Rustam
10-26-2002, 07:10 AM
Assolom aziz qondoshlar,
men bu sahifada Uzbek va Uyghur qerdoshlarnin "biz azaldin bir halq"degan temo ustada olip borgan qizg'in munozirasini kurip hoyojon bilan hammasini uqip ciqtim.Afsus bir Uzbek
qerdoshimiz mundoy yozipti.
Unaqada QOLMIQLAR ham bizga birodar. Ulug'bekning "To'rt ulus tarihi" kitobini bir o'qing, o'zbek halqining kelib chiqishi yozilgan. Unda aytlishicha Mo'g'ul honi O'zbek hon avliyo Zangi Ota da'vatlari bilan Islomni qabul qiladi (gdeto 1300) va u'z ulusi bilan Movaraunahrga keladi, -kelganlardan so'radilar bular kimdir? -Honlarinig nomi O'zbek bo'lgani uchun bu qamvni ham O'ZBEKLAR deb atay boshladilar, dashtda yangi dinni qabul qilmay qolib ketganlarni esa QALMOQLAR yani QOLMIQLAR deb atay boshladilar (aslida esa ular bir ulusdan)
men bu dostimiznin koz qoroshiga qushilolmoyman.
Orimizdin bir suyimli Uzbek og'li koplegan Uyghur va Uzbek qerdoshlarimiznin bu sahifadin poydolenishiga quloyli bulsin ucin uz kuz qoroshlarimizni imkon bor Uyghur yoki Uzbek tilido yozishimizni tavsiya qipti.shu vajhidin man uz mulohizamni Uyghur tilido yozdim.
Torihqo nazar toshloydigan bulsoq,dunyo torihi malum manedan olip eytqonda,dal millatlarnin qushilish va madaniyatning yug'irilish torihidur.Hozirqi zomon millatlari icida hic qondoy bir millat sof bolgan emas.Lekin mayli u millat bir nacca ,yoki nacca onlagan milli tarkiblarning qushilishidin shakillangan bulsin,ulor homon bir yoki bir nacca ososi tarkibni(qevmni)uzinin ajdodi dep ulig'loydi.jumledan,Uyghur va Uzbek halqlarimi uzoq muddatli torihi taraqqiyot jeryonido nur'gin qevm va etnik tarkiblarni uziga singdurib bugunki Uzbek va Uyghur millatlarini shakillandurgan.Undoy esa bizning ajdodimiz zodi qoysi bir ososi qevm?Mong'ulmi? yoki Turkmi?
Yiroq qadimda,Mayli hozirqi Uzbekiston bulsin yoki Uyghurlor yoshovatkan Torim vodasi bulsin Turki qevmlar uz hokimiyatlarini tiklashdin burin,Tohri,Sok,Bokteritan,Sogdiyan,Azarilar,Siyon pilor qotorli Ushshoq millatlarnin Bekliklari edi.man bu haqqinda kop sozlap ulturmoyman.
Milodi 9-asirlar mobaynida Turki qavmlar Oltoy tog'lari,Urhin-Selingo daryo vodasi va Mon'gul colluklaridan ot copterip zor kulamda janupqo va g'aripka kucti.ham shu joylorda yoshovatkan turki qavmlar bilan birlaship kuclanip ,yarlik kicik millat va davlatlarni uziga buysindirip,Sotuq Bug'rohonning sarkardaligida johonga mashhur buyik"Qoro honilor Sulolasi"ni tikladi.uzoq utmay Arab g'ozotcalarining turtkesida Sotuq Islam dinini Qubil qildi ham budin puqrolarini holis ham majburi vostalar bilan bu dinni qubil qilishqo majburlidi.shunin bilan uzoqqo dovam etkan islamlishish davri boshlandi,shundoqlo bu sulolami mislisiz zor taraqqiyotqo irishti.uning zimini alvatta hozirqi Uttura Osiyo royunin kop qismini tashkil qilgan,oholosi ososliqi Uyghur,Yagma,Qipcoq,Turklashkan Sogdi,Sok qotorli turki tilido sozlashidigan grouplar edi.shuni samingizga salip quyoy,bu cog'do dunyodo Uzbek degan millat nomi tehi mavjud emas edi,siz biz bilan bir qevm edingiz!!
