lmaydi, lekin ikkalasi ham shukur qilishni keraktiradi. Muvozanatni tiklash uchun esa Allohdan yordam so'raymiz. Chunki qisqa aqlimiz va ilmimiz shunga yo'l bermaydi.

[infolife]

Bu maqolani o'qiganimda bolangizni olishga emas berishga orgating, uni qolidan narsalar ulashing degani juda yoqqandi. Shuni hozir qollasak boladi endi.yana bir eslatganingiz uchun raxmat.

O'zi bu threadning asl maqsadi ham bolani necha yoshdan qanday odatlarga orgatishni boshlash kerakligi to'g'risida edi.

Aytaylik bolani birinchi tishlari chiqishi bilan yoki 7oylar atrofidan tish yuvishni, g'arbda aqlini tanigandan bizni uzbeklarda esa chillasini ichidan to'sishga o'rgatishni odat qilish kerak deyiladi.Buyoqda ertalab turganda yuz yuvilmaydiku, ammo bizda yuvib orgatiladi kichkinalikdan. Shu singari
bazi bir Islomiy odatlarni: aniqroq qilib aytadigan bolsak ovqatni ong qolda yeyish, suvni otirib ichish, salomlashish- hayirlashish, narsalarni bo'lishish-qizg'onmaslikni ham shu har qancha ertalikdan orgataverish kerak ekan. Ammo tartib intizomnichi? tartib intizom-disiplinani ham shu yurishni boshlab qiliqlari chiqqandan boshlash kerak bolsa undan chiqdi bolani o'ta ham erkin o'z holiga qoyib qoymasligimiz kerak shundaymi?

Iltimos, yosh bolalarda islomiy odatlarni shakllantirish togrisidagi maqolalarni shu yerda bolishsangiz. Islomiy bazi bir yirik ulamolarning yoshligi togrisidagi hikoyalar bolsa ham zor bolardi. Oldindan katta raxmat.


R]Farzand ulg’aya boshlaganda.

al-Hamdu-Lillaahi Rabbil-'Aalameen was-Salaatu was-Salaamu 'alaa Ashrafil-Anbiyaa.e wal-Mursaleen, wa ba'd:

