B.TURKISTANI
04-16-2008, 08:10 AM
Assalamu alaykum...
Ёвруполиқлар ғафлат уйқусида қолиб ётқон вақтларида бу улум ва фунунларни ўқуб, юнон, эрон, ҳинд тилларидан фалосифаи қудамо китобларини арабийға таржима қилиб, тартибға солиб, таҳзибга киргузуб Бағдод, Басра, Қуртубаларни гуллатиб обод қилғон, кутубхоналар иншо қилғонлар бизнинг салафларимиз бўлғон мусулмонларгина эдилар. Биргина Бағдод шаҳрида олтмиш минг ҳаммом, уч юз минг масжид бор эди. Басрада юз йигирма минг лимон бўлур эди. Бутун шаҳардаги иморатларнинг тагларидан қувурлар воситалари ила ҳар бир уйга ҳаво киргузуб, иссиғнинг ҳароратидан қутулуб олув баробарида ҳар бир қувур бошиға атиргулларни боғлаб қўюр эдиларки, ул гуллар воситалари ила бутун шаҳардаги уйларға хушбўйлар юборур эдилар. Бағдод ва Басранинг нуфус ҳисоблари ул замонларда қанчаға етган эканлиғини билмакни ўқуғучиларнинг ўзлариға ҳавола қилиб қўя қоламиз. Қуртубадаги кутубхонанинг ҳовий бўлғон китобларининг фиҳрист китоблари 440 жилд эди.
Чунончи Қоҳиранинг Таймурийя кутубхонасида тарих китобларидан баъзи ажзолари бор. Ул китоб ноқис бўлғони, аввалу охиридан ғойиб бўлғони учун ҳалиғача ул китобнинг оти нима, мусаннифи кимлиги билинмаган. Ўшал бор жузларидан бу китобнинг тартиби ҳам бошқа тарих китобларидек сана эътибори ила ёзилғонлиғи билинадур. Ул жузларда 626 ҳижрий санадан тортиб 700 ҳижрий саналаргача бўлғон ҳаводислар [мусалсал] мавжуддур. Ўшал жузларнинг 633 ҳижрий санадаги ҳаводисларидан бирида бир тиббий мадрасанинг Бағдодда шифохонаси ила иморатлари тамом тайёр бўлғонлиғи ва ҳолатлари ёзилғондур. Ул мадраса ва шифохонанинг Бағдодда халифа Мустансир Аббосий тарафидан ўз мадрасаси «Мустансирийя»нинг рўбарўсиға солиб эди. Мазкур мадрасанинг иморатлари баёнида бир соатнинг ҳам баёни бор эди. Бу соат баёнидан мусулмонларнинг [ўшал замонда] санойеъ ва фунундаги тақаддумлари қайси даражада эканлиғи собит бўладур. Ўшал китобда дейдурки:
Ушбу йил (633)да Бағдодда Мустансирийя тўғрусида солиниб турган тиббий мадраса тайёр бўлди. Ушбу мадрасанинг айвонида табиблар ўлтурадурган бир манзара ҳам солинғон эди. Ўшал манзара яқинида касалларнинг имтиҳонлари вақтида осонлик ила фойдалансунлар, деб талабалар ўлтурадурган жой ҳам солинғон эди. Ушбу манзаранинг девориға осмоннинг харитаси тортилиб, ўшал ясама осмонда неча дона чиройлиқ меҳроблар ясаб ул меҳробларға эшиклар қурулғон эди. Доиранинг ўртасида олтундан икки лочин ясалғон бўлуб, ул лочинлар икки олтун табақ ичларида ўлтурар эдилар. Ўшал икки ясама лочинлар орқаларида биринчдан икки дона ўқ бор эдики, ул ўқлар рўбарўдан кўрунмас эдилар. Ҳар бир соат ўтуви баробарида ул икки ўқлар ўзларича ул лочинлар тумшуқларига етиб, яна қайтиб ул олтун табақларға тушувлари баробарида ул меҳробларнинг бирининг эшиклари очиладур. Сўнгра ул ўқлар ўз жойлариға қайтадурлар. Шу хилда ҳар бир соатда бирин-бирин дарвозалар очилиб-ёпилиб борадурлар. Ва яна офтобнинг чиқиши баробарида ушбу доиранинг кўк осмонида олтундан бир қанча кунлар пайдо бўладурлар, янги ой [ҳилол]лар кўруладурлар, кечалар вужудға келадурлар. Офтобнинг чиқиши ила кечаси кундузига мубаддал бўлуб, куннинг ботиши ила булар ҳам ғоиб бўладурлар. Кечаси бўлса, яна ой чиқадур, ул ойнинг оз-моз ёруғлиғи ҳам пайдо бўладур. Қандоғ вақт айланса, ўшандоғ ой ҳам катта ва кичик бўлуб борадур, ҳатто баъзи соатларда бутун ой ҳам бўлуб қоладур. Ушбу тартибда кун чиқарғача давом этадур. Шу хилда бу соатда кеча ва кундузнинг вақтларини кўрсатадур. Нуруддин Али ибн Саълаб Соотий (601да туғулуб, 683да вафот бўлди) бутун умрида шул соатға муҳофиз эди.