lekin bu osoyishlik kunkar,Turki qavmlarnin mislisiz gullinish davri ,johon talvasi--Cingizhon ning ot tuyoqlari ostida asabilarca honivayron qilindi."Ulor borganlo yarlarida oholini dahshatlik qirdi,masjidlarida otlarini boqti,Mungullornin uzimu azaldin kurib boqmagan ojoyip koromat selingan urdilar kuydirildi,yarliklar ucin huddi budin johon jannaddin biroqlo duzohka oylangan edi."("Mong'ullorning Mahpi Torihi"din qisqortip elindi.)
lekin mayli qondoqlo bulmasin qoloq,yovoyi Mong'ullor ulliqocon Islomleship uzinin johonga mashhur buyik madaniyatini yorotkan ("Turki Tillor Divoni","Qutodg'i Bilig"lar shulor jumlisidindir)Turki millatlarni ot ustida boshquroliganleri bilan,uzliri tuyip-tuymoy Turklishishka qorop yuz tutti.Cinngizhon mustamliklarini uz ug'ulliriga porcilop bergandan keyin bu ahvol tehimu tizlashti.
mono bu buyik Turk madaniyatning kuci!!!
malum manadan eytqondo,shundin keyinki nacca asir Mungullornin uzungo suzilgan Turklishish davri bulip hisoplinidu.bu jaryondo Uyghur-turk,madaniyati yana bir yengi taraqqiyot bosqiciga kerip,"Cog'otoy Turk tili va madaniyati"ni shakillanduridu.Buyik shoerimiz Mavlono Lutfi,Va "Uyghur boxshenin Ug'li" Alishir Novoyi uz asarlarini dal mushu "Cog'otoy Uyghur tili"do yozgan.
Shu jaryonlarida Turklashkan Mung'ullornin avlodlaridin bir bul'gan Uzbekhon tuqilip "Dashti-Qipcaq"royunido "Oltin Urdo Honliqi"nin tahtiga ultirip janupqo zimin kengaytip Mavraunahir royunlarini uziga buysindirip "Uzbek Honligi"ni Tiklaydi.Otolmish "Uzbek"nomi mono mushu voqitta borliqqo kelgan!!!.kaskin qilip eytqondo "Uzbek"hargizmu bir millatnin nomi emas,balki bir istiloqinin nomi .darvaqa u boshlap borgan oz sonli Mung'ullor olliqocon Turklashkan qerdoshlari oldeda birlashmay nema omol?.siz eytqondak qushilmiganlari Qulmiq otilip qolgan.qolganlari yarlik Turki halqlar va Turklashkan Mung'ullorga singip ketkan.lekin Uzbek degan bu nom "Uzbek Hondonlegi"nin zovol tepishi bilan yani Bobur devriga kelganda uz manisini yuqotqon.siz yodloydigan "Bobur Shoh"va uning inasi --biz Uyghurlor Yodloydigan "Sulton Saydhon" garca ikkilasi ham Turklashkan Mung'ullornin ohirqi avlod honlaridan bulsimi lekin Hic qoysasi uzini "Mung'ul" yoki "Uzbek"dep otigan emas.Bobur uzini "Turk"desa,Saydhon uzini "Uyghurning hoqoni"dep otigan.
Toki Uzbeklar Ruslar davrigica,qerdosh millatlar tarapidin "Anjonli","Buhoreli"yoki "Sort"dep otolso,Uyghurlor "Qashqarli","Olta shaharli"yoki uhshoshlo"Sort"dep otolgan.Qozoqlarning Uyghurlorni hozirgica "Sort"dep otishi ana shunin jumlasidindur.
Darvaqa,tarkibimizda Mung'ul qoni yuq emas.lekin siz buningdin uzingizni men Mung'ulning avlodi desingiz tulimi kulkali bulmasmi???
bobingiz Bobur ozi Turklashkan-Mung'ul avlodi turip uzini "men Mung'ul"demagan yerda,bugun uzingizni tomoman "men Uzbek"dep otigan sizga nima juropti???
