Lovelylady
07-23-2008, 10:13 PM
Tarihga nazar tashlar ekanmiz, inson yaralaganizdan buyon nimagadur yoki kimdandur panoh izlab kelgan. Eng qadimgi insonlar atrofidagi bo’layotgan hodisalarga izoh berish maqsadida hal hil hudo va mabudalrni o’ylab topishgan. Tabiiy hodisalarni mo’jiza deya ta’riflab olov, chaqmoq, quyoshni hudo darajasida ko’rasitishgan.
Har bir din o’zida yaxshi amallar va tarbiyaviy hosiyatlarni mujasamlatiradi. Hozirgi kunda dunyoni ¾ qismi aholini nastoriniy , yahudiy va muslimonlar tashlik qiladi. Bu uch din bir biriga juda o’xshaydi chunki uch dinning ildizi birdir.
Qadim zamonlardan beri uch din ahli bir birini qo’lab quvvatlagan, masalan Usmoniy davrida musilmon dini davlat dini bo’lishiga qaramasdan yahudiy va nasroniylar tinch hotirjamlikda yashashgan.
Din erkinligi har bir davlat konsitutsiyasida ko’rsatilgan bo’lishiga qaramasdan insonlarni firkini o’zgartirish qiyin. AQSh da bo’lgan mudhish voqeadan so’ng ( 9/11) ko’pchilikni nazarida islom dini nohaq bo’lib ko’rindi. Har bir bo’layotgan nohush voqealar sababchisiga musilmonlar ayladi mening nazarimda.
Ishhonamda o'tirar ekan bir insoni gazeta o'qib o'tirganiga guvoh bo'ldim va unda dunyoda nimalar bo'layotgani so'rashga jazm qildim va uning javobidan qattiq ajablandim. U musilmon davlatlarni nohaq ayblashdan o'zini tiymadi. Bu gaplari meni ancha o'ylantirib qo'ydi. Islomni tarihi va dinimizni yaxshi bilmaganligim tufayli u inson b-n bahslashishdan o'zimni tiydim. So'ngra Islom dini haqida chuquroq o'rganishga ahd qildim.
Bir necha kitob o'qiganimdan so'ng islom dini qanchalik baynalminal ekanligini tushunib yetdi. O'rta asrlarda ovropada nasroniylikni catholi gurihi ko'p davlatlarda davlat dini hisoblangan bo'lsa va boshqa din a'zolariga hurmatsizlik ili qarashgan, jazolabgina qolmasdan balkim ularni o'limga mahkum qilingan.
O'n ikkinchi asrlar Qorong'u asr deb ataladi Ovropada, osiyo va musilmon davlatlari gullab yashnagan ilmga chanqoqlik ila har bir topilgan kitobni o'qish b-n mashg'ul bo'lganda ulamolar, ovropada din va turmush haqida faqat bir formula orqali yashashgan. Kimki unga qarshi birorta firk bildirsa tamom o'limga mahkum etilgan.
Nafaqat Quroni karimda balkim payg'ambarimiz o'z umrlari davomida ilm o'rganizshni qo'llab quvvatlagan. Agar ilm o'rganish kerak bo'lsa chinga ham bor degan maqol bekorga aytilmagan. 8chi 9 asrlarda bunyod etilgan Ma'mun akademiyasi o'z davarsiga yuzlab minglab ulamolarni jalb qilib qolmasdan, yangi fanlarni dunyoga kelishiga hizmat qildi. Greek falsafasini ikkinchi marotaba dunyo keltirdi. Ibn Sino, Al-Xorazmiy hozirgi kungi tabiiy fanlarini asoschilariga aylandi.
Payg'ambar vafotidan so'ng, uning davomchilari kalifat orqali islom dinin yoyishmoqhci bo'lishdi va birlashtirishga urinishdi. O'sha paytlarda birinchi bor islomda payg'ambarning farzandi yoki qarindoshi emas balki uning davomchilari haliflar davlat ishini yurishiga ahd qilishdi. Ularni amallar va ilmi ila sayladi boshqa muslim muslimalar.