Bu iqtibos Shokirbek akadan edi.
Ovrupoliklar uyg'onib muslimlar g'aflat uyqusiga kirib ketmoqda...
Hozirda turli ixtiloflarga berilib zalolat botqog'iga botib ketayotganimiz ravshanlashib ketmoqdaki ahli kuffar so'zsiz Dunyo ilmi bo'yicha muslimlardan ustun kelib bo'ldi. Muslimlar faqatgina turli ixtilof, samarasiz tortishuv baxslarga bel bog'lab qolmay balki bir-birlarini kufrda ayblab, kofiru fosiqdan tortib murtadlikda ayblab tashlaydigan darajada bo'lib qoldiki o'zga insonlar nazdida Islom deb atalmush buyuk dinga nisbatan nafrat uyg'onib ketdi. Islomdan cho'chish, zerikish kabi tuyg'ular avj olib ketdi. Bundan samaralii foydalanib qolayotgan kuffar ahligaga ayniqsa Nasroniylarga juda qo'l kelmoqda. Albatta Qoyomatgacha butun xalq Islomga yuz tutishi, sohta dinlar parchalanib ketishi haqida sahih hadislar vorid bo'lgan. Ammo bu o'y bilan musulmon inson o'zini o'zi aldab qo'yayotgani, qiyomatga qadar Islomdan chiqib ketayotgan inson bilan ishi ham bo'lmayotgani achinarli hol.
Yuoqridagi eski o'zbek tili usulida bitilgan maqolani o'qib salaf davridagi rivojlangan ilm xaqida oz bo'lsada tasavvurga ega bo'ldim. Ammo...
Nima uchun hozirda biz muslim ummatlar diniy ilm bilan birgalikda Dunyo ilmi bilan hamnafas emasmiz? Nima uchun dinga chuqur berilib dunyo ilmi arqonini ushlab ola bilmayapmiz? Sabab ne?
Rasuli akram sollallohu alayhi vasallamning sahih hadislarida: "...chuqur berilmang, sizdan ilgarigilar chuqur berilganlri sabab halok bo'lishdi" degan naqllari hozirgi ummat uchun naqadar hos naqadar mos kelishini bilsak edi.
Ammo qancha to'htatilmasin, qancha ogohlantirlmasin befoydaligicha qolmoqda, kattalarni muomilasini ko'rib kelayotgan avlod kelajakda ham bundan yuz battarroq qaytarib yo yaxshilik tarafga yohud yomonlik tarafga yuz burilib ketishi aniq.
Shunday ekan, iltimos shu mavzuga holis dunyo ilmini o'rganish, u bilan barobar tarzda birinchi o'rinda Din ilmini ustun qo'yish haqida baxs qilib, muloqot qilsak.
Yoshi kattalar, ilmi bor insonlar Dinimiz dunyo ilmini o'rganishga nima deb javob beradilar?
Al-Horazmiy, Ulug'bek, Ahmad Farg'oniy, Abu Ali ibn Sino, Beruniy kabi buyuk mutafakkir olimlar aynan bizni Turon zaminidan chiqqani haqida eshitganman, ammo ularni hayotiy ijodi, qachon tug'ilganiyu nima ish qilgani bilan biron bir ma'lumotni o'qimaganman yoki eshitmaganman.