Garca men malum savaplar tupayladan bazi torihi yilnomilarni kursatmegan bulsommu,uz torihidin oz tola hebari bulgan mayli Uzbek yoki Uyghur bulsin,geplarimni tushinalaydi.
voqit munosivati bilan hayr-xosh!
hammaga omonli quvonish tilap:
Rustam
men bu sahifada Uzbek va Uyghur qerdoshlarnin "biz azaldin bir halq"degan temo ustada olip borgan qizg'in munozirasini kurip hoyojon bilan hammasini uqip ciqtim.Afsus bir Uzbek
qerdoshimiz mundoy yozipti.
Unaqada QOLMIQLAR ham bizga birodar. Ulug'bekning "To'rt ulus tarihi" kitobini bir o'qing, o'zbek halqining kelib chiqishi yozilgan. Unda aytlishicha Mo'g'ul honi O'zbek hon avliyo Zangi Ota da'vatlari bilan Islomni qabul qiladi (gdeto 1300) va u'z ulusi bilan Movaraunahrga keladi, -kelganlardan so'radilar bular kimdir? -Honlarinig nomi O'zbek bo'lgani uchun bu qamvni ham O'ZBEKLAR deb atay boshladilar, dashtda yangi dinni qabul qilmay qolib ketganlarni esa QALMOQLAR yani QOLMIQLAR deb atay boshladilar (aslida esa ular bir ulusdan)
men bu dostimiznin koz qoroshiga qushilolmoyman.
Orimizdin bir suyimli Uzbek og'li koplegan Uyghur va Uzbek qerdoshlarimiznin bu sahifadin poydolenishiga quloyli bulsin ucin uz kuz qoroshlarimizni imkon bor Uyghur yoki Uzbek tilido yozishimizni tavsiya qipti.shu vajhidin man uz mulohizamni Uyghur tilido yozdim.
Torihqo nazar toshloydigan bulsoq,dunyo torihi malum manedan olip eytqonda,dal millatlarnin qushilish va madaniyatning yug'irilish torihidur.Hozirqi zomon millatlari icida hic qondoy bir millat sof bolgan emas.Lekin mayli u millat bir nacca ,yoki nacca onlagan milli tarkiblarning qushilishidin shakillangan bulsin,ulor homon bir yoki bir nacca ososi tarkibni(qevmni)uzinin ajdodi dep ulig'loydi.jumledan,Uyghur va Uzbek halqlarimi uzoq muddatli torihi taraqqiyot jeryonido nur'gin qevm va etnik tarkiblarni uziga singdurib bugunki Uzbek va Uyghur millatlarini shakillandurgan.Undoy esa bizning ajdodimiz zodi qoysi bir ososi qevm?Mong'ulmi? yoki Turkmi?
Yiroq qadimda,Mayli hozirqi Uzbekiston bulsin yoki Uyghurlor yoshovatkan Torim vodasi bulsin Turki qevmlar uz hokimiyatlarini tiklashdin burin,Tohri,Sok,Bokteritan,Sogdiyan,Azarilar,Siyon pilor qotorli Ushshoq millatlarnin Bekliklari edi.man bu haqqinda kop sozlap ulturmoyman.
Milodi 9-asirlar mobaynida Turki qavmlar Oltoy tog'lari,Urhin-Selingo daryo vodasi va Mon'gul colluklaridan ot copterip zor kulamda janupqo va g'aripka kucti.ham shu joylorda yoshovatkan turki qavmlar bilan birlaship kuclanip ,yarlik kicik millat va davlatlarni uziga buysindirip,Sotuq Bug'rohonning sarkardaligida johonga mashhur buyik"Qoro honilor Sulolasi"ni tikladi.uzoq utmay Arab g'ozotcalarining turtkesida Sotuq Islam dinini Qubil qildi ham budin puqrolarini holis ham majburi vostalar bilan bu dinni qubil qilishqo majburlidi.shunin bilan uzoqqo dovam etkan islamlishish davri boshlandi,shundoqlo bu sulolami mislisiz zor taraqqiyotqo irishti.uning zimini alvatta hozirqi Uttura Osiyo royunin kop qismini tashkil qilgan,oholosi ososliqi Uyghur,Yagma,Qipcoq,Turklashkan Sogdi,Sok qotorli turki tilido sozlashidigan grouplar edi.shuni samingizga salip quyoy,bu cog'do dunyodo Uzbek degan millat nomi tehi mavjud emas edi,siz biz bilan bir qevm edingiz!!