Hozirgi kunda juda ko'p davlatlarda islom dini tarqalgan, bu davlatlarni urf odatlari birbirga o'xshashiga qaramasdan bir biridan mutlaqo ajralib turadi. To'g'ri hammma musilmonlar dinni qoidalarini tarbiyaviy amallarni quron kitobidan o'rganishadi, lekin bir narsani takidlash lozim, har bir halqni o'ziga yarasha urf odatlari bor. Masalan uzbek urf odatlari turk urf odatlaridan mutlaqo farq qiladi, yoki iran odatlari arab odatlaridan faqr qiladi. Ba'zi tushunmagan insonlar urf odatlarini dinga burishadi. Avallom bor dinni o'rganib unda nima yozilganu nima yozilmaganin ajratib olish lozim. Uzbeklarda to'y tomosha ko'p, va bizda o'zimizga yarasha odatlarimiz bor. Masalan kelin va kuyov o't atrafida aylanishi. Bu islomda yo'q bu zardushtiylikdan kirib kelgan odat.
Yoki bir maqolada o'qib qolgan edim, eronda bir ota o'z qizini o'lidirgani chunki u qiz kimgadur nogoh qaragani uchun, bu islomda yozilganmanmi qaysi surada qaysi oyatda? Ahir bu ularni qon qoniga singib ketgan odati buni islom b-n taqosslash juda noto'g'ri deb o'ylaman. Bu voqeani eshtganimdan so'ng juda ko'p o'rtoqlarim menga boshqacha nazar b-n qaraydigan bo'lishdi. Islom dini shunaqami deya, ko'pchilikni nazarida islom dini insonlarini majburlash va hohlamagan ishlari qildirish deb o'ylashadi. Lekin dinimizda hech kimni majburlashga yo'l qo'yilmaydiyu. Misollar uchun yana bir bor tarixga nazar tashlayman, Boburiylar davri , Akbar shox davri u musilmon bo'la turib hamma teng ko'rgani boshqa din a'zolari uning qaramog'ida tinch oson yarashagani misol bo'la olmaydimi?
G'alati nigohlar, mazmunsiz so'roq savolar meni yana o'ylashga majbur qiladi. Insonlar bilmasdan turib birovni dini yoki birovni ishonchini poymol qilishadi. O'zlarini haqligi yo'lida nimalarga borishmaydi. Masalan kundalik hayotda agar men bir din haqida bilmasam uni o'rganishga va tushunmagan joylarini so'rashga harakat qilaman, buni nimasi yomon.
Hayollarim og'ushida, to'xtovsiz savollar orasida o'zimni qayerga qo'yishni bilmayman. Ilm zahirasi qachondir tamom bo'lishiga ko'zim yetmaydichunki u cheksiz va bu dunyoda kichkina tochi ekanligim tushunman va dengiz to'lqinlariga qanaday qilib chidashimga aqlim yetmaydi.
o'zimni fikrlarimni jamlash yozishga qaror qildim.
Har bir din o’zida yaxshi amallar va tarbiyaviy hosiyatlarni mujasamlatiradi. Hozirgi kunda dunyoni ¾ qismi aholini nastoriniy , yahudiy va muslimonlar tashlik qiladi. Bu uch din bir biriga juda o’xshaydi chunki uch dinning ildizi birdir.
Qadim zamonlardan beri uch din ahli bir birini qo’lab quvvatlagan, masalan Usmoniy davrida musilmon dini davlat dini bo’lishiga qaramasdan yahudiy va nasroniylar tinch hotirjamlikda yashashgan.
Din erkinligi har bir davlat konsitutsiyasida ko’rsatilgan bo’lishiga qaramasdan insonlarni firkini o’zgartirish qiyin. AQSh da bo’lgan mudhish voqeadan so’ng ( 9/11) ko’pchilikni nazarida islom dini nohaq bo’lib ko’rindi. Har bir bo’layotgan nohush voqealar sababchisiga musilmonlar ayladi mening nazarimda.
Ishhonamda o'tirar ekan bir insoni gazeta o'qib o'tirganiga guvoh bo'ldim va unda dunyoda nimalar bo'layotgani so'rashga jazm qildim va uning javobidan qattiq ajablandim. U musilmon davlatlarni nohaq ayblashdan o'zini tiymadi. Bu gaplari meni ancha o'ylantirib qo'ydi. Islomni tarihi va dinimizni yaxshi bilmaganligim tufayli u inson b-n bahslashishdan o'zimni tiydim. So'ngra Islom dini haqida chuquroq o'rganishga ahd qildim.
Bir necha kitob o'qiganimdan so'ng islom dini qanchalik baynalminal ekanligini tushunib yetdi. O'rta asrlarda ovropada nasroniylikni catholi gurihi ko'p davlatlarda davlat dini hisoblangan bo'lsa va boshqa din a'zolariga hurmatsizlik ili qarashgan, jazolabgina qolmasdan balkim ularni o'limga mahkum qilingan.