Ёвруполиқлар ғафлат уйқусида қолиб ётқон вақтларида бу улум ва фунунларни ўқуб, юнон, эрон, ҳинд тилларидан фалосифаи қудамо китобларини арабийға таржима қилиб, тартибға солиб, таҳзибга киргузуб Бағдод, Басра, Қуртубаларни гуллатиб обод қилғон, кутубхоналар иншо қилғонлар бизнинг салафларимиз бўлғон мусулмонларгина эдилар. Биргина Бағдод шаҳрида олтмиш минг ҳаммом, уч юз минг масжид бор эди. Басрада юз йигирма минг лимон бўлур эди. Бутун шаҳардаги иморатларнинг тагларидан қувурлар воситалари ила ҳар бир уйга ҳаво киргузуб, иссиғнинг ҳароратидан қутулуб олув баробарида ҳар бир қувур бошиға атиргулларни боғлаб қўюр эдиларки, ул гуллар воситалари ила бутун шаҳардаги уйларға хушбўйлар юборур эдилар. Бағдод ва Басранинг нуфус ҳисоблари ул замонларда қанчаға етган эканлиғини билмакни ўқуғучиларнинг ўзлариға ҳавола қилиб қўя қоламиз. Қуртубадаги кутубхонанинг ҳовий бўлғон китобларининг фиҳрист китоблари 440 жилд эди.
Чунончи Қоҳиранинг Таймурийя кутубхонасида тарих китобларидан баъзи ажзолари бор. Ул китоб ноқис бўлғони, аввалу охиридан ғойиб бўлғони учун ҳалиғача ул китобнинг оти нима, мусаннифи кимлиги билинмаган. Ўшал бор жузларидан бу китобнинг тартиби ҳам бошқа тарих китобларидек сана эътибори ила ёзилғонлиғи билинадур. Ул жузларда 626 ҳижрий санадан тортиб 700 ҳижрий саналаргача бўлғон ҳаводислар [мусалсал] мавжуддур. Ўшал жузларнинг 633 ҳижрий санадаги ҳаводисларидан бирида бир тиббий мадрасанинг Бағдодда шифохонаси ила иморатлари тамом тайёр бўлғонлиғи ва ҳолатлари ёзилғондур. Ул мадраса ва шифохонанинг Бағдодда халифа Мустансир Аббосий тарафидан ўз мадрасаси «Мустансирийя»нинг рўбарўсиға солиб эди. Мазкур мадрасанинг иморатлари баёнида бир соатнинг ҳам баёни бор эди. Бу соат баёнидан мусулмонларнинг [ўшал замонда] санойеъ ва фунундаги тақаддумлари қайси даражада эканлиғи собит бўладур. Ўшал китобда дейдурки:
Ушбу йил (633)да Бағдодда Мустансирийя тўғрусида солиниб турган тиббий мадраса тайёр бўлди. Ушбу мадрасанинг айвонида табиблар ўлтурадурган бир манзара ҳам солинғон эди. Ўшал манзара яқинида касалларнинг имтиҳонлари вақтида осонлик ила фойдалансунлар, деб талабалар ўлтурадурган жой ҳам солинғон эди. Ушбу манзаранинг девориға осмоннинг харитаси тортилиб, ўшал ясама осмонда неча дона чиройлиқ меҳроблар ясаб ул меҳробларға эшиклар қурулғон эди. Доиранинг ўртасида олтундан икки лочин ясалғон бўлуб, ул лочинлар икки олтун табақ ичларида ўлтурар эдилар. Ўшал икки ясама лочинлар орқаларида биринчдан икки дона ўқ бор эдики, ул ўқлар рўбарўдан кўрунмас эдилар. Ҳар бир соат ўтуви баробарида ул икки ўқлар ўзларича ул лочинлар тумшуқларига етиб, яна қайтиб ул олтун табақларға тушувлари баробарида ул меҳробларнинг бирининг эшиклари очиладур. Сўнгра ул ўқлар ўз жойлариға қайтадурлар. Шу хилда ҳар бир соатда бирин-бирин дарвозалар очилиб-ёпилиб борадурлар. Ва яна офтобнинг чиқиши баробарида ушбу доиранинг кўк осмонида олтундан бир қанча кунлар пайдо бўладурлар, янги ой [ҳилол]лар кўруладурлар, кечалар вужудға келадурлар. Офтобнинг чиқиши ила кечаси кундузига мубаддал бўлуб, куннинг ботиши ила булар ҳам ғоиб бўладурлар. Кечаси бўлса, яна ой чиқадур, ул ойнинг оз-моз ёруғлиғи ҳам пайдо бўладур. Қандоғ вақт айланса, ўшандоғ ой ҳам катта ва кичик бўлуб борадур, ҳатто баъзи соатларда бутун ой ҳам бўлуб қоладур. Ушбу тартибда кун чиқарғача давом этадур. Шу хилда бу соатда кеча ва кундузнинг вақтларини кўрсатадур. Нуруддин Али ибн Саълаб Соотий (601да туғулуб, 683да вафот бўлди) бутун умрида шул соатға муҳофиз эди.