lekin bu osoyishlik kunkar,Turki qavmlarnin mislisiz gullinish davri ,johon talvasi--Cingizhon ning ot tuyoqlari ostida asabilarca honivayron qilindi."Ulor borganlo yarlarida oholini dahshatlik qirdi,masjidlarida otlarini boqti,Mungullornin uzimu azaldin kurib boqmagan ojoyip koromat selingan urdilar kuydirildi,yarliklar ucin huddi budin johon jannaddin biroqlo duzohka oylangan edi."("Mong'ullorning Mahpi Torihi"din qisqortip elindi.)
lekin mayli qondoqlo bulmasin qoloq,yovoyi Mong'ullor ulliqocon Islomleship uzinin johonga mashhur buyik madaniyatini yorotkan ("Turki Tillor Divoni","Qutodg'i Bilig"lar shulor jumlisidindir)Turki millatlarni ot ustida boshquroliganleri bilan,uzliri tuyip-tuymoy Turklishishka qorop yuz tutti.Cinngizhon mustamliklarini uz ug'ulliriga porcilop bergandan keyin bu ahvol tehimu tizlashti.
mono bu buyik Turk madaniyatning kuci!!!
malum manadan eytqondo,shundin keyinki nacca asir Mungullornin uzungo suzilgan Turklishish davri bulip hisoplinidu.bu jaryondo Uyghur-turk,madaniyati yana bir yengi taraqqiyot bosqiciga kerip,"Cog'otoy Turk tili va madaniyati"ni shakillanduridu.Buyik shoerimiz Mavlono Lutfi,Va "Uyghur boxshenin Ug'li" Alishir Novoyi uz asarlarini dal mushu "Cog'otoy Uyghur tili"do yozgan.
Shu jaryonlarida Turklashkan Mung'ullornin avlodlaridin bir bul'gan Uzbekhon tuqilip "Dashti-Qipcaq"royunido "Oltin Urdo Honliqi"nin tahtiga ultirip janupqo zimin kengaytip Mavraunahir royunlarini uziga buysindirip "Uzbek Honligi"ni Tiklaydi.Otolmish "Uzbek"nomi mono mushu voqitta borliqqo kelgan!!!.kaskin qilip eytqondo "Uzbek"hargizmu bir millatnin nomi emas,balki bir istiloqinin nomi .darvaqa u boshlap borgan oz sonli Mung'ullor olliqocon Turklashkan qerdoshlari oldeda birlashmay nema omol?.siz eytqondak qushilmiganlari Qulmiq otilip qolgan.qolganlari yarlik Turki halqlar va Turklashkan Mung'ullorga singip ketkan.lekin Uzbek degan bu nom "Uzbek Hondonlegi"nin zovol tepishi bilan yani Bobur devriga kelganda uz manisini yuqotqon.siz yodloydigan "Bobur Shoh"va uning inasi --biz Uyghurlor Yodloydigan "Sulton Saydhon" garca ikkilasi ham Turklashkan Mung'ullornin ohirqi avlod honlaridan bulsimi lekin Hic qoysasi uzini "Mung'ul" yoki "Uzbek"dep otigan emas.Bobur uzini "Turk"desa,Saydhon uzini "Uyghurning hoqoni"dep otigan.
Toki Uzbeklar Ruslar davrigica,qerdosh millatlar tarapidin "Anjonli","Buhoreli"yoki "Sort"dep otolso,Uyghurlor "Qashqarli","Olta shaharli"yoki uhshoshlo"Sort"dep otolgan.Qozoqlarning Uyghurlorni hozirgica "Sort"dep otishi ana shunin jumlasidindur.
Darvaqa,tarkibimizda Mung'ul qoni yuq emas.lekin siz buningdin uzingizni men Mung'ulning avlodi desingiz tulimi kulkali bulmasmi???
bobingiz Bobur ozi Turklashkan-Mung'ul avlodi turip uzini "men Mung'ul"demagan yerda,bugun uzingizni tomoman "men Uzbek"dep otigan sizga nima juropti???
Garca men malum savaplar tupayladan bazi torihi yilnomilarni kursatmegan bulsommu,uz torihidin oz tola hebari bulgan mayli Uzbek yoki Uyghur bulsin,geplarimni tushinalaydi.
voqit munosivati bilan hayr-xosh!
hammaga omonli quvonish tilap:
Rustam