O'n ikkinchi asrlar Qorong'u asr deb ataladi Ovropada, osiyo va musilmon davlatlari gullab yashnagan ilmga chanqoqlik ila har bir topilgan kitobni o'qish b-n mashg'ul bo'lganda ulamolar, ovropada din va turmush haqida faqat bir formula orqali yashashgan. Kimki unga qarshi birorta firk bildirsa tamom o'limga mahkum etilgan.
Nafaqat Quroni karimda balkim payg'ambarimiz o'z umrlari davomida ilm o'rganizshni qo'llab quvvatlagan. Agar ilm o'rganish kerak bo'lsa chinga ham bor degan maqol bekorga aytilmagan. 8chi 9 asrlarda bunyod etilgan Ma'mun akademiyasi o'z davarsiga yuzlab minglab ulamolarni jalb qilib qolmasdan, yangi fanlarni dunyoga kelishiga hizmat qildi. Greek falsafasini ikkinchi marotaba dunyo keltirdi. Ibn Sino, Al-Xorazmiy hozirgi kungi tabiiy fanlarini asoschilariga aylandi.
Payg'ambar vafotidan so'ng, uning davomchilari kalifat orqali islom dinin yoyishmoqhci bo'lishdi va birlashtirishga urinishdi. O'sha paytlarda birinchi bor islomda payg'ambarning farzandi yoki qarindoshi emas balki uning davomchilari haliflar davlat ishini yurishiga ahd qilishdi. Ularni amallar va ilmi ila sayladi boshqa muslim muslimalar.
Hozirgi kunda juda ko'p davlatlarda islom dini tarqalgan, bu davlatlarni urf odatlari birbirga o'xshashiga qaramasdan bir biridan mutlaqo ajralib turadi. To'g'ri hammma musilmonlar dinni qoidalarini tarbiyaviy amallarni quron kitobidan o'rganishadi, lekin bir narsani takidlash lozim, har bir halqni o'ziga yarasha urf odatlari bor. Masalan uzbek urf odatlari turk urf odatlaridan mutlaqo farq qiladi, yoki iran odatlari arab odatlaridan faqr qiladi. Ba'zi tushunmagan insonlar urf odatlarini dinga burishadi. Avallom bor dinni o'rganib unda nima yozilganu nima yozilmaganin ajratib olish lozim. Uzbeklarda to'y tomosha ko'p, va bizda o'zimizga yarasha odatlarimiz bor. Masalan kelin va kuyov o't atrafida aylanishi. Bu islomda yo'q bu zardushtiylikdan kirib kelgan odat.
Yoki bir maqolada o'qib qolgan edim, eronda bir ota o'z qizini o'lidirgani chunki u qiz kimgadur nogoh qaragani uchun, bu islomda yozilganmanmi qaysi surada qaysi oyatda? Ahir bu ularni qon qoniga singib ketgan odati buni islom b-n taqosslash juda noto'g'ri deb o'ylaman. Bu voqeani eshtganimdan so'ng juda ko'p o'rtoqlarim menga boshqacha nazar b-n qaraydigan bo'lishdi. Islom dini shunaqami deya, ko'pchilikni nazarida islom dini insonlarini majburlash va hohlamagan ishlari qildirish deb o'ylashadi. Lekin dinimizda hech kimni majburlashga yo'l qo'yilmaydiyu. Misollar uchun yana bir bor tarixga nazar tashlayman, Boburiylar davri , Akbar shox davri u musilmon bo'la turib hamma teng ko'rgani boshqa din a'zolari uning qaramog'ida tinch oson yarashagani misol bo'la olmaydimi?
G'alati nigohlar, mazmunsiz so'roq savolar meni yana o'ylashga majbur qiladi. Insonlar bilmasdan turib birovni dini yoki birovni ishonchini poymol qilishadi. O'zlarini haqligi yo'lida nimalarga borishmaydi. Masalan kundalik hayotda agar men bir din haqida bilmasam uni o'rganishga va tushunmagan joylarini so'rashga harakat qilaman, buni nimasi yomon.
Hayollarim og'ushida, to'xtovsiz savollar orasida o'zimni qayerga qo'yishni bilmayman. Ilm zahirasi qachondir tamom bo'lishiga ko'zim yetmaydichunki u cheksiz va bu dunyoda kichkina tochi ekanligim tushunman va dengiz to'lqinlariga qanaday qilib chidashimga aqlim yetmaydi.
o'zimni fikrlarimni jamlash yozishga qaror qildim.