Bu iqtibos Shokirbek akadan edi.
Ovrupoliklar uyg'onib muslimlar g'aflat uyqusiga kirib ketmoqda...
Hozirda turli ixtiloflarga berilib zalolat botqog'iga botib ketayotganimiz ravshanlashib ketmoqdaki ahli kuffar so'zsiz Dunyo ilmi bo'yicha muslimlardan ustun kelib bo'ldi. Muslimlar faqatgina turli ixtilof, samarasiz tortishuv baxslarga bel bog'lab qolmay balki bir-birlarini kufrda ayblab, kofiru fosiqdan tortib murtadlikda ayblab tashlaydigan darajada bo'lib qoldiki o'zga insonlar nazdida Islom deb atalmush buyuk dinga nisbatan nafrat uyg'onib ketdi. Islomdan cho'chish, zerikish kabi tuyg'ular avj olib ketdi. Bundan samaralii foydalanib qolayotgan kuffar ahligaga ayniqsa Nasroniylarga juda qo'l kelmoqda. Albatta Qoyomatgacha butun xalq Islomga yuz tutishi, sohta dinlar parchalanib ketishi haqida sahih hadislar vorid bo'lgan. Ammo bu o'y bilan musulmon inson o'zini o'zi aldab qo'yayotgani, qiyomatga qadar Islomdan chiqib ketayotgan inson bilan ishi ham bo'lmayotgani achinarli hol.
Yuoqridagi eski o'zbek tili usulida bitilgan maqolani o'qib salaf davridagi rivojlangan ilm xaqida oz bo'lsada tasavvurga ega bo'ldim. Ammo...
Nima uchun hozirda biz muslim ummatlar diniy ilm bilan birgalikda Dunyo ilmi bilan hamnafas emasmiz? Nima uchun dinga chuqur berilib dunyo ilmi arqonini ushlab ola bilmayapmiz? Sabab ne?
Rasuli akram sollallohu alayhi vasallamning sahih hadislarida: "...chuqur berilmang, sizdan ilgarigilar chuqur berilganlri sabab halok bo'lishdi" degan naqllari hozirgi ummat uchun naqadar hos naqadar mos kelishini bilsak edi.
Ammo qancha to'htatilmasin, qancha ogohlantirlmasin befoydaligicha qolmoqda, kattalarni muomilasini ko'rib kelayotgan avlod kelajakda ham bundan yuz battarroq qaytarib yo yaxshilik tarafga yohud yomonlik tarafga yuz burilib ketishi aniq.
Shunday ekan, iltimos shu mavzuga holis dunyo ilmini o'rganish, u bilan barobar tarzda birinchi o'rinda Din ilmini ustun qo'yish haqida baxs qilib, muloqot qilsak.
Yoshi kattalar, ilmi bor insonlar Dinimiz dunyo ilmini o'rganishga nima deb javob beradilar?
Al-Horazmiy, Ulug'bek, Ahmad Farg'oniy, Abu Ali ibn Sino, Beruniy kabi buyuk mutafakkir olimlar aynan bizni Turon zaminidan chiqqani haqida eshitganman, ammo ularni hayotiy ijodi, qachon tug'ilganiyu nima ish qilgani bilan biron bir ma'lumotni o'qimaganman yoki eshitmaganman.