Go’dak g’oyatda muhtoj bo’lgan narsalardan biri uning hulqiga e’tibor bilan qarashdir. Zero u yoshligida tarbiyachisi o’rgatgan hulqlar bilan o’sib ulg’ayadi. Jumladan, tajanglik, achchiqlanish urushqoqlik, shoshqaloqlik, yengiltaklik, pala-partishlik, qo’rslik, ochofatlik kabi odatlar borki katta bo’lganda bularni tashlash qiyin bo’ladi va bu hulqlar unda mustahkam o’rnashgan sifat va hay’atlarga aylanib qoladi. Garchi bulardan juda hushyor bo’lib yursa ham, bir kuni albatta uni sharmanda qiladi. Shu tufayli aksar odamlarni egri hulqlar bilan topasiz. Bu narsa ular o’sib ungan tarbiya natijasidir. Shuningdek, bola esini taniganda uni laxv (bema’ni) , botil va qo’shiq majlislaridan, bid’at va yomon gap-so’zlardan uzoq qilish vojibdir. Agarda bular uning quloqlariga ilashib qolsa, ulg’ayganda undan ajralishi qiyin, og’ir bo’ladi va bulardan uni halos qilish valiysiga qiyin kechadi. Zero odatlarni o’zgartirish eng qiyin ishlardandir. Uning sohibi ikkinchi bir tabiatni paydo qilishga muhtoj bo’ladi. Tabiat hukmidan chiqish esa, o’ta og’irdir.
Bolaning valiysi uni boshqalardan narsa olishdan juda yiroq saqlashi kerak. Bola qachon olishga odatlansa , bu unga tabiat bo’lib qoladi va berish emas, olishga o’rganib ulg’ayadi. Bolani berish, ulashishga odatlantirish lozimdir. Qachonki valiy (birovga) narsa bermoqchi bo’lsa, bolani qo’li orqali bersinki, bola berish halovatini tuysin. Bolani yolg’onchi va hiyonatchi bo’lishidan juda qattiq saqlash kerak. Agarda valiy bolaga yolg’on va hiyonat yo’lini qulaylashtirib qo’ygudek bo’lsa, uning dunyo va ohirat saodatini barbod etgan, uni hamma yahshilikdan mahrum etgan bo’ladi.
Bolani yalqov, bekorchi, erinchoq va rohatda bo’lishga qo’yib qo’ymaslik, balki uni bularning ziddi bilan tutib turmoq kerak. Unga faqat qiladigan mashg’uloti uchun nafsi va badanini jamlab oladigan darajada dam bermoq kerak. Zero dangasalik va bekorchilikning yomon oqibatlari bordir. Insonlarning eng rohatlisi, eng toliqqanidir, insonlarning eng toliqadigani eng rohatdagisidir. Dunyo sardorligi va ohirat baht-saodatiga faqat toliqish ko’prigidan o’tiladi. Yahyo Ibn Abu Kasir dedilar: - ”Ilmga jismning rohati bilan erishilmaydi”.
Bolani kechaning ohirida uyg’onishga odatlantiriladi. Bu g’animatlar taqsimlanadigan, sovrinlar ulashadigan palladir. Kimgadur kamroq, kimgadur ko’proq ulush tegadi, yana kimdir bebahra qoladi. Bola qachon yoshligida odatlanib olsa, katta bo’lganida bu unga qulay bo’ladi.
Narsa berishda bolalar o’rtasida adolat qilish.
”Sunan”kitoblari, ”Musnadi Ahmad” va Ibn Hibbon ”Sahih” larida Nu’mon ibn Bashir Raziallohu anhudan rivoyat qildilar:
Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam dedilar: -”Farzandlaringiz o’rtasida adolat qilinglar”. (Sahih hadis)
Imom Muslim rivoyat qildilar. Bashir Raziallohu anhuning ayollari: ”Mening bolamga hizmatkor sovg’a qiling va bu narsaga Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallamni guvoh qiling”, dedi. Basher Raziallohu anhu Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallamni oldilariga keldilar-da : ”Falonchining qizi ( ayollarini aytyaptilar) uning o’gliga hizmatkor tuhfa etishimni so’rayapti…”, dedilar. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ” uning aka-ukalari bormi?”, deb so’radilar. ”ha” dedilar. ”Ularning hammalariga bunga berganingdek sovga berdingmi?”, deb so’radilar. ”yoq”, deb javob berdilar. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ”Bunday qilish yaramaydi, men faqatgina haq narsaga guvohlik qilaman”, dedilar.
Imom Ahmad rivoyatlarida Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ” Meni javrga guvoh qilma, albatta bolalaringning sendagi haqqi ular orasida adolat qilishingdir”, dedilar.
Bayhaqiy rivoyat qiladilar. Anas Raziallohu anhu dedilar: ” bir kishi Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam birga utirgan edi, uning o’g’ilchasi kelib qoldi va u o’glini o’pdi-da, bag’riga olib o’tkazdi. Keyin uning qizchasi keldi, u qizchasini oldi-da, yoniga o’tqazdi. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam ” Sen ular o’rtasida adolat qilmading”, dedilar.
Salaflar bolalarini o’pishda ular o’rtasida adolat qilishni yahshi korishar edi[/center]

www.sofislom.com (http://www.sofislom.com)

Ibn Qoyyim al-Javziya rahimahullohning
”Tuhfatul mavdud bi ahkomil mavlud” nomli kitobidan olindi

[muslima]

Assalomu aleykum wa rohmatulloh!
Mani fikrimcha, bolaga tarbiya tug'ilgandan berib boshlanadi, bu nafaqat islom diniga oid, balki o'z qadrini bilgan hamma millatlar shu qoidaga rioya qiladi. Misol uchun, bizani ug'ilchamiz 6 oylik, unga hozirdan noto'g'ri harakatlarda tanbeh berib, yaxshi va to'g'ri ishlarida rag'batlantirib turamiz. Bola esini tanigandan keyin unga shu paytgacha noto'g'ri deb kegan ishlarizzi sababini tushuntira boshlaysiz. "Bu ishni Alloh yaxshi ko'rmaydi", "Muhammad alayhissalom bunday qilishga buyurganlar, bundan qaytarganlar" kabi izohlar berishni boshlaysiz.
Evropalikla hammasi bolasini o'z holiga qo'yib qo'yadi diyish noto'ri, chunki ulani ichidayam tarbiyalilarini ko'p ko'rdik. Avvalo bu ota-onaga bog'liq. Bola asosiy tarbiyani uydan oladi, ota-onadan o'rganadi.
Bizayam o'g'ilchamizani tarbiyali, odobli, kattalani oldida sal uyatchen bo'lishini hohlimiza, inshaallah.
Yuqorida etib o'tibsila, yani biza o'zbeklada haqiqatdan ham tarbiya, odob kuchli.Kattalani oldida tortinchoqlik, uyatchenli bo'ladi bizani o'zbek bolachalada.

Alloh hammamizani farzandlarimizani solih va soliha, chiroyli tarbiyali farzandladan qisin!

[lyalyapo]

R]Farzand ulg’aya boshlaganda.

al-Hamdu-Lillaahi Rabbil-'Aalameen was-Salaatu was-Salaamu 'alaa Ashrafil-Anbiyaa.e wal-Mursaleen, wa ba'd:

Go’dak g’oyatda muhtoj bo’lgan narsalardan biri uning hulqiga e’tibor bilan qarashdir. Zero u yoshligida tarbiyachisi o’rgatgan hulqlar bilan o’sib ulg’ayadi. Jumladan, tajanglik, achchiqlanish urushqoqlik, shoshqaloqlik, yengiltaklik, pala-partishlik, qo’rslik, ochofatlik kabi odatlar borki katta bo’lganda bularni tashlash qiyin bo’ladi va bu hulqlar unda mustahkam o’rnashgan sifat va hay’atlarga aylanib qoladi. Garchi bulardan juda hushyor bo’lib yursa ham, bir kuni albatta uni sharmanda qiladi. Shu tufayli aksar odamlarni egri hulqlar bilan topasiz. Bu narsa ular o’sib ungan tarbiya natijasidir. Shuningdek, bola esini taniganda uni laxv (bema’ni) , botil va qo’shiq majlislaridan, bid’at va yomon gap-so’zlardan uzoq qilish vojibdir. Agarda bular uning quloqlariga ilashib qolsa, ulg’ayganda undan ajralishi qiyin, og’ir bo’ladi va bulardan uni halos qilish valiysiga qiyin kechadi. Zero odatlarni o’zgartirish eng qiyin ishlardandir. Uning sohibi ikkinchi bir tabiatni paydo qilishga muhtoj bo’ladi. Tabiat hukmidan chiqish esa, o’ta og’irdir.
Bolaning valiysi uni boshqalardan narsa olishdan juda yiroq saqlashi kerak. Bola qachon olishga odatlansa , bu unga tabiat bo’lib qoladi va berish emas, olishga o’rganib ulg’ayadi. Bolani berish, ulashishga odatlantirish lozimdir. Qachonki valiy (birovga) narsa bermoqchi bo’lsa, bolani qo’li orqali bersinki, bola berish halovatini tuysin. Bolani yolg’onchi va hiyonatchi bo’lishidan juda qattiq saqlash kerak. Agarda valiy bolaga yolg’on va hiyonat yo’lini qulaylashtirib qo’ygudek bo’lsa, uning dunyo va ohirat saodatini barbod etgan, uni hamma yahshilikdan mahrum etgan bo’ladi.
Bolani yalqov, bekorchi, erinchoq va rohatda bo’lishga qo’yib qo’ymaslik, balki uni bularning ziddi bilan tutib turmoq kerak. Unga faqat qiladigan mashg’uloti uchun nafsi va badanini jamlab oladigan darajada dam bermoq kerak. Zero dangasalik va bekorchilikning yomon oqibatlari bordir. Insonlarning eng rohatlisi, eng toliqqanidir, insonlarning eng toliqadigani eng rohatdagisidir. Dunyo sardorligi va ohirat baht-saodatiga faqat toliqish ko’prigidan o’tiladi. Yahyo Ibn Abu Kasir dedilar: - ”Ilmga jismning rohati bilan erishilmaydi”.
Bolani kechaning ohirida uyg’onishga odatlantiriladi. Bu g’animatlar taqsimlanadigan, sovrinlar ulashadigan palladir. Kimgadur kamroq, kimgadur ko’proq ulush tegadi, yana kimdir bebahra qoladi. Bola qachon yoshligida odatlanib olsa, katta bo’lganida bu unga qulay bo’ladi.
Narsa berishda bolalar o’rtasida adolat qilish.
”Sunan”kitoblari, ”Musnadi Ahmad” va Ibn Hibbon ”Sahih” larida Nu’mon ibn Bashir Raziallohu anhudan rivoyat qildilar:
Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam dedilar: -”Farzandlaringiz o’rtasida adolat qilinglar”. (Sahih hadis)
Imom Muslim rivoyat qildilar. Bashir Raziallohu anhuning ayollari: ”Mening bolamga hizmatkor sovg’a qiling va bu narsaga Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallamni guvoh qiling”, dedi. Basher Raziallohu anhu Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallamni oldilariga keldilar-da : ”Falonchining qizi ( ayollarini aytyaptilar) uning o’gliga hizmatkor tuhfa etishimni so’rayapti…”, dedilar. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ” uning aka-ukalari bormi?”, deb so’radilar. ”ha” dedilar. ”Ularning hammalariga bunga berganingdek sovga berdingmi?”, deb so’radilar. ”yoq”, deb javob berdilar. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ”Bunday qilish yaramaydi, men faqatgina haq narsaga guvohlik qilaman”, dedilar.
Imom Ahmad rivoyatlarida Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam: ” Meni javrga guvoh qilma, albatta bolalaringning sendagi haqqi ular orasida adolat qilishingdir”, dedilar.
Bayhaqiy rivoyat qiladilar. Anas Raziallohu anhu dedilar: ” bir kishi Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam birga utirgan edi, uning o’g’ilchasi kelib qoldi va u o’glini o’pdi-da, bag’riga olib o’tkazdi. Keyin uning qizchasi keldi, u qizchasini oldi-da, yoniga o’tqazdi. Rasululloh Sallallohu Alayhi va Sallam ” Sen ular o’rtasida adolat qilmading”, dedilar.
Salaflar bolalarini o’pishda ular o’rtasida adolat qilishni yahshi korishar edi[/center]

www.sofislom.com (http://www.sofislom.com)

Ibn Qoyyim al-Javziya rahimahullohning
”Tuhfatul mavdud bi ahkomil mavlud” nomli kitobidan olindi


Yuqoridagi kitobdan keltirilgan risolaning to'laroq matni quyida keltirilgan. Alloh rozi bulsin o'zimni o'qiganimga ham ancha bo'lib qolgan edi, yahshi eslatma bo'ldi . Boshqa kitoblardan farqlik aniq qo'llanmalar mavjud.

http://www.bolajon.com/index.php?option=com_content&task=view&id=109&Itemid=123

P.S. infolife sizga bir olim haqida aytkan edim uchrashganda, shu olim edi adashmasam. Afsus o'zbek tilida faqatgina yuqorida bergan risolamni topganman.

[muslima]

ислом нури

мақолалар



болалар тарбияси учун 30 восита

«одамлардан (мутакаббирлик билан) юзингни ўгирмагин ва ерда кибру-хаво билан юрмагин. чунки аллох барча кибру-хаволи, мактанчок кимсаларни суймас. юрганингда ўртача юргин ва овозингни паст килгин. чунки овозларнинг энг ёмони эшаклар овозидир». (лукмон 18-19).

имом ибн кудома алмакдисий ўзининг: «минхожул-косидин» номли китобида бир неча одобларни зикр килади: «бола вояга етиб, унда фикрлаш аломатлари намоён бўлса, уни яхши кузатиш ва ахволини ўрганиш лозим бўлади. чунки, боланинг калби содда ва тоза бўлиб, у хар кандай накшни кабул килишга тайёрдир. агар яхшиликка одатлантирилса, яхшилик билан улгаяди. унинг савобида ота-она ва тарбия берувчилар шерик бўлади. агар ёмонликка одатланса, ёмонлик билан улгаяди ва жавобгарлик унинг якинлари бўйнига тушади. шунинг учун болани эхтиёт килиш, тарбиялаш, ёмонликлардан пок тутиб яхши ахлокларни ўргатиш лозимдир. агар бола юзида хаё нурлари кўриниб баъзи ишлардан уялса ва хаё килса ва уни ёмон деб билса, бу аллох таолонинг хидояти ва ахлокининг яхшилиги ва калбининг тозалигига далолат киладиган яхшиликдир. агар боланинг холати шундай бўлса, у балогатга етганда комил аклли бўлиши билан келажаги порлокдир. болага чиройли одоб беришга риоя килиш диккат эътиборга сазовор ишдир».

биз куйида болаларга берилиши керак бўлган баъзи ахлок-одоб воситаларини зикр киламиз:

биринчи восита: кўпинча бола таомга очкўз бўлади. унга таом одобини ўргатиш лозим. таомни ўнг кўли билан есин, таом ейишни бошлашдан илгари «бисмиллах» десин, ўзининг олдидан есин ва бошкалардан илгари таомга кўл урмасин.

расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам умар ибн аби саламанинг кўли таом устида ўйнаётганини кўрганларида: «эй бола, бисмиллах дегин, ўнг кўлинг билан егин ва ўз олдингдан егин» дедилар. шоир айтганидек:


шошилмасман таом узра узатилганда кўл
кавмнинг очкўзроги шошганрогидир бил.

овкатга ва ундан еяётган кишига карамасин, бу бахиллик далилидир.

иккинчи восита: овкатланишда шошилмаслик ва таомни яхшилаб чайнашлик, лукмани кетма-кет олмаслик, одоб билан лукма олиш ва кўлини кийимига суртиб дог килмасликка буюринг. тўкиб-сочиб пала-партиш емасин.

учинчи восита: баъзи пайтлар курук нон ейишга одатлантиринг. нонни бирор нарса билан ейиш лозим деб ўйлайдиган бўлмасин. чунки гохо хаётида нон ўткизадиган бирор нарса топилмайдиган холат хам бўлиб колиши мумкин. болага меъёридан ортикча ейишликни ёмонлиги ва кўп ейдиган одамларни хайвонга ўхшатиш билан баён килинг. унинг олдида кўп овкат ейдиган болани ёмонланг, кам овкат ейдиган болани эса мактанг, токи у болага эргашсин ва гам-ташвиши факат корнигина бўлган очкўз кишига айланмасин.

тўртинчи восита: таомни бошкаларга илиниш ва овкатга харис бўлмасликни болага яхши кўрсатинг. унинг хузурида дагал бўлган хар кайси таомни макталади, токи ширин таомларга берилиб колмасин, ундан ажралиши кийин бўлади.

бешинчи восита: боланинг кийими оппок ва оддий бўлгани яхши. кизил ва заъфарон ранглар билан бўялган хамда ипак матолардан тикилган бўлмасин. бундай кийимлар аёллар кийими ва ёмон, динсиз инсонларнинг кийими деган нарса боланинг фикрига сингади ва улардан жирканади.

[muslima]

олтинчи восита: болага тўпигидан пастда бўлган узун кийим кийиш ёмон кўрсатилади, токи узун кийим киймасликка одатлансин.

еттинчи восита: ёш болани фаровонлик, дабдабали яшаш, фахрли кимматбахо кийимларни кийишга одатланган болалардан ва бу нарсаларга кизикадиган болалардан сакланади. чунки ёш болани ёшлигидан ахамиятсиз ташлаб кўйилса, кўпинча ахлоксиз, ёлгончи, хасадчи, ўгри, чакимчи, ўжар, жонга тегадиган ва беор бўлиб етишади. ахлоки гўзал бўлиши учун буларнинг хаммасидан сакланади.

саккизинчи восита: мактаб дарсларидан ташкари уйда куръон таълими, кейинрок куръон тафсири, раслуллох саллаллоху алайхи ва салламнинг хадислари хамда фикхни таълим бериш билан машгул килиш максадга мувофик бўлади. болани куръон ёдлашга, хадисларни ёдлашга кизиктирилади. бунинг учун «арбаъийна ан нававийя» «булугул маром» каби китоблардан фойдаланилади. ёдлаш хакикий илмдир ким ёдламаса, кўпинча масъалаларни чикаришга кодир бўлмайди. яхши мавъизалар, солих кишиларнинг хабарлари, дунёдан юз ўгириш ва нафсни тарбиялаб чиниктириш хакидаги солих кишиларнинг хикояларини эътибор килинади. боланинг калбига солих кишиларни яхши кўриш ва уларга эргашиш уруги сочилади. ашъарий, муътазила, шийъалар ва бошка ахли бидъатларнинг китобларидан хазар килдирилади.

тўккизинчи восита: хажв, аския ва ошикларнинг дил изхори каби шеърлардан ва бунга мубтало бўлган инсонлардан болани саклаш керак. чунки улар боланинг калбига кирган сайин фасод уругини экадилар.

ўнинчи восита: хуснихат, шеърий масаллар ва зохидлик хакидаги шеърларни ёдлашга одатлантирилади. амирул муминин алий разияллоху анху: «хуснихатни лозим тутинглар. хуснихат ризк калитларидандир» — дедилар.

ўн биринчи восита: агар болада чиройли феъл, яхши хулк намоён бўлса, унинг бу хулки билан икром килиб, уни кувонтирадиган нарса билан мукофот лаб, одамлар орасида уни мактаб кўйилади. гохо бунинг акси бўлиб бир марта ёмон хулк содир бўлиб колганда эса, уни билмаганликка олиб, одамлар орасида айби очилмайди ва обрўси тўкилмайди, бу каби холларда хеч бир бола кайтиб бундай ишни килишга журъат килмайди, хусусан бола уни бекитиб махфий килаётган бўлса.

ўн иккинчи восита: бола агар ёмон одатини яна такрорласа, унга махфий суратда дашном берилади ва бу ишни жуда ёмон эканлиги уктирилади ва унга бундай холатда уни бирон киши кўрса шарманда бўлиши айтилади. лекин дашномни ортикча килиб юборилмайди. чунки, унинг ўзи хакида маломат эшитиши эътиборсиз нарсага айланади ва гап таъсир килмайдиган бўлиб колади.

ўн учинчи восита: ота ўзининг боласига бўлган сўзининг хайбатини саклайди ва болани гохи гохида уришиб кўяди, она уни отаси билан кўркитади ва уни ёмон ишлардан кайтариб, отасининг каттиклиги ва ундан кўркишини уктиради.

она мадрасадир уни яхши жихозла
асли пок авлод тарбиясин унга хосла
диннинг ёмгирийла сугорилса гар
она богдир гуркирар ва гуллаб-яшнар.

ўн тўртинчи восита: болани кундузи ухлашдан кайтарилади, чунки бу унга дангасалик келтиради. эрта ухлаб эрта туришга одатлантирилади ва бу одат инсоннинг самарали хаёт кечиришида кўмакчи бўлишини тушунтирилади.

[muslima]

Ўн бешинчи восита: Юмшок тўшак ишлатишдан кайтарилади, хатто аъзолари махкам бўлсин, танаси енгил бўлсин ва фаровонлик бўлмаганида сабрли бўлсин. Еб-ичишда, кийимда ва тўшакларда дагалликка одатлантирилади Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам: «Кўп овкат ейишдан саклнинглар, кўп овкат калбни каттиклик билан захарлайди»- деганлар.

Ўн олтинчи восита: Болани яширинча киладиган ишлардан кайтариш керак, чунки у ёмонлигини билган ишларни яшириб килади, бу эса уни хар бир кабих ишни килишга ўрганиб колишига сабаб бўлади.

Ўн еттинчи восита: Кундузи бир вактда юриш, харакат килиш ва шугулланиб чиникишга одатлантирилади, токи ялков бўлиб, дангасаликка гирифтор бўлиб колмасин. Мерганликни ўрганса ва яхши кўрса бунинг зиёни йўк. От миниш хам яхшидир. (хозирги кундаги маркаблар хам шу жумладан) Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам: «Уч нарса лагв-бехуда саналмайди, инсоннинг оти билан ўйнаши, камони билан ўйнаши ва ахли билан ўйнаши»- дедилар.

Ўн саккизинчи восита: Оёкларини очиб юрмаслик, юрганда шошилмасликка ва кўлини оркасига килиб мутакаббир кишиларнинг килиги каби харакатлантирмасликка одатлантирилади. Расулуллох саллаллоху алайхи ва саллам бу юришдан кайтардилар.

Ўн тўккизинчи восита: Ўзининг тенгкурлари ва ўртоклари олдида дадасининг нарсаси билан, таом ёки кийим ва шу каби нарсалар билан мактаниб, фахрланишдан кайтарилади ва хокисорликка, бирга ўйнаётган болаларга нисбатан иззатли бўлиш ва улар билан гаплашганида мулойим бўлишга одатлантирилади.

Йигирманчи восита: Ўзи каби болалардан бирон нарса олишдан кайтарилади. Агар бола хурматли ва бой-бадавлат оиладан бўлса бировдан нарса олиш ёмонлик, хакирлик ва кадрнинг тушиши эканлигини тушунтирилади. Агар у факир кишиларнинг фарзанди бўлса, бировдан нарса олиш, тама эканлиги, тамагирликда эса хорлик борлиги ва бу итларнинг одати эканлиги, чунки ит бир лукмани кутиб хорланиб туриши тушунтирилади.

Йигирма биринчи восита: Болаларга олтин-кумуш, умуман пулни яхши кўриш ва ундан тама килишни ёмон килиб кўрсатилади. Уларни илон-чаёнлар ва захардан кўра кўпрок пул ва олтин - кумушдан эхтиёт килинади.

Йигирма иккинчи восита: Мажлисларда, бошкалар олдида тупурмаслик, бурун кокмаслик, мусулмонларга орка ўгирмаслик ва кўп эснамасликка одатлантирилади.

Йигирма учинчи восита: Болага ўтириш кайфияти ўргатилади, чўкка тушиб ўтиради, ёки бир оёги билан чўккалаб, иккинчи оёгини тиклаб ўтиради, ёки икки тиззасини кучоклаб ўтиради. Расулулллох саллаллоху алайхи ва саллам кўп холатларида шу кўринишларда ўтирар эдилар.

[muslima]

Йигирма тўртинчи восита: Аллохнинг зикридан бошка гапларни кўп гапиришдан кайтарилади ва кўп гапириш уятсизлик аломати, тубан ва пасткаш одамларнинг болаларининг одатлари эканлигини баён килинади, токи бола ўзини кўп гапиришдан тийсин. Валлоху аълам.

Йигирма бешинчи восита: Ёшлигидан касам ичишга одатланиб колмаслиги учун, рост бўлсин ёлгон бўлсин, касам ичишдан кайтарилади.

Йигирма олтинчи восита: Бемаъни, бехаё сўзлар, лаънатлаш ва хакорат килишдан кайтарилади. Огзидан шоди кириб боди чикадиган одамларга аралашишдан болани сакланади, чунки уларнинг ёмонлиги иложсиз юкади. Бола одобини саклашнинг асли ёмонларга якинлатмасликдадир.

Йигирма еттинчи восита: Болага довюраклик ва кийинчиликларга бардошли бўлиш ўргатилади. Бу сифатлар унинг олдида макталади. Буларни эшитиш билан унинг яхши амаллиги бола калбига киради ва унга ўрганади.

Йигирма саккизинчи восита: Бола нима бўлганда хам бола, у тарбия чарчогидан хордик чикариши учун яхши ўйинларга имкон яратиб бериш максадга мувофикдир.

Йигирма тўккизинчи восита: Етти ёшга етганида намозга буюрилади ва тахоратга одатланиши учун уни тарк этса кечирилмайди. Ёлгон гапиришдан ва хиёнатдан кўркитилади. Балогат ёшига етса унга хамма таклифотлар юкланади.

Ўттизинчи восита: Ота-она, устоз, мураббий ва хар бир ўзидан катта ёшда бўлган кариндош ёки бегона бўлсин хар бир мусулмонга итоат килишни, уларга иззат икром ва хурмат кўзи билан карашни ва уларнинг олдида ўйинни тарк этишни таълим бериш лозимдир.

Бу одобларнинг хаммаси хали балогат ёшига етмаган аклини таниган ёш болаларга тааллуклидир.

Аллохдан фарзандларимизни тарбиялаши, уларни хар бир ёмонликдан саклаши ва бировларни адаштирмайдиган, ўзлари адашмайдиган, тўгри йўл топган ва бошкаларни хам тўгри йўлга бошлайдиган кишилар килишини сўраймиз. Ва салаллоху ала Мухаммадин ва ала олихи ва сахбихи ва саллам.

Дорул Косим тайёрлаган

Ислом нури тахририяти таржима